De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Sed jam solvenda sunt argumenta adversariorum, quae partim a Scripturis, partim a testimoniis Patrum, et Scholasticorum depromuntur.

Primum argumentum et praecipuum sumunt ex dextera Dei: nam Christus ut homo exaltatus est ad dexteram Dei Patris Matth. XXVI. Act. II. Ephes. I. Coloss. III. I Pet. III. Heb. I et alibi: at dextera Dei est ubique, non enim est dextera corporalis, quae certo in loco statui possit; igitur Christus ut homo non est in certo aliquo loco, sed ubique.

Respondeo, et dico tria. Primo, si esse in dextera Dei accipiatur crasso modo, ut accipit Lutherus in lib., quod verba Domini Hoc est corpus meum adhuc firma stent, ubi probat Christi carnem esse ubique, quia est in dextera Dei, et non in minimo digito, aut ungue illius dexterae: dico, consequentiam nullam esse. Nam etiam dicuntur esse animae justorum in manu Dei;¹ et sine dubio non sunt in extremo digito, aut ungue illius manus, sed in tota manu. Et pari ratione manus Dei est ubique, et tamen non propterea animae justorum sunt ubique: cujus ratio est, quia manus Domini non est ubique per extensionem, quasi partem habeat hic, et partem ibi, sed tota est hic, et tota ibi.

Secundo dico: per dexteram Dei a multis intelligi beatitudinem aeternam, non autem majestatem, aut potentiam divinam. Ita explicat Hieronymus in cap. I. ad Ephes. et Augustinus lib. de Fid. et Symb. cap. 7. et lib. de agon. Christ. cap. 26. qui non solum Christum vult sedere a dextris Dei, sed etiam omnes electos sessuros a dextris Dei, juxta illud Ephes. II. Consedere nos fecit in coelestibus in Christo.² Et Matth. XXV. dicuntur oves futurae a dextris.

Et potest confirmari haec sententia ex eo, quod apud antiquos sedere a dextris erat minus honorificum, quam sedere a sinistris, ut observat et probat multis testimoniis Antonius Nebrissensis in explicatione quinquaginta locorum Scripturae. Unde etiam in sigillis plumbeis Pontificum, et in multis antiquis picturis Petrus ponitur a sinistris, cum tamen constet, Petro semper delatum primum locum fuisse.

Si igitur Christus ut minor et inferior a dextris sedet; non ergo illa sessio debet referri ad majestatem divinam, in qua Filius Patri est aequalis, sed ad humanam gloriam et beatitudinem, quae convenit Christo ut minor est Patre: et secundum hanc expositionem argumentum haereticorum nihil valet. Nam esse hoc modo a dextris Dei, non requirit ubiquitatem, sed solam beatitudinem, quam habere potest etiam qui in minimo angulo Mundi tantum haeret.

Tertio dico: probabilius esse, per dexteram Dei, ad quam Christus sedet, intelligi debere gloriam, potentiam, et majestatem divinam, ita ut sensus sit illius articuli, Christus sedet a dextris Patris, id est pari potentia, et honore regnat, judicat, et gubernat omnia cum ipso Patre; ita ut dextera sumatur simpliciter pro latere, id est, pro loco aequali, non superiore, vel inferiore: nam in Psal. CIX. sicut dicitur Filius a dextris Filii: Dominus a dextris tuis confregit in die irae suae Reges.³ Ex quo patet, dexteram significare aequalitatem.

Praeterea ita exponunt fere omnes Patres. Athanasius Serm. 2. cont. Arian. Basilius lib. de Spir. S. cap. 6. Cyrillus Hierosolymitanus Catech. 14. Cyrillus Alexandrinus lib. XII, thes. cap. 7. Damascenus lib. IV, cap. 2. Leo Serm. 1 et 2. de Ascens. Denique Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, OEcumenius in cap. 1. ad Heb. et 1. ad Ephes. Ambrosius lib. II de Fid. cap. 4. et in cap. 1. ad Ephes. et alii.

Deinde idem indicant ipsae Scripturae. Nam Matth. XXII. Christus attulit locum Psalm. CIX. Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis⁴ ad probandam divinitatem suam, et cum Patre veram aequalitatem. Et hoc ipsum testimonium Psalmi a Paulo affertur ad probandam Christi divinitatem, cum ait Hebr. I. Sedet ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior Angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit: cui enim Angelorum dixit aliquando, sede a dextris meis.⁵

Nec etiam convincit contra hanc sententiam illud quod affert Augustinus ex cap. II ad Ephes. Consedere nos fecit etc. Non enim sensus est, omnes nos esse sessuros ad dexteram Dei in propriis personis, sed in Christo, ut Paulus dicit: quia enim ejusdem speciei, et naturae sumus cum illo homine, qui est in dextera Dei, omnes dicimur per illum sedisse in dextera Dei; alioqui enim tota Scriptura tribuit Christo soli sedere ad dexteram Patris.

Et secundum hanc expositionem argumentum haereticorum aliquid videtur valere. Nam ista sessio ad dexteram Patris, quae significat potentiam et majestatem, data est humanitati Christi, ut patet Act. II: Dextera igitur Dei exaltatus etc. Ephes. I.: Constituens ad dexteram suam.⁶ Non enim convenit Deitati exaltari, et constitui ad dexteram. Ruffinus etiam explicat. Symb. dicit id datum humanitati, ut eveheretur ad dexteram Dei, et B. Leo Serm. 1 et 2. de Ascens. Chr. dicit, ipsam humanitatem evectam esse ad thronum Patris, et ad consortium gloriae ipsius. Theodoretus quoque in Psal. CIX et in I cap. ad Hebr. dicit, illud Sede a dextris meis dictum esse humanitati: nam Verbum non egebat Patris jussione ad sedendum.

Quae cum ita sint, videtur jam negari non posse, quin ipsa humanitas sit praedita majestate divina, et proinde sit etiam ubique. Respondeo: datam esse humanitati istam sessionem, sed datam non ipsi in se, sed in supposito; non enim factum est, ut humanitas in seipsa sedeat ad dexteram Dei, sed ut sit humanitas illius personae, quae sedet ad dexteram Dei: sicut non factum est per Incarnationem, ut humanitas sit Deus, sed ut sit humanitas Dei; et proinde in concreto dici possit, iste homo est Deus, et sedet ad dexteram Patris, et apposita est similitudo de purpurae Regis. Cum enim Rex induit purpuram, et sedet in solio suo, evehit purpuram ad illud solium, non sic, ut purpura dicatur sedere aut regnare, sed ut dicatur vestis sedentis aut regnantis, et etiam ut dicatur purpuratus Rex sedere aut regnare. Tametsi autem hoc factum sit in ipsa Incarnatione, tamen dicitur Christus sedisse a dextris Dei post ascensionem, quia tunc primum perfecte innotuit gloria, et majestas hujus hominis, ut dicitur Philipp. II.

Quod autem res ita se habeat, facile probari potest. Siquidem per dexteram secundum hanc explicationem intelligitur aequalitas honoris, et potestatis: humanitas autem nec est, nec esse potest aequalis Deo. Nam cum Dominus Jo. XIV. dicit Pater major me est,⁷ sine dubio intelligit ratione humanitatis: et I. Cor. XV. Apostolus scribit, etiam post diem judicii fore Filium subjectum ei, Qui subjecit ei omnia;⁸ quae etiam subjectio non potest, ut supra docuimus, recte intelligi, nisi ratione humanitatis.

Denique si humanitas est creatura, nonne contradictionem involvit, ut sit, vel esse dicatur aequalis Creatori? Sed respondent: humanitatem Christi non esse aequalem omnino Deo, et tamen sedere a dextris ejus: nam habet quidem ipsam potentiam et majestatem Dei, quod est sedere ad dexteram Dei, et tamen quia id non habet a seipsa, sicut habet Deus, sed habet a Deo; propterea non potest omnibus modis aequari Deo.

At hoc non difficulter refellitur. Nam habere ab alio, non facit inaequalitatem: nam Filius Dei habet a Patre omnia, et tamen est illi vere et proprie aequalis. Respondent: Filium habere naturaliter, humanitatem habere per gratiam. Contra. Nam habere per gratiam, non est habere illam ipsam majestatem, sed quamdam ejus participationem, quae non sufficit ad constituendam sessionem, de qua loquimur.

Denique, vel est humanitas vere aequalis Deo, vel non est: si est; ergo falsum est illud Pater major me est, et illud Filius subjectus erit ei, qui subjecit sibi omnia: si non est; igitur non sedet Christi humanitas a dextris Dei hoc tertio modo, sed solum secundo modo; ex quo non colligitur ubiquitas, ut paulo ante demonstravimus.