De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Accedant nunc testimonia Patrum. Eusebius lib. X. demonst. Evang. cap. ult., exponens Psalm. XXI. ex illis verbis: De ventre matris meae Deus meus es tu¹ deducit, Christi animam in utero Virginis perfectissimam cognitionem, et constantiam habuisse, imo et Deum vidisse, cui cognitioni nihil addi potest: «Cum, inquit, adhuc intra cellam gestantis me in utero laterem, te tamen Deum meum videbam etc.» Et supra: «Putabar, ut reliqui hominum infantes, imperfectus esse, et absque usu rationis; non autem eram talis, licet mihi caeteris hominibus simile esset corpus.»

Ambrosius lib. V de Fid. cap. 18. proponit quorundam sententiam, qui dicebant, Christum ut Deum omnia scivisse, non autem ut hominem, quia scriptum sit: Proficiebat sapientia etc..² Deinde refellit, dicens: «Haec tamen alii dicant; ego autem multo magis arbitror, quia Filius qui cum hominibus conversatus est, et hominem egit, carnem suscepit, nostrum assumpsit affectum, ut nostra ignoratione nescire se diceret, non quia aliquid ipse nesciret etc.» Gregorius Nazianzenus Orat. in Basil., parum a med.: «Proficiebat, inquit, sapientia, non quod haec in illo incrementum acciperent, (quid enim eo, quod a principio perfectum erat, perfectius esse possit?) sed quod haec paulatim detegerentur, et elucerent.»

Hieronymus in cap. XI. Isaiae dicit, in Christum ex Maria conceptum descendisse Spiritum sanctum, non per partes ut in alios Sanctos: «Sed juxta Evangelium quod legunt Nazaraei, inquit, Descendet in eum omnis fons Spiritus sancti.» Et in cap. XXXI. Hier. in illud: Mulier circumdabit virum.³ «Absque viri semine, absque ullo coitu, inquit, foemina circumdabit virum gremio uteri sui, qui juxta incrementa quidem aetatis per vagitus et infantiam proficere videbitur sapientia et aetate: sed perfectus vir in ventre Virginis solitis mensibus continebitur.»

Athanasius Sermon. 4. cont. Arian. ult. med. simpliciter negat, Christum in sapientia profecisse: «Estne, inquit, ille homo, ut vulgus hominum, at Deus humanitate, et carne indutus? Quod si vulgaris est homo, esto, ut pro conditione aliorum hominum profectus capiat. At istiusmodi est Samosatensis sententia, quam vos toto animo et ope fovetis etc.» Verum est quidem, Athanasium praecipue loqui de Christo qua Deus erat, cum negat eum profecisse: tamen cum solum admittit profectum quoad externam demonstrationem sapientiae, et simpliciter negat, Christum interno profectu ullo modo auctum esse; satis aperte significat, se loqui etiam de Christo qua homo erat.

Augustinus lib. II de Peccat. mer. et rem. cap. 29: «Quam, inquit, ignorantiam nullo modo crediderim fuisse in infante illo, in quo Verbum caro factum est ut habitaret in nobis: nec illam ipsius animi infirmitatem in Christo parvulo fuerim suspicatus, quam videmus in parvulis.» Et infra: «Sed quia in eo erat similitudo carnis peccati, mutationes aetatum perpeti voluit ab ipsa exorsus infantia etc.» Ubi Augustinus solum aetate concedit Christum profecisse, et mutationem passum, non autem in dotibus animae. Et lib. XV. Trin. cap. 26. absurdissimum judicat, Christum accepisse Spiritum sanctum alio tempore, quam in ipsa conceptione.

Cyrillus lib. XX. thes. cap. 7. aperte dicit, nihil additum Christo, etiamsi legamus eum profecisse sapientia et gratia. Et lib. I. in Jo. cap. 17: «Quia magis eum, inquit, in dies homines admirabantur, illorum potius de Jesu opinio, quam illius perfecta crescebat gratia.» Gregorius lib. VIII, epist. 42. laudat Eulogium qui scripserat contra Agnoitas, et ipse etiam eam haeresim breviter refellit. Sophronius quoque in epist. ad Serg, quae legitur in VI. Synodo, act. 11. damnat Themistium auctorem Agnoitarum.

Beda in hom. Dom. I. post Epiph. «Juxta hominis, inquit, naturam proficiebat sapientia, non quidem ipse sapientior ex tempore existendo, qui a prima conceptionis hora spiritu sapientiae plenus permanebat, sed eamdem, qua plenus erat, sapientiam caeteris ex tempore demonstrando etc.» Damascenus lib. III, cap. 22: «Qui, inquit, proficere ipsum dicunt sapientia et gratia, et horum accessionem additionemque subinde suscipientem, non secundum hypostasim adorant unionem etc.»

Bernardus hom. 2. super Missus est: «Sive latens, inquit, in utero, sive vagiens in praesepio, sive jam grandiusculus in templo, sive jam perfectae aetatis docens in populo, aeque profecto plenus fuit Spiritu sancto. Nec fuit hora in quacumque aetate sua, qua de plenitudine illa, quam in conceptione sui accepit in utero, vel aliquid minueretur, vel aliquid eidem adjiceretur.» Vide quoque Anselmum lib. I. Cur Deus homo, et Theophylactum in II cap. Lucae.