De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Jam vero ut ad secundum veniamus, demonstrandum est, duas esse in Christo naturas: sed prius explicanda est sententia Eutychetis, qui signifer habetur ejus haereseos, quam nunc refellimus. Sciendum igitur est, haeresim fuisse Eutychetis, in Christo post incarnationem unam tantum fuisse et esse naturam: non enim putabat aliter posse defendi contra Nestorium, esse unum Christum et non duos.
Deinde dicebat, unam esse factam naturam ex divinitate et carne, et id per conversionem divinitatis in carnem, quia scriptum est Jo. I: Verbum caro factum est;1 et quia unum fieri alterum, est verti in illud, sicut cum aqua facta est vinum, aqua conversa est in vinum: et nunc cum panis per consecrationem fit caro Christi, panis convertitur in carnem Christi.
Tertio asserebat, divinitatem Verbi natam, passam, mortuam, sepultam fuisse: quod quidem ex priore errore nascitur. Si enim divinitas versa est in carnem, et caro nata, passa, mortua, sepulta dicitur, certe divinitas nata, passa, mortua, sepulta dicenda est; non enim ita divinitas fingitur versa in carnem, ut desierit esse divinitas; quomodo aqua cum in vinum vertitur desinit esse aqua. Ratio hujus erroris fuit, quia non putabat posse refelli Nestorium, qui Christum Deum natum et passum negabat, nisi divinitas Christi nata, et passa ostenderetur.
Quarto asserebat, Christi carnem non esse ejusdem naturae cum nostra, neque Verbum in veram carnem esse conversum, sed in carnem quamdam apparentem et phantasticam, ita ut potius Verbum simulaverit se hominem, et natum, et mortuum esse, quam revera fuerit. Ratio ejus est, quia videtur indignum Deo, quod vera caro fuerit, et vere natus, passus, et mortuus sit.
Atque ita haeresis ista in haeresim Valentini, Manichaei, et aliorum, qui veram humanitatem in Christo negabant, tandem recidebat: quam postea ex Lutheranis secuti sunt Gaspar Swenckfeldius, et Andreas Musculus, si Staphilo credimus in lib. de Concord. discipul. Luth. Hanc fuisse haeresim Eutychetis, cognosci potest ex epistola S. Flaviani ad B. Leonem, quae est 9. inter epistolas B. Leonis, et ex epist. 97. S. Leonis ad Leonem Imperatorem, et ex lib. IV de haeret. fab. Theodoreti in fine.
Notandum autem est, hanc haeresim exortam fuisse ante tempora Eutychetis; ipsumque Eutychetem non tam fuisse primum auctorem, quam praecipuum propagatorem hujus haeresis. Idem enim antea docuerat Apollinaris, ut testatur Epiphanius haeresi 77. Augustinus haeresi 55. et Vincentius Lirinensis in suo Commonit. Eandem quoque haeresim refellunt sine nomine auctoris Athanasius in epist. ad Epictetum; Ambrosius lib. de Incarnat. Dom. sacram. cap. 6. et Cyrillus lib. de rec. Fide ad Theodos. qui omnes mortui erant cum Eutyches exortus est.
Porro catholica Fides semper agnovit post Incarnationem duas integras et perfectas naturas, divinam et humanam, quae quidem sine ulla confusione, vel permixtione in unam Verbi convenisse personam: item naturam divinam neque natam, neque passam esse, sed Verbum in natura humana natum et passum; ac demum illam humanam esse, ac fuisse ejusdem speciei cum nostra; quae omnia probari possunt testimoniis Scripturarum, Conciliorum, et Patrum.