De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Caput III: Refellitur haeresis Eutychetis
Caput IV: Solvuntur argumenta, quae fiebant olim adversus ea, quae superiore capite demonstrata sunt
Caput V: Explicatur haeresis Nestorii
Caput VI: Refellitur haeresis Nestorii
Caput VII: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VIII: Explicatur, in quo proprie consistat unio hypostatica duarum naturarum
Caput IX: Proponitur quaestio: an ex unione hypostatica sequatur communicatio realis attributorum divinorum, ac praecipue Immensitatis sive Ubiquitatis
Caput X: Ex unione hypostatica non fluxisse communicationem idiomatum realem respectu naturarum
Caput XI: Refellitur Ubiquitas humanitatis Christi, quia pugnat cum Scripturis
Caput XII: Refellitur Ubiquitas corporis Christi, quia repugnat Symbolo Apostolico
Caput XIII: Refellitur Ubiquitas, quia repugnat praesentiae corporis Domini in Eucharistia
Caput XIV: Refellitur Ubiquitas testimoniis Patrum
Caput XV: Solvitur argumentum haereticorum
Caput XVI: Solvuntur aliae objectiones ex Verbo Dei petitae
Caput XVII: Solvitur argumentum ex ipsa Incarnatione ductum
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex Patrum testimoniis petitum
Caput XIX: Solvitur argumentum depromptum ex doctrina Scholasticorum
Caput XX: Solvitur postrema objectio ex naturali ratione deducta
Liber IV: De Christi Anima
Caput I: Proponitur controversia prima de scientia animae Christi
Caput II: Probatur veritas ex Scripturis
Caput III: Idem probatur ex doctrina Patrum
Caput IV: Idem probatur rationibus
Caput V: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VI: Proponitur quaestio secunda, quae est de descensu ad inferos
Caput VII: Quod descendere ad inferos non sit omnino extingui
Caput VIII: Christum non pertulisse poenas damnatorum
Caput IX: Proponitur tertius error refellendus de descensu Christi ad inferos
Caput X: Inferos esse loca subterranea distincta a sepulchris
Caput XI: Animas piorum non fuisse in coelo ante Christi ascensionem
Quantum ad secundum, quod animae piorum non fuerint in coelo ante Christi ascensionem, probatur primo, quia est ea sententia prorsus inaudita in Ecclesia Dei: id quod sane deberet sufficere ad refutationem. Praeterea Genes. XXXVII, Jacob ait: Descendam ad filium meum in infernum.1 Pius erat Jacob, pius etiam Joseph; et tamen utrumque non ascendisse ad coelum, sed ad inferos descendisse Scriptura significat. Item. Luc. XVI, dives in inferno cum esset, vidit a longe animam Lazari in sinu Abrahae, et audivit, inter loca ipsorum magnum hiatum esse, id enim significat χάσμα: ex quo apparet, nihil solidi fuisse interjectum inter locum Damnatorum et sinum Abrahae, sed utrasque animas in eadem voragine fuisse, licet multum inter se distantes. Item lib. I Reg. cap. XXVIII, anima Samuelis apparens Sauli de terra ascendere visa est.
Et quamvis non desint qui negent, illam fuisse veram animam Samuelis: tamen opinio contraria et communior et probabilior et tutior est. Id enim docent Josephus lib. VI Antiq. cap. 15. Justinus in Dial. cum Triph. Basilius epist. 89. ad Eustach. Ambrosius in I. cap. Lucae; Hieronymus in VII. Isa. Augustinus de cura pro mort. cap. 15. Et recentiores, Liranus, Abulensis, Dionysius Carthusianus, et Cajetanus in eum locum. Et deducitur satis aperte ex textu divinae Scripturae: Cum vidisset, inquit, mulier Samuelem. Item: Dixit Samuel ad Saul. Item: Intellexit ergo Saul, quod Samuel esset. Certe non diceret Scriptura Intellexit, sed putavit, vel cogitavit, si non esset verum.
Praeterea in Eccles. cap. XLVI. ponitur in laudibus Samuelis, quod mortuus prophetaverit, et annuntiaverit Regi, quae ventura erant: at quae laus esset Samuelis, si non ipse, sed Daemon aliquis in ejus forma apparens futura praedixisset? at incredibile videtur, animam tanti Prophetae subjectam fuisse incantationibus Pythonissae. Id quidem est verum, atque idcirco apparitio Samuelis praevenit incantationem et ejus effectum. Id quod intelligi potest ex perturbatione mulieris, quae turbata est, cum vidit Samuelem apparuisse antequam evocaretur.
Praeterea idem patet ex I Pet. III: Iis qui in carcere erant spiritu veniens praedicavit, qui increduli fuerunt aliquando, quando exspectabant Dei patientiam in diebus Noe, cum fabricaretur arca.2 Hic dicuntur animae in carcere fuisse; non ergo erant in coelo, nam ridiculum est dicere, animas in coelo tanquam in carcere inclusas fuisse, cum coelum sedes Dei sit. Neque obstat quod videtur hic agi de spiritibus impiorum: nam Calvinus admittit agi de spiritibus justorum. Sed de hoc loco paulo post agemus.
Item Zach. IX: Tu quoque in sanguine Testamenti tui eduxisti vinctos de lacu, in quo non est aqua.3 Quem locum Hieronymus, et Rupertus in Comment. exponunt de descensu Christi ad inferos. Et sane convincitur hinc, animas Sanctorum ante Christi mortem non fuisse in coelo, ut Calvinus, et Beza volunt: nec enim coelum per lacum significari potest, aut ex coelo Dominus Sanctos suos eduxit, aut in coelo ulli sunt vincti.
Quod autem Calvinus dicit lib. II, Instit. cap. 16. §. 9. a Zacharia vocari lacum sine aqua profunditatem Babylonicae captivitatis, unde liberati fuerunt Judaei, nullam habet probabilitatem. Nam in verbis praecedentibus ponitur vaticinium de Christo: Exulta filia Sion, ecce Rex tuus venit tibi etc.4 Quod Evangelistae de Christi ingressu in Hierosolymam exposuerunt, Matth. cap. XXI, et Jo. cap. XII, inde fit apostrophe ad ipsum Christum: Et tu in sanguine Testamenti. Quomodo ergo ista cohaerent, si de captivitate Babylonica ageretur? Et praeterea in quo sanguine Testamenti liberati sunt Judaei de Babylone?
Denique Patres communi consensu hoc docent. Irenaeus lib. V. circ. fin. Tertullianus lib. IV in Marcion. Origenes in cap. V ad Rom. Cyrillus catech. 4 Cyrillus alter lib. de rec. Fid. ad Regin., in fine locor. ex Matth. Hilarius lib. X de Trin. Basil. in Ps. XLVIII. Athanasius in epist. ad Epictetum, Epiphanius haeresi 46. Ambrosius lib. III de Fid. cap. 3. Hieronymus in cap. IX Zachar. in III Ecclesiastae Primasius; in cap. V Apoc. Gregorius lib. XIII Moral cap. 21. Concilium Toletanum IV cap. 1. Denique Augustinus, etsi in epist. 99. ambigere videtur, an sinus Abraham, ubi erant animae Patrum olim, in inferno esset, an alibi: tamen lib. XX de Civit. Dei, cap. 15. affirmat in inferno fuisse, ut caeteri omnes Patres semper docuerunt, quorum verba in sequenti capite referemus.