De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Secundum argumentum sumunt ex duobus locis. Nam in epist. ad Philip. cap. II. legimus, Christum esse in gloria Dei Patris. Quid sit autem gloria Dei Patris describitur Isai XL. ubi dicitur de Deo: Quis aquas pugillo mensus est et caelos palmo ponderavit? II. Paralip. II: Caelum, et caeli coelorum eum capere nequeunt. Et Hierem. XXIII: Caelum et terram ego impleo.¹ Igitur Jesus Christus terram pugillo continet, et caelum palmo metitur, et caelum ac terram implet, id autem est esse ubique.

Respondeo ut supra: datam esse gloriam Dei Patris humanitati Christi, non in ipsa, sed in supposito, id est, per gratiam unionis accepisse Christi humanitatem, ut esset natura Filii Dei; et proinde illum hominem Christum esse in gloria Patris, et terram pugillo continere, et caelum ac terram implere.

Tertium argumentum Matth. XI. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Et Matth. ult.: Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra.² Quo loco omnis potestas notat omnipotentiam in caelo, et in terra omnipraesentiam; proinde Christus vere praesens omnia gubernat.

Addunt Brentius et Kemnitius illud Psal. VIII: Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Et illud Jo. XIII: Omnia dedit ei Pater in manus:³ inde vero acute concludunt; ergo Christus ut homo, pedibus et manibus omnia contingit. Ac ne forte respondeatur: omnipotentiam et omnipraesentiam ut res infinitas non posse communicari creaturae finitae; addunt secundo, Christo datam esse potestatem in terra dimittingendi peccata, Matth. IX, quae tamen est infinita potestas: nam quis potest dimittere peccata nisi solus Deus?

Respondeo: priora duo loca posse intelligi dupliciter; primo, de potentia divina quam accepit Filius Dei a Patre per aeternam generationem; et tunc non sunt haec loca ad propositum. Secundo, de potentia divina quam accepit natura humana per unionem hypostaticam, et tunc eadem est responsio, quae ad superiora argumenta. Tertio, potest locus posterior intelligi de potentia collata Christi humanitati in omnes creaturas, quae tamen nec est absolute omnipotentia, nec requirit omnipraesentiam. Nam solum illis verbis significatur, omnibus creaturis Christi humanitatem praeesse, et jus habere in omnes; ex quo non sequitur, quod possit quidquid Deus potest, vel quod sit ubique: cur enim non possit jus habere in rem absentem? nonne apud homines id ordinarie cernimus, ut Rex in universum suum regnum jus habeat; et tamen non occupet praesentia sua, nisi exiguum angulum domus, vel cubiculi unius?

Ad primam confirmationem respondeo: miram esse istorum perversitatem, et impudentiam, qui tropos inveniunt, ubi minime oportet, et ubi oportet nolunt admittere: quid enim notius et usitatius, quam permanus intelligere potestatem? Quid enim aliud significat illud Psal. XCIV. In manu ejus sunt omnes fines terrae? Et illud Jo. X. Et non rapiet eas quisquam de manu mea?⁴ Quid item notius, et usitatius, quam describere per subjectionem sub pedibus attributionem dominii? Adde, quod verba Psal. VIII, etiam si intelligantur praecipue de Christo; tamen possunt intelligi etiam de prima creatione hominis, quae describitur in Genesi, et tamen constat, non tetigisse Adamum pedibus totum Mundum, licet de ipso dictum sit Omnia subjecisti sub pedibus ejus;⁵ nisi forte ad fabulas Judaicas convertamur. Scribit enim R. Salomon in cap. IV Deuter., Adamum tantae proceritatis fuisse, ut capite coelum attingeret.

Ad alteram confirmationem respondeo: si ea concluderet aliquid, posse inde colligi, etiam caeteros homines esse ubique. Nam Jo. XX, Christus dedit potestatem discipulis remittendi peccata; ac proinde, si qui potest remittere peccata quovis modo, is potest esse ubique, certe Apostoli eorumque successores ubique esse potuissent. Dico igitur: remittere peccata propria auctoritate esse infinitae virtutis; remittere autem ut instrumentum alterius non requirere infinitam virtutem, ut notum est. Jam ergo Christus ut Deus remittebat peccata propria auctoritate; idem vero ut homo remittebat ut instrumentum divinitatis.

Quartum argumentum XVIII: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Et Matth. XXVIII: Ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi.⁶ Respondeo: haec dici de Christo, quatenus adest suis per gratiam et auxilium, ad quod non requiritur praesentia corporalis, ut patet. Nam hoc modo, quo Christus adest congregatis in nomine suo, certe non adest congregatis in nomine alienorum Deorum: quare ex his locis non modo non colligitur; eum esse ubique, sed colligitur, non esse ubique.

Quintum argumentum Jo. V. Filius quos vult vivificat. Item: Neque Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem.⁷ Ex his enim habemus, Christo collata esse tria divina idiomata, nimirum, potestatem judicandi, virtutem vivificandi; et majestatem summo honore dignam. Eadem autem ratio est de omnibus aliis idiomatibus; ergo omnia alia sunt ei tributa; ac proinde omnipotentia, et omnipraesentia. Et ne respondeatur: haec data esse Filio ut Deus est; additur ibidem: Potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est.⁸ Et confirmat Brentius ex Cyrillo lib. de Incarn. cap. 7 et 28. ubi dicit, Verbum communicasse carni suae majestatis operationes: et similia habet Leo epist. 83. ad Monach. Palaest.

Respondeo: tribus modis eum locum posse intelligi. Primo, ut omnia quae hic dicuntur data Christo a Patre, intelligantur data ipsi Verbo per aeternam generationem. Sic enim intelligit Chrysostomus in hunc locum, qui illud Quia Filius hominis est dicit debere conjungi cum sequentibus, non cum praecedentibus, ita ut non sic legamus: Dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est; sed sic: Quia Filius hominis est, nolite mirari hoc, id est, nolite mirari, si ego cum sim Filius hominis, tamen dixerim me habere potestatem vivificandi, et judicandi, et debere honorari ut Patrem, nam non sum Filius hominis tantum, sed etiam Filius Dei.

Secundo, potest intelligi ea ratione, ut illa omnia significantur data humanitati, non in se, sed in supposito, idque per gratiam unionis, ut supra diximus de sessione a dextris: ita videntur accepisse Augustinus et Cyrillus. Ex quorum explicatione non sequitur, Christi humanitatem habere in se formaliter divina attributa, sed solum esse naturam ejus suppositi quod illa attributa habet.

Tertio, potest intelligi in eo sensu, ut agatur de potestate judicandi, non quomodocumque, sed exterius et sensibiliter: quae quidem potestas data Christo est, quia Filius hominis est. Nam quia judex hominum in exteriori judicio debet videri a judicandis; ideo non Deus Pater, qui est invisibilis, judicabit, sed judicium dabit Filio, qui propter carnem assumptam factus est visibilis.

Ad confirmationem dico: Leonem, et Cyrillum in illis locis explicare communicationem idiomatum eo modo, quo nos supra exposuimus, ita ut sit realis respectu suppositi, verbalis autem respectu naturarum.

Nam ibidem docent Leo et Cyrillus, hanc communicationem esse mutuam, ita ut etiam natura humana communicaverit Verbo suas passiones, et tamen ibidem asserunt, Verbi divini naturam esse omnino impassibilem.

Sextum argumentum Col. II: In Christo habitat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter. Item: In ipso sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi,⁹ at si communicata est humanitati Christi omnis plenitudo Divinitatis, certe etiam omnipotentia, et omnipraesentia.

Respondeo: aliud esse communicari humanitati Divinitatis plenitudinem, et thesauros sapientiae, quod Paulus non dixit: aliud inhabitare divinitatem, et latere thesauros scientiae in Christi humanitate, quod Paulus dixit. Nam illud primum significaret, Christi humanitatem esse Deum, quod non significat hoc secundum: sicut non quia aliquis in domo habitat, ideo dicitur domus esse homo, aut habere formaliter attributa hominis; solum ergo Paulus voluit dicere, in Christi humanitate habitare divinitatem corporaliter, id est, non umbratice, ut in Angelis et Prophetis, qui gerebant Dei personam, sed vere, ita ut ille homo vere fuerit Deus, et illa humanitas, Dei fuerit humanitas.

Septimum argumentum cap. IV ad Eph.: Ascendit supra omnes caelos ut impleret omnia:¹⁰ quod exponit OEcumenius hoc modo, quia antea Divinitate omnia repleverat, descendit, et ascendit, ut etiam carne omnia repleret: ubi videtur velle, Christum ad eum modum replevisse omnia corporali praesentia, quemadmodum antea omnia repleverat majestate Divinitatis. Item Theophylactus ibidem dicit, non fuisse impedimento Christo descensum ad ascensum, quia nimirum simul poterat ubique esse.

Respondeo: primo illud Ut impleret omnia posse intelligi de adimpletione vaticiniorum. Nam fuerat praedicta a Prophetis tam descensio quam ascensio: et quamvis hanc explicationem irrideant adversarii; tamen adhuc eam non confutarunt. Secundo dico: posse intelligi de impletione locorum sed per effectus suos; voluit enim Christus omnia replere gloria sua, et in omnibus operari mirabilia. Tertio, potest intelligi de repletione locorum successiva, accipiendo per loca, genera locorum, sicut dicitur aliquis fuisse in tota Europa, quia fuit in omnibus provinciis Europae, etsi non fuerit in omnibus oppidis, vel domibus Europae. Ita enim Christus fuerat in terra, ambulaverat super mare, fuerat in aere, in cruce, fuerat sub terra, in inferno; debuit ergo ascendere in caelum, ut omnia loca praesentia sua illustraret et repleret.

Imo hic idem locus manifeste docet, Christum non replevisse omnia praesentia carnis suae; nam descendere, et postea ascendere repugnat repletioni: debuisset potius diffundere se, quam descendere et ascendere, si omnia simul replere volebat; imo nec fuit opus descendere, vel ascendere, vel etiam diffundere se, si ubique semper fuit.

Nec OEcumenius et Theophylactus contrarium docent. Nam OEcumenius solum ait: «Christi carnem replevisse omnia.» Quod intelligitur eo modo quo poterat, id est, non simul, sed successive obeundo omnia loca. Et Theophylactus non dixit, Christi descensum non impedivisse quo minus simul ascenderet, sed non impedivisse quo minus ascenderet, nimirum postea. Hortatur enim Theophylactus ad humilitatem, et ostendit, quod quo magis hic sese aliquis dejiciet, eo magis exaltabitur, sicut in Christo factum est. Itaque perperam hi duo auctores allegantur ab auctoribus Concordiae.