De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Jam ad finem totius disputationis placuit annotare divinum sive judicium, sive testimonium. Nam Deus multis modis ostendit post exortum schisma, utri errent, Graeci an Latini. Nam usque ad tempus schismatis ita floruit Graecia viris doctis et sanctis, ut omnia Concilia generalia apud Graecos celebrata sint: post schisma autem per annos fere 800. nullum habuerunt Concilium, nullum virum sanctum miraculis clarum, paucissimos homines doctos. Latini vero hoc eodem tempore habuerunt duodecim generalia Concilia, et innumerabilia particularia. Item singulis aetatibus viros miraculis clarissimos, novos Ordines religiosorum, plurimos homines doctos.
Praeterea hoc tempore Fides Latinorum propagata est accessione Indorum Orientalium, et novi orbis in Occidente: Fides Graecorum minuitur in dies quotidie: Graeci in Conciliis convicti, ad nostram Fidem conversi sunt quater, aut quinquies, et fortassis etiam saepius; et semper ad vomitum suum redierunt.
Latini semper in disputationibus superiores in eadem Fide et doctrina permanserunt. Denique apud Latinos regna, et imperia potentissima adhuc florent: imperium vero Graecorum per Turcas Christi hostes eversum, ac destructum est penitus, ipsique omnes in miserrima servitute degere, gravissimumque jugum captivitatis perferre coguntur.
Ac ut intelligant causam exitii sui esse pertinaciam in errore de processione Spiritus sancti; in ipsis feriis Spiritus sancti capta fuit Constantinopolis a Turcis, Imperator occisus, et Imperium omnino extinctum. Nam, ut probat Gerardus Mercator in sua Chron. anno 1452. die 28. Maii indixit Mahumetes exercitui suo ultimam oppugnationem, et sequenti die Constantinopolim coepit. Illo autem anno fuit Pentecoste die 28. Maii, ut planum est ex aureo numero, et littera dominicali, unde festa mobilia investigantur. Erat enim aureus numerus 9. et littera dominicalis A. Itaque multi comparant Ecclesiam Graecam regno Samariae, quod separavit se a vero Templo, et tandem in captivitatem perpetuam adductum est.