De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Caput III: Refellitur haeresis Eutychetis
Caput IV: Solvuntur argumenta, quae fiebant olim adversus ea, quae superiore capite demonstrata sunt
Caput V: Explicatur haeresis Nestorii
Caput VI: Refellitur haeresis Nestorii
Caput VII: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VIII: Explicatur, in quo proprie consistat unio hypostatica duarum naturarum
Caput IX: Proponitur quaestio: an ex unione hypostatica sequatur communicatio realis attributorum divinorum, ac praecipue Immensitatis sive Ubiquitatis
Caput X: Ex unione hypostatica non fluxisse communicationem idiomatum realem respectu naturarum
Caput XI: Refellitur Ubiquitas humanitatis Christi, quia pugnat cum Scripturis
Caput XII: Refellitur Ubiquitas corporis Christi, quia repugnat Symbolo Apostolico
Caput XIII: Refellitur Ubiquitas, quia repugnat praesentiae corporis Domini in Eucharistia
Caput XIV: Refellitur Ubiquitas testimoniis Patrum
Caput XV: Solvitur argumentum haereticorum
Caput XVI: Solvuntur aliae objectiones ex Verbo Dei petitae
Caput XVII: Solvitur argumentum ex ipsa Incarnatione ductum
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex Patrum testimoniis petitum
Caput XIX: Solvitur argumentum depromptum ex doctrina Scholasticorum
Caput XX: Solvitur postrema objectio ex naturali ratione deducta
Ultimum argumentum Brentii. Christus homo sine dubio est summe felix, summe pulcher, summe beatus; ergo est ubique praesens: nam loco circumscriptum esse, et de loco in locum ambulare non est divinae excellentiae, sed corporeae imbecillitatis; non coelestis majestatis, sed terrestris parvitatis; non spiritualis pulchritudinis, sed carnalis deformitatis.
Respondeo: beatum esse eum (ut definit S. Augustinus lib. XIII. de Trin. cap. 5): «Qui habet omnia quae vult, et nihil vult male»: pulchritudinem autem esse membrorum proportionem, cum suavitate coloris, ut idem Augustinus habet lib. XXII. de Civ. Dei cap. 19. Ex quibus sequitur, Deo, qui est natura immensus, necesse esse ad felicitatem et pulchritudinem ut ubique sit: si enim non ita esset, non haberet quidquid vellet, aut aliquid mali vellet. At vero homini, qui naturae est finitae et corporeae, et habet instrumenta motus, malum et turpe esset, si moveri non posset, et si omnia repleret, ita ut periret forma et figura conspicua membrorum. Argumentum igitur Brentii tam est admirabile, ut plane contrarium efficiat ejus, quod efficere debebat.
Sed hoc loco praeterire non possum illa verba Brentii: «Loco circumscriptum esse, et de loco in locum ambulare, non est divinae excellentiae, sed corporeae imbecillitatis; non coelestis majestatis, sed terrestris parvitatis; non spiritualis pulchritudinis, sed carnalis deformitatis.» Quid enim aliud spirant haec verba, quam verissimum Eutychianismum? Nam si Christi humanitati tollas esse corporeum, terrenum, et carneum, ut Brentius tollit, et tribuas divinam excellentiam, coelestem majestatem, et spiritualem pulchritudinem, ut Brentius tribuit; nonne manifeste mutabis humanitatem in Deitatem, et mysterium Incarnationis omnino dissolves? Nimirum huc Satanas ab initio spectabat, cum Lutherum excitavit, et paulatim per Indulgentiarum, Purgatorii, et similium rerum reprehensionem, tandem eo res deveniret, ut Christus ipse, et summa Fidei nostrae mysteria impie abnegarentur. Sed de his satis. Veniendum enim jam est ad postremas de Christo disputationes.