De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Caput III: Refellitur haeresis Eutychetis
Caput IV: Solvuntur argumenta, quae fiebant olim adversus ea, quae superiore capite demonstrata sunt
Caput V: Explicatur haeresis Nestorii
Caput VI: Refellitur haeresis Nestorii
Caput VII: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VIII: Explicatur, in quo proprie consistat unio hypostatica duarum naturarum
Caput IX: Proponitur quaestio: an ex unione hypostatica sequatur communicatio realis attributorum divinorum, ac praecipue Immensitatis sive Ubiquitatis
Caput X: Ex unione hypostatica non fluxisse communicationem idiomatum realem respectu naturarum
Caput XI: Refellitur Ubiquitas humanitatis Christi, quia pugnat cum Scripturis
Caput XII: Refellitur Ubiquitas corporis Christi, quia repugnat Symbolo Apostolico
Caput XIII: Refellitur Ubiquitas, quia repugnat praesentiae corporis Domini in Eucharistia
Caput XIV: Refellitur Ubiquitas testimoniis Patrum
Caput XV: Solvitur argumentum haereticorum
Caput XVI: Solvuntur aliae objectiones ex Verbo Dei petitae
Caput XVII: Solvitur argumentum ex ipsa Incarnatione ductum
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex Patrum testimoniis petitum
Caput XIX: Solvitur argumentum depromptum ex doctrina Scholasticorum
Caput XX: Solvitur postrema objectio ex naturali ratione deducta
Liber IV: De Christi Anima
Caput I: Proponitur controversia prima de scientia animae Christi
Caput II: Probatur veritas ex Scripturis
Caput III: Idem probatur ex doctrina Patrum
Caput IV: Idem probatur rationibus
Addamus postremo argumenta ex ratione petita. Primum. Non est ullo modo credibile, ut Verbum personaliter factus sit homo, et non simul effuderit in ipsa Incarnatione in illam humanitatem omnia dona, quorum capax erat: nam si fecit illam animam animam suam propriam, ita ut vere dicatur et sit anima Dei; quomodo verisimile est, non illam continuo sapientissimam reddidisse? Absurdum est enim, animam Sapientiae aliquando insipientem fuisse; et hoc est quod urget Damascenus cum ait, eos non credere Incarnationem, qui credunt, illam animam paulatim profecisse.
Secunda ratio. Sapientia et gratia Christo homini naturalis fuit, ut docet Augustinus in Enchir. cap. 40. non quidem quod non fuerit a Deo animae infusa, sed quia in Christo ab intrinseco principio, et per modum naturae fluebat: siquidem ipse Christus seipsum gratia et sapientia replebat, id est, ex una Christi natura in alteram haec dona redundabant; ergo non accepit Christus illam sapientiam, vel gratiam post Incarnationem, sed in ipsa Incarnatione: nam ideo dicitur naturalis, quia statim et abundantissime manavit.
Tertia ratio. Christus homo in Incarnatione coepit esse Filius Dei; ergo tunc debuit repleri omnibus donis, nam Filius est haeres omnium bonorum paternorum; nec debuit exspectare Christus successionem ex morte Patris, ut notum est. Et haec esse videtur ratio Cyrilli lib. I. in Joan. cap. 17. ubi dicit, Deum dedisse Christo omnem sapientiam et gratiam, quia Filius erat: caeteris autem dedisse munera quaedam, quia servi sunt, ut etiam legitur fecisse Abraham Genes. XXV. qui filio Isaac dedit omnia sua adhuc vivens; filiis autem concubinarum largitus est munera.
Quarta ratio. Christus homo in ipsa Incarnatione factus est Caput, non solum hominum, sed etiam Angelorum, ut omnes concedunt; ergo debuit tunc repleri sapientia, gratia, et ipsa etiam beatitudine: nec enim conveniebat, ut Caput esset minus ornatum, et minus sapiens, quam sint membra.
Quinta ratio. Adam creatus est sapientissimus, ut ex eo colligitur, quod mox a creatione imposuit nomina omnibus animantibus Genes. II. ergo multo magis secundus Adam debuit in ipsa conceptione sapientissimus fieri.