De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Primum igitur, duas esse in Christo naturas, contra primum Eutychetis errorem testantur illa verba Domini Jo. III: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo.¹ Certe iste qui loquebatur et videbatur, et filium hominis se dicebat, secundum eam naturam per quam videbatur et loquebatur, et filius hominis erat; non erat tunc in coelo, sed tantum in terra, id est, in domo cum Nicodemo. Neque erat Deus, sed homo, quia Deus non potest audiri, videri, tangi corporeis sensibus. Neque descenderat de coelo, sed natus erat in terra ex muliere: et tamen iste idem asserit se descendisse de coelo, et etiam tunc cum loquebatur in terra, dicebat se esse in coelo; ergo alteram naturam Christus habuit praeter humanam, secundum quam potuit esse in coelo, quando secundum humanam erat in terra.

Idem probatur ex verbis Domini Jo. V, X, et XIV, nam Jo. V dicitur: Non solum solvebat Sabbatum, sed etiam Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Jo. X dicebat: Ego et Pater unum sumus. Unde Pharisaei recte collegerunt, Christum per ea verba se Deum asserere voluisse. At Jo. XIV: Pater, inquit, major me est.² Non autem potest ullo modo fieri, ut secundum eandem naturam esset Patri aequalis, imo unum cum illo, et tamen minor Patre.

Praeterea Jo. VIII, Dominus ait: Antequam Abraham fieret, ego sum.³ At ille idem natus erat in diebus Augusti Caesaris, Luc. II, et habuerat 30. annos, anno 15 Tiberii, Luc. III. Non autem potest fieri ut idem secundum idem fuerit ante Abraham, et post Abraham. Jo. XX, Thomas postquam viderat et forte tetigerat Domini cicatrices, exclamavit: Dominus meus et Deus meus.⁴ At certe quod viderat et tetigerat non erat Deus, sed caro: et tamen eum ipsum Deum et Dominum confitetur, cujus carnem viderat; igitur ille et Deus, et homo erat. Quod etiam aperte docet S. Petrus, cum ait Act. II: Dextera igitur Dei exaltatus; effudit hoc donum quod vos videtis et auditis.⁵ Nam exaltari non est Dei, sed creaturae: effundere Spiritum sanctum non est creaturae, sed Dei.

Item Paulus sic ad Episcopos loquitur, Act. XX: Spiritus sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo.⁶ At Deus ut Deus non habet sanguinem, nam spiritus est Deus: et qui habet sanguinem ut sic non est Deus; ergo qui est Deus et sanguinem effudit, necessario habet duas naturas. Rom. IX: Quorum Patres, inquit Paulus, ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula.⁷ Hic Apostolus dicit, Christum esse ex parentibus Judaeis secundum carnem: et tamen simul esse Deum super omnia, nimirum secundum divinitatem. Denique idem Paulus Philip. II asserit, Christum cum in forma Dei esset, servi formam accepisse. Quae verba explicans S. Vigilius lib. II: «Mirum est, inquit, cur timeant quidam dicere duas naturas, cum Paulus dicat duas formas.»

Jam vero quod illae naturae non sint permixtae, nec sit divinitas versa in humanitatem, contra secundum errorem probatur. Nam tota Scriptura clamat, Deum esse immortalem et incorruptibilem, ut Malach. III: Ego Dominus et non mutor. Num. XXIII: Non est Deus ut Filius hominis ut mutetur. Jacobi I: Apud quem non est transmutatio. I. Timot. I: Regi saeculorum immortalis, invisibilis, etc. Et cap. VI: Qui solus habet immortalitatem, etc.⁸

Non esse autem divinitatem natam, passam, mortuam, ut error tertius asserebat; tum ex dictis colligitur, nam qui est immutabilis, et immortalis, nec in tempore nasci, nec mori ullo modo potest secundum id unde est immortalis et immutabilis: tum etiam quia Scripturae cum docent, Christum in tempore natum, passum et mortuum esse, addunt secundum carnem: qua voce clare indicant, Christum non esse natum, nec passum, nec mortuum secundum divinitatem. Rom. I: Qui factus est ei ex semine David, secundum carnem. Et cap. IX: Ex quibus est Christus secundum carnem. Et I. Pet. III: Mortificatus quidem carne, etc. Et cap. IV: Christo igitur in carne passo, etc.⁹

Adde postremo ad confusionem eorum Lutheranorum, qui Deitati passionem attribuere non verentur, aliquot clarissima testimonia illustrium Ecclesiae Doctorum. Epiphanius haeres. 76. Aetii: «Nam, inquit, neque quod passus est unigenitus in carne, passionem Deitati ipsius adsciscit.» Et infra: «Sed et ipse Dominus venit, et passibilitate in seipso suscepta, vere passus est, Deitate ipsius a passione aliena.» Similia leges in Ancorato.

Athanasius in epist. ad Epictet.: «Quis, inquit, infernus ista eructavit? ut consubstantiale dicant corpus ex Maria genitum cum Verbi divinitate? Aut quis ita impius fuit, ut diceret simul et sentiret ipsam Deitatem circumcisam fuisse?» Et Cyrillus in epist. ad Nestor. nomine Synodi Alexandrinae: «Dicimus, inquit, illum passum esse et resurrexisse, non quia Deus Verbum in sua natura passus sit, Deus namque extra passionem est, sed quia corpus illud, quod proprium ipsius factum est, haec sustinuit.»

S. Anastasius lib. IV, qui est de passione, et impassibilitate Christi: «Et Christum, inquit, passibilem fuisse juxta sapientissimi Pauli locutionem, confitemur, non id alioqui secundum divinam naturam, ut neque secundum humanitatem dicimus impassibilem.» Et infra: «Est quidem Deus, qui patitur, divinitate interim nihil in se recipiente externae passionis.» Joannes Damascenus lib. III, cap. 4.: «Divinitatem dicentes, non de illa nominamus ea, quae humanitatis sunt propria, non enim dicimus Deitatem passibilem.»

S. Ambrosius lib. X in Luc. n. 107. «Nec mors illa divinitatis fuit, sed quasi hominis.» Concilium Hispalense II, cap. 13.: «Stultum, inquit, est crucis passionem divinae applicare naturae, sed tantum creabili et humanae, sola enim caro crucis exitium sensit.» Sanctus Augustinus lib. de haeres. cap. 73.: «Est, inquit, haeresis quae dicit in Christo divinitatem doluisse, cum figeretur caro ejus in cruce.» S. Leo epist. 10. «Natura, inquit, inviolabilis naturae est unita passibili, ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Mediator Dei et hominum Christus Jesus, et mori posset ex uno, et mori non posset ex altero.» B. Vigilius lib. IV: «Ipse, inquit, unus idemque Dei Filius mortuus est secundum formam servi, et non est mortuus secundum formam Dei.»

Quod autem Christi caro sit ejusdem speciei cum nostra, contra quartum errorem, et Christum non simulatorie, sed vere natum, passum, mortuum esse, nullo negotio probari potest: nam Matth. I. et Luc. II. dicitur B. Virgo peperisse Filium suum primogenitum:¹⁰ quomodo autem potuit Virgo Christum habere Filium, si Christi caro non fuit vera caro ex carne Virginis concepta? item Paulus ait, Hebr. II. Quia pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse participavit eisdem.¹¹ Quid, quaeso, est eisdem nisi ejusdem naturae carni, ac sanguini?

Jam vero Evangelia et Apostolorum epistolae nonne plurimorum mendaciorum argui deberent, cum passim Christum hominem, et hominis filium vocent, et matrem atque cognatos habuisse, necnon esurivisse, comedisse, ambulasse, fatigatum esse, denique passum, mortuum, suscitatum affirment? nec enim aliquid horum de phantasmate vere affirmari potest. Nec solum Scripturae Christum hominem vocant ante resurrectionem, sed etiam postea. Nam Actor. VII. Stephanus dicit, video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei. Et Paulus Actor. XVII. Statuit Deus diem, in quo judicaturus est orbem in viro, in quo statuit etc.¹²

Deinde, si Christus non vere mortuus est, nec vere resurrexit; ergo non vere nos redemit, et adhuc sumus in peccatis nostris, ut Apost. dicit 1. Corinth. XV. Denique Luc. XXIV. cum discipuli suspicarentur phantasma vel spiritum esse quod videbant, non verum hominem, Dominus ait: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere.¹³ Atque haec ex Scripturis.

Nunc ex Conciliis idem probari potest. Nam contra hanc haeresim celebratum est Concilium Chalcedonense, quod fuit omnium maximum, nempe 630 Episcoporum: et cum in prima actione recitaretur Fides Eutychetis et Dioscori, in qua continebatur, duas fuisse Christi naturas ante unionem, postea vero unam esse factam ex utraque, Concilium exclamavit: «Anathema ei, qui dixit ista, anathema eis, qui ista dixerunt.» Postea act. V. in Symbolo Fidei posuerunt hoc modo: «Unum eundemque confiteri Filium et Dominum nostrum Jesum Christum docemus: in novissimis autem diebus, unum eundemque Christum, Filium, Dominum, Unigenitum, in duabus naturis inconfuse, incommutabiliter, indivise, inseparabiliter agnoscendum, nunquam sublata differentia naturarum propter unionem.» Idem statutum est etiam postea in Concilio V, can. 2. in Concil. VI, act. IV et XVII. et Concilio Lateranensi contra Monothelitas, a Martino I, celebrato, consultatione ult. can. ult. 4 et 6, in Concil. Tolet. VI, cap. 1. Tolet. XI, cap. 5 et 6, Hispalensi II, cap. 13 et aliis multis.

Idem ex Patribus confirmari posset, sed Theodoretus, Leo, Vigilius, et Gelasius, necnon Hispalense Concilium II, nos labore levarunt. Theodoretus enim in dialogo Immutabilis, et in dialogo Inconfusus, et in dialogo Impatibilis, quibus hunc errorem refellit, adducit prolixè testimonia omnium fere veterum Patrum qui ante ipsum fuerunt. Idem fecit S. Leo in epist. 97. ad Leonem Augustum, et B. Vigilius lib. V, cont. Eutychet., et Gelasius in lib. du duab. nat. Christ., et Conc. II Hispalense, cap. ult. quae testimonia satis esse nobis visa sunt.