De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Caput III: Refellitur haeresis Eutychetis
Caput IV: Solvuntur argumenta, quae fiebant olim adversus ea, quae superiore capite demonstrata sunt
Caput V: Explicatur haeresis Nestorii
Caput VI: Refellitur haeresis Nestorii
Caput VII: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VIII: Explicatur, in quo proprie consistat unio hypostatica duarum naturarum
Caput IX: Proponitur quaestio: an ex unione hypostatica sequatur communicatio realis attributorum divinorum, ac praecipue Immensitatis sive Ubiquitatis
Caput X: Ex unione hypostatica non fluxisse communicationem idiomatum realem respectu naturarum
Caput XI: Refellitur Ubiquitas humanitatis Christi, quia pugnat cum Scripturis
Caput XII: Refellitur Ubiquitas corporis Christi, quia repugnat Symbolo Apostolico
Caput XIII: Refellitur Ubiquitas, quia repugnat praesentiae corporis Domini in Eucharistia
Caput XIV: Refellitur Ubiquitas testimoniis Patrum
Caput XV: Solvitur argumentum haereticorum
Caput XVI: Solvuntur aliae objectiones ex Verbo Dei petitae
Caput XVII: Solvitur argumentum ex ipsa Incarnatione ductum
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex Patrum testimoniis petitum
Caput XIX: Solvitur argumentum depromptum ex doctrina Scholasticorum
Caput XX: Solvitur postrema objectio ex naturali ratione deducta
Liber IV: De Christi Anima
Caput I: Proponitur controversia prima de scientia animae Christi
Caput II: Probatur veritas ex Scripturis
Caput III: Idem probatur ex doctrina Patrum
Caput IV: Idem probatur rationibus
Caput V: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VI: Proponitur quaestio secunda, quae est de descensu ad inferos
Quaeritur 2. An et quomodo Christus ad inferos descenderit. Ac primum omnes conveniunt, quod Christus aliquo modo ad inferos descenderit: nam et Scripturae passim hoc docent, ut Act. II: Non derelinques animam meam in inferno. Et Ephes. IV: Descendit in inferiores partes terrae. Et praeterea in Symb. Apost. legimus: Descendit ad inferos.1
Est autem observandum, hanc particulam olim non fuisse in Symbolo apud omnes Ecclesias. Nam Irenaeus lib. I, cap. 2. Origenes init. lib. περὶ ἀρχῶν, id est, de principis, et Tertullianus init. lib. cont. Prax., et lib. de vel. virg., explicant regulam Fidei ab Apostolis traditam, et non meminerunt hujus particulae, sed a Sepultura transeunt ad Resurrectionem. Item Augustinus lib. de Fid. et Symb., et IV lib. de Symb. ad Catech. non meminit hujus partis, cum totum Symbolum quinquies exponat.
Ruffinus in explicat. legit et explicat hanc particulam, sed monet, non haberi in Symbolo Romanae Ecclesiae, nec apud Orientales; tamen implicite contineri in articulo de sepultura, quia sicut corpus descendit ad locum corporum, ita anima ad locum animarum. Porro Cyrillus Catech. 4 et 14. et Chrysostomus hom. 2. de Symb., legunt, et exponunt hanc particulam, et hoc tempore habetur ubique. Et ita etiam legunt Catechismus Lutheri major et minor: item Catechismus Calvini, Brentii, et aliorum. Ita quoque legunt Centuriatores Centur. I, lib. II, et ca. 4. et Petrus Martyr in libel. de Symb. Imo Calvinus lib. III Inst. cap. 16. §. 8. dicit, hunc articulum in praecipuis habendum esse.
Pari ratione in Symbolo Nicaeno haec particula non habetur, in Symbolo Athanasii habetur; et cum haec Symbola inter se non pugnent, certum est, saltem implicite hanc particulam deesse non posse. Unde Anselmus in lib. de proces. Spir. S., dicit, hunc articulum non esse in Symbolo Nicaeno, et tamen recipi summo consensu ab omnibus Ecclesiis Orientis et Occidentis.
At quaestio tota est de explicatione hujus articuli: quatuor autem invenio expositiones adversariorum, de quibus ordine disputandum est.