De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Quartum argumentum. Generare est summa perfectio in vivente: hanc autem perfectionem Pater habet, Filius non habet; non igitur est Filius aequalis Patri, proinde non sunt ejusdem naturae Pater et Filius, et quod inde sequitur, non sunt plures personae ejusdem essentiae in Deo. Et confirmatur. Quia productum dicit intrinsece dependentiam ab alio, et posterius est eo a quo producitur, si non tempore, certe natura: at verus Deus est ens ex se independens, et necessarium, et nulla re posterius; igitur Filius non est verus Deus, cum sit productus, et a Patre in esse dependeat.
Respondeo: generare dicere perfectionem, sed minime eam deesse Filio. Est enim in Filio omnis perfectio activae generationis, licet ipsa activa generatio in Filio non sit, quia non est opus: nam omnem perfectionem quam habet generatio, ab essentia habet: essentiam autem totam etiam Filius habet. Id quod facilius intelliget, qui observaverit, quod sicut principium quo generationis activae est essentia divina, et ideo generatio activa est infinitae perfectionis; ita terminus quo generationis passivae est essentia divina, et ideo illa etiam infinitae perfectionis, imo ejusdem prorsus infinitae perfectionis est.
Dices: si terminus quo generationis divinae est essentia; ergo essentia generatur saltem per accidens. Respondeo: nullam esse consequentiam; nam in creaturis natura quae est terminus quo, per accidens generatur, quia non communicatur natura Filio eadem numero cum ea quae in Patre, sed alia quaedam nova, quae quia nisi producatur non est; ideo producitur, ut communicari possit. At essentia divina una numero est in Patre, et communicatur Filio; ideo per generationem minime producitur.
Ad confirmationem respondeo: in creaturis dependere Filium a Patre, quia accipit aliam numero naturam ab illa quam habet Pater: in divinis autem non esse ejusmodi dependentiam, quia eadem natura, quae ex se est simpliciter independens, communicatur a Patre Filio, idque naturaliter, et necessario; unde solum est relatio mutua Patris ad Filium, et contra, sed sine ulla dependentia in esse.
Pari ratione negandum est, omne productum necessario esse posterius: solum enim productio per se requirit ordinem inter producentem, et productum, sed non prioritatem, nisi per accidens in creaturis, ubi nova natura ex non esse deducitur ad esse. At inter personas divinas non potest ulla esse prioritas, et posterioritas, cum nihil habeant istae personae, nisi essentiam et relationem, et essentia sit una et eadem in omnibus: relationes autem id requirant, ut sint simul natura.