De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Caput XII: Nona classis ex divinis testimoniis visionum et miraculorum
Caput XIII: Demonstratur Divinitas Spiritus sancti
Caput XIV: Solvitur primum argumentum haereticorum
Caput XV: Solvitur argumentum Secundum
Caput XVI: Solvitur argumentum Tertium
Caput XVII: Solvitur argumentum Quartum
Caput XVIII: Solvitur argumentum Quintum
Caput XIX: Solvitur argumentum Sextum
Caput XX: Solvuntur objectiones contra Divinitatem Spiritus sancti
Liber II: De distinctione personali a Patre et Spiritu Sancto
Caput I: De distinctione personarum in eadem essentia
Caput II: De vocibus, quibus utimur in hoc mysterio explicando
Caput III: De vocibus Essentia et Homousios
Caput IV: De vocibus Hypostasis et substantia
Caput V: De caeteris vocibus
Caput VI: Ostenditur distinctio personarum
Caput VII: Diluitur argumentum primum contra distinctionem personarum in eadem essentia
Caput VIII: Diluitur argumentum secundum
Caput IX: Diluitur argumentum tertium
Caput X: Diluitur argumentum quartum
Caput XI: Diluitur argumentum quintum
Caput XII: Diluitur argumentum sextum
Caput XIII: Diluitur argumentum septimum
Caput XIV: Diluitur argumentum octavum
Caput XV: Diluitur argumentum nonum
Caput XVI: Diluitur argumentum decimum
Caput XVII: Diluitur argumentum undecimum
Caput XVIII: Diluitur argumentum duodecimum
Caput XIX: An Filius Dei sit autotheos
Caput XX: De processione Spiritus sancti a Filio
Caput XXI: De Origine hujus haeresis
Caput XXII: Ex Scripturis ostenditur, Spiritum a Filio procedere
Caput XXIII: Idem probatur testimoniis Conciliorum
Caput XXIV: Idem probatur ex Patribus Latinis
Caput XXV: Idem probatur ex Patribus Graecis
Caput XXVI: Et ratione idem confirmatur
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Graecorum
Caput XXVIII: Demonstratur recte factam additionem illam, Filioque
Caput XXIX: Solvuntur objectiones Graecorum
Caput XXX: Concluditur disputatio divino testimonio
Liber III: De carne sive de incarnatione Domini
Caput I: De erroribus hujus temporis circa Incarnationem
Caput II: Explicatur haeresis Eutychetis
Caput III: Refellitur haeresis Eutychetis
Caput IV: Solvuntur argumenta, quae fiebant olim adversus ea, quae superiore capite demonstrata sunt
Caput V: Explicatur haeresis Nestorii
Caput VI: Refellitur haeresis Nestorii
Caput VII: Solvuntur argumenta adversariorum
Caput VIII: Explicatur, in quo proprie consistat unio hypostatica duarum naturarum
Caput IX: Proponitur quaestio: an ex unione hypostatica sequatur communicatio realis attributorum divinorum, ac praecipue Immensitatis sive Ubiquitatis
Caput X: Ex unione hypostatica non fluxisse communicationem idiomatum realem respectu naturarum
Caput XI: Refellitur Ubiquitas humanitatis Christi, quia pugnat cum Scripturis
Caput XII: Refellitur Ubiquitas corporis Christi, quia repugnat Symbolo Apostolico
Caput XIII: Refellitur Ubiquitas, quia repugnat praesentiae corporis Domini in Eucharistia
Caput XIV: Refellitur Ubiquitas testimoniis Patrum
Caput XV: Solvitur argumentum haereticorum
Caput XVI: Solvuntur aliae objectiones ex Verbo Dei petitae
Caput XVII: Solvitur argumentum ex ipsa Incarnatione ductum
Caput XVIII: Solvitur argumentum ex Patrum testimoniis petitum
Caput XIX: Solvitur argumentum depromptum ex doctrina Scholasticorum
Caput XX: Solvitur postrema objectio ex naturali ratione deducta
Liber IV: De Christi Anima
Caput I: Proponitur controversia prima de scientia animae Christi
Caput II: Probatur veritas ex Scripturis
Paucis igitur nobis demonstrandum est, Christi animam ab ipsa sua creatione sapientia et gratia plenissimam fuisse. Id quod Scripturarum testimoniis, Patrum doctrina, et argumentis ab ipsa ratione petitis probare conabimur. Habemus in primis testimonium Isaïae cap. XI. Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae etc..1 Quem locum de Christo omnes omnino intelligunt: et hoc idem significabant illa omnia loca, ubi dicitur Christus unctus a Deo Spiritu S., ut Psalm. XLIV: Unxit te Deus Deus tuus etc. Et Isaïae LXI: Spiritus Domini super me eo quod unxerit me. Et Act. IV: Convenerunt vere adversus sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti. Et Act. X: Unxit eum Deus Spiritu sancto, et virtute.2
Sed circa haec loca est duplex difficultas. Prima, quia in nullo horum locorum habetur, quod ista unctio sit facta in ipsa conceptione, imo videtur facta anno 30, quando super eum descendit Spiritus S. in specie columbae, ut indicare videtur S. Hieronymus in Comm. Isaïae cap. XLI,
Altera difficultas est, quia licet constaret, in ipsa conceptione fuisse Christum unctum Spiritu S., et repletum omnibus donis; tamen adhuc potuisset postea augeri sapientia et gratia. Nam Luc. I. dicitur de Joanne: Et Spiritu S. replebitur adhuc ex utero matris suae;3 et tamen omnes fatentur, illum auctum postea multis donis fuisse.
Respondeo ad primam difficultatem: istam unctionem non potuisse fieri nisi ipsa conceptione. Primo, quia verba Isaiae hoc significant: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae etc. Conjungit enim Isaias cum ipsa Incarnatione, seu conceptione Christi ex Virgine (quid enim est aliud virga florens, quam Virgo concipiens? fructus siquidem in arboribus, partum, flos conceptum designat) descensum Spiritus sancti super Christum cum omni donorum suorum copia. Itaque super ipsum florem, id est, super Christum hominem nondum natum, sed conceptum, Spiritus sanctus descendit, eumque sapientia, intellectu, consilio, fortitudine, scientia, et pietate replevit.
Secundo, quia si anno demum 30, Dominus Jesus unctus fuisset, non dixisset Angelus ad pastores Luc. II. Natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus.4 Quid est Christus, nisi unctus? jam tunc erat unctus, et Christus jure dici poterat, cum ex Virgine nascebatur.
Tertio, quia Jo. I: Et verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis.5 Ubi illud plenum gratiae cum sit nominativus masculini generis in Graeco textu, πλήρης conjungi debet cum illa voce Verbum Graecae λόγος, ut sensus sit Verbum caro factum est plenum gratiae et veritatis; proinde hic etiam cum Incarnatione conjungitur plenitudo gratiae.
Quarto, quia si alio tempore, quam in conceptione facta est unctio, maxime in anno trigesimo factam dicamus necesse est, quando descendit super eum Spiritus S.: at tunc non est facta; nam ut Augustinus dicit lib. XV Trinit. cap. 26. absurdissimum est dicere, Christum anno 30. accepisse Spiritum sanctum, cum ejus Praecursor acceperit in utero matris suae. Et praeterea Luc. II Christus adhuc infans dicitur plenus, seu quod implebatur sapientia, et quod gratia Dei erat in illo; non ergo exspectavit spiritum sapientiae et gratiae per annos 30.
Neque obstat, quod Hieronymus in cap. LXI Isaiae dicit, unctionem Christi expletam anno ejus 30. Voluit euim Hieronymus dicere, Christum, qui fuerat unctus in conceptione sua invisibiliter, fuisse unctum in Baptismo visibiliter, id est, manifestatam tunc fuisse exteriore signo unctionem, quam intus antea jam acceperat.
Ad secundam difficultatem respondeo: licet Joannes, et alii homines ita fuerint pleni initio, ut tamen adhuc potuerint proficere: tamen Christum non potuisse proficere, quia initio accepit gratiam sine mensura; alii vero acceperunt cum mensura. Nam de Christo dicit Jo. cap. I: De plenitudine ejus omnes accepimus;6 non enim secundum mensuram dat Deus spiritum, nimirum, Filio suo: de aliis dicitur Ephes. IV: Unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Unde dicitur Joan. ult.: Domine tu omnia nosti. Et Coloss. II: In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi.7