De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Septimum argumentum. Intellectus divinus et voluntas idem sunt, et similiter intellectio et volitio; ergo etiam Verbum et Amor, id est, Filius, et Spiritus sanctus: ab uno enim non procedit nisi unum.
Praeterea intelligens in Deo, et intellectio idem sunt, et similiter amans et amor; ergo Pater et Filius non distinguuntur inter se, nec a Spiritu sancto.
Denique aut Filius intelligit, aut non: si intelligit; ergo producit notitiam seu verbum: si non intelligit; ergo Verbum non est Deus, nec enim Deus esse potest, qui nihil intelligit. Idem de Spiritu sancto dici potest. Nam si amat, producit amorem; ergo aut se, aut alium: si non amat, non est Deus; nec enim Deus actu voluntatis carere potest.
Respondeo ad primam rationem: minorem distinctionem requiri in principiis, quam in terminis, ut planum est ex eo, quod unus Deus tot genera rerum creavit, animus noster tot conceptus parit, unus truncus tot ramos producit; ex quo fit, ut satis sit distinctio rationis inter intellectum et voluntatem, ad hoc ut habeant terminos re distinctos.
Ad secundam dico: inde solum probari, Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse unum in essentia. Nam in Deo, intelligens, seu potius dicens, et verbum idem sunt, excepta relatione producentis et producti: et amans et amor idem sunt, excepta relatione producentis amorem, et amoris producti.
Ad tertiam dico: Filium intelligere, et tamen non producere notitiam, et Spiritum sanctum amare, et tamen non producere amorem; est enim observandum intelligere et producere notitiam, ut etiam amare et producere amorem, esse idem re, sed distingui ratione. Nam intelligere et amare dicunt ordinem ad objectum, id est, ad rem quae intelligitur et amatur: at producere notitiam et amorem, dicit ordinem ad rem, quae producitur, hoc est, ad ipsam notitiam, et amorem: sic etiam notitia et verbum sunt idem, sed distinguuntur ratione. Nam notitia dicit ordinem ad objectum, verbum autem ad dicentem. Jam ergo Pater est intelligens cum utroque ordine; et ideo est etiam producens: Filius est intelligens, sed cum primo ordine et non cum secundo, quia habet oppositum ordinem. Unde ipse non est dicens, seu producens verbum.
Pari ratione, Pater est notitia, sed non verbum; Filius est notitia et verbum, quia habet ordinem producti, quem non habet Pater. Hinc S. Augustinus lib. XV, Trinit. c. 14. «Sciunt, inquit, invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo.» Similiter Spiritus sanctus intelligit, et est ipsa notitia, sed sine relationibus producentis, aut producti. Unde neque est dicens, neque verbum. Idem dico de amore: nam Pater et Filius amant cum relatione producentis amorem: Spiritus sanctus amat, sed cum relatione amoris producti.