Scotus Academicus, Tomus quartus: De Angelis

Quanta sit, quamque dira daemonum in homines infestatio, et saevitia, nec mens quantumvis perspicax, nec lingua etiam disertissima, cogitare aut eloqui sufficit. Nam, inquit Tertullianus Apologetico cap. 22.

Operatio eorum est hominis eversio: sic malitia spiritalis a primordio auspicata est in hominum exitium. Itaque corporibus quidem, et valetudines infligunt, et aliquos casus acerbos; animae vero repentinos, et extraordinarios per vim excessus. Suppetit illis ad utramque substantiam hominis adeundam subtilitas, et tenuitas sua; multum spiritalibus viribus licet, ut invisibiles, et insensibiles in effectu potius, quam in actu suo appareant: si poma, fruges, nescio quod ore latens vitium in flore praecipitat, in germine exanimat, in pubertate convulnerat, ac si caeca ratione tentatus aer pestilentes haustus suos offundit. Eadem igitur obscuritate contagionis adspiratio daemonum, et Angelorum, mentis quoque corruptelas agit furoribus, et amentiis foedis, aut saevis libidinibus cum erroribus variis: quorum iste potissimus, quod eos ipsos captis, et circumscriptis hominum mentibus comedat, ut, sibi pabula propria nidoris, et sanguinis procuret simulacris, imaginibus oblata; et quod illi accuratior pascua est, hominem a cogitatu verae Divinitatis avertat praestigiis falsis. — Hinc egregie sanctus Chrysolog. serm. 11.

Diabolus mali auctor, nequitiae origo, rerum hostis, secundi hominis semper inimicus; ille laqueos tendit, lapsus parat, foveas fodit, aptat ruinas, stimulat corpora, pungit animas, cogitationes suggerit, immittit iras, dat virtutes, odia, vitia dat amoris, errores serit, discordias parit, pacem turbat, affectus dissipat, conscindit unitatem, sapit malum satis, bonum nihil, violat divina, humana tentat. Et serm. 16. expendens illa verba Matth. 8. Occurrunt ei duo daemonia habentes, de monumentis exeuntes, ait:

In monumentis sedem fecerant mortis auctores; attendite quae saevitia, quis furor, quae rabies daemonum erga humanum genus? quamvis breve tempus hominem ferre non possunt, contenti non sunt mori homines, sed vivos homines gestiunt sepelire: se sepulchris mandant, ut homines redigant in sepulchra: pascuntur cadaveribus, putredine saginantur; deliciantur foetore, quibus tota voluptas est homines interire: sed sentiamus quid machinantur fraudibus, quid moliantur malis, quorum crudelitas modum non habet in aperto. Prorsus ita est, nullae namque sunt induciae, pax nulla nec odii, nec induciae modus, aut finis ullus. Hostium Dei superbia ascendit semper; augetur malitia, crudelitas invalescit: amat sibi tribulos metere, dum nobis spinas ferat: gaudet suus augere poenas, et supplicia propria exacerbare, dummodo in cruciatus aeterni partem quam plurimos acciscat, et divinae huic illudens imagini pretioso Christi sanguine dealbatam decoloret, assertamque in libertatem, pristinae mancipet servituti: et Cadmea plane victoria prodat pereundo, perque luctus hostile in suamet ferrum viscera convertat. — Nam, inquit idem sanctus Chrys. serm. 17.

Diaboli culpa hominis redundabat ad poenam; et prode misero praedo saginabatur inclusus: nec facientem, sed patientem miserabilis exponit insidiis; mille nocendi artes habet, innumeris utitur telis, nihil sinit inausum, nihil intentatum relinquit, videt animum imbecillem, pavidumque, circuit ut leo, ac vim intentat; novit imperterritum constantemque, vulpem induit, exuvias ponit leoninas: Heu quam multi partes vulpium sunt, et fuere? Quot luctator dolosus pellaciis, et technis irretitos supplantavit?

Praecipuum autem daemonis in hominum vexatione propositum generatim est duplex; nimirum ut Deum hominibus efficiat infensum, eumque apud homines calumnietur, et homines apud Deum. Suggillat enim providentiam Dei et regimen mundi quasi non bene ordinatum, nec iustis legibus decurrens; utpote cum plerumque malis bene sit, et male bonis: iudicium saepe recedere a iustitia, et omnia casui et caecae fortunae permissa. Neque minori studio, diligentia et astu id agit ut homines pios et fideles accuset apud Deum. Nulla enim est tam firma cuiusque fides, quam non traducat, et de praesumptione vel hypocrisi, vel inconstantia suspectam reddat; nulla pietas, quam non ut mercenariam, et non veris causis subnixam cavilletur, ut exemplo Iobi fit manifestum.

Praecipuae autem eius artes se produnt circa Ecclesiam, cuius fidei, doctrinae, et morum integritatem, ut ferre non potest, ita turbare ac pessumdare nititur; hinc lucem vocat tenebras, et tenebras lucem; errorem ut veritatem traducit, veritatem autem ut errorem plerumque suggillat, transfigurans se in Angelum lucis, ut pravis dogmatibus evangelicae veritatis et doctrinae puritatem pessumdet. Est enim ille inimicus homo qui disseminato catholicae doctrinae purissimo tritico superseminat zizania. Estque omnium scandalorum, schismatum, et haeresum auctor, promotor et flabellum, nihilque non molitur ut hominibus salutis viam praecludat. — Neque his contentus, tamquam leo rugiens continuo circuit quaerens quem devoret. Tribus autem potissimum dolis et technis homines illaqueare nititur. Eos enim impetit aut spectris horrendis ut terreat, aut blandis ut alliciat, vel furore agitat eorum obtinens et possidens corpora, ut suam in eis saevitiam ostendat, vel denique ludificationibus dementat, ut sibi obsequentes et in omnibus devotos constituat: quocirca de tribus his daemonum infestationibus nonnulla sunt hic delibanda sub tribus sequentibus Paragraphis.

§. 1. — De variis Apparitionibus, et Spectris.

Duo sunt apparitionum, necnon illusionum genera, quibus solito circumveniuntur ac luduntur homines; aliud quidem naturale; aliud vero daemoniacum. Naturale appello illos omnes insolitos naturae deviantis aut maleficatae effectus, quibus plerumque terrentur homines, eosque pro spectris habent.

QUAE SIT NATURALIUM SPECTRORUM CAUSA?

Respondeo eam maxime adscribendam sensuum alterationi; siquidem sensuum alteratio plerumque in causa est cur homines varia ac stupenda sese percipere arbitrentur, ut constat maxime exemplo ebriorum, de quibus optime sanctus Ambrosius lib. De Elia et ieiunio, cap. 16.

Hinc, ait, vanae imagines ebrii, incerti visus, instabilis gressus, umbras transiliunt saepe sicut foveas, nutat his cum facie terra, subito erigi, et inclinari videtur, et quasi praecipitatur, timentes in faciem ruunt, et solum manibus apprehendunt, aut concurrentibus montibus sibi videntur includi: murmur in auribus, tamquam maris fluctuantis fragor, et resonantia fluctu litora: canes si viderint, leones arbitrantur, et fugiunt. Alii risu solvuntur incondito, alii inconsolabili moerore deplorant; alii cernunt irrationabiles pavores, vigilantes somniant, dormientes litigant etc.

Contingit etiam interdum sensuum externorum laesione ut res aliter quam revera sint appareant. Sic refert Aristot. de quodam qui suamet imaginem, sive simulacrum, in aëre sibi quasi in speculo propter oculorum vitium semper obversari existimabat. Idem testatur, eum qui diu in Solem oculos intenderit, et oculo alio celeriter averterit, primo ei cuncta in visu glauca, mox rubea, et tandem nigra, donec alteratio illa visus recedat. Auditus etiam laesus decipere consuevit, ut fit in his qui morbum imaginosum (sic vocant) patiuntur. Sic Cellius lib. 3. cap. 18. refert, quod Theophilus Medicus caetera prudens, opinabatur cum febriret, prope lectulum tibicines, et cornicines assistere, et continue auribus eius cantum insonare: idque iam sanus accidisse sibi pertinaciter contendebat, sed huic ista taedio erant, alteri quidam voluptati. — Verum crebrior, et maior deceptio manat a phantasiae corruptela, vel inordinata, et prava affectione, et agitatione, cuius rei exempla, et rationes subiicit Guillelmus Parisiensis 2. partis De Universo parte 2. cap. 35. Exempla quidem, idque ex somniantibus febricitantibus, et melancholicis:

Somniantes enim, inquit, indubitanter se credunt aliquando videre, et contrectare poma aurea, et massas argenteas. Disputant etiam interdum apud semetipsos, an veritas sit, an somnium, quod apud eos sic agitur. Tibi vero non est dubium veritatem pomorum aureorum, aut massarum argentearum non esse apud ipsos. Ipsi tamen si interrogari tunc possent, et respondere durante somnio, cum iuramento affirmarent rerum istarum veritatem se certissime et videre, et contrectare. — Secundum exemplum ponam tibi in febricitantibus qui patiuntur alienationes etiam vigilantes, et dicunt se videre latrones, vel alios homines, qui quaerunt eos occidere, et clamant contra eos, et invocant auxilia circumstantium, et nituntur exurgere de lectis suis ut effugiant eos, quos dicunt se videre. Videtur eis etiam, quod intrent per fenestras adeo parvas, per quas nullo modo intrare possent. In hoc exemplo manifestum est tibi, neque apud febricitantem, hoc est neque in interioribus suis esse huiusmodi homines: neque etiam in domo ubi dicunt se videre illos, sic etiam nonnumquam ut idipsum patiantur de mortuis. Manifestum igitur est solas imaginationes, seu phantasmata, quae sunt apud animam febrici> tantis, sufficere per se ad apparitionem, sive ostensionem hominum huiusmodi, et non oportere ullo modo ut assumantur corpora ipsorum, vel alia corpora illis similia a quoquam vel a quibuscumque. — Tertium exemplum ponam tibi in melancholicis quibusdam, qui videntur sibi videre multitudines hominum armatorum, et qui ascendant muros civitatum, in quibus sunt, vel ingrediantur portas ipsarum, et quod capiant eas. Unde et ipsimet, timentes ab eis capi, exclamant terribiliter, et cum tremore fugientes quocumque, et quacumque possint. Nec potest eis suaderi ullo modo contrarium: propter quod non potest cessare in eis timor, nec tremor, neque etiam clamor, neque fuga, nisi teneantur. Memini me vidisse virum bonum et religiosum, qui cum mihi exponeret et narraret aegritudinem quam patiebatur, etiam in ipsa narratione huiusmodi videbatur sibi videre mures magnos, et nigros, tentantes ascendere desuper vestimenta sua ad caput suum, non cessabat passio haec in ipso, propter quod erat in horrore et timore continuo. — Nec mirum est, si de rebus quae extra nos sunt nobis illuditur, quippe cum de nobis ipsis in incredibiliores opiniones, et apparitiones huiusmodi phantasmata nos inducant. Fuit namque tempore meo vir qui credebat se esse gallum, adeo pertinaci credulitate, quod ab ipsa nullo modo poterat averti. Et ad hoc etiam deductus erat, quod loquela humana nullatenus uti volebat, galli vocem tantum pro viribus effigiabat. Fuit et alius qui mortuum se indissuasibiliter credebat, et propter hoc inter homines, vel cum hominibus viventibus, se nec debere, nec posse comedere ullatenus delirabat, donec quidam alius simulans se similiter mortuum, suggessit ei quia cum eo et poterat, et debebat comedere, cum esset mortuus, sicut et ipse, cum viventibus neuter eorum. Potuisti quoque audire, et scire, si reminiscaris de quodam, qui semper putabat se videre aquam magnam ante se, et propter hoc nec passum unum volebat ambulare, huiusmodi phantasia deterritus.

Hae autem omnes laesae facultatis imaginativae illusiones sunt in duplici differentia, quoniam, ut subdit idem Guillelmus, vel fixae sunt, vel mobiles ad instar somniorum: et mobiles quidem sunt quae fiunt ex fumis, sive vaporibus ascendentibus ad cerebrum, et in eodem infectionem non imprimentibus, atque relinquentibus, sed potius facile recedentibus; propter quod et cum ipso somno velut evanescentes excutiuntur, et de ipsis infectionibus relictis, aliae facile abolentur, propter quod ipsa aegritudine cessante, et humore purgato, ex quo erant, non faciunt amplius aliena vel videre, vel loqui, quod ante faciebant. Aliae vero sunt intimioris infectionis, atque tenacioris, magisque adhaerentis, et ideo difficile curantur, et faciunt, ut quis videatur sibi rex esse, ut vidi patientem qui putabat se esse avem, quocumque vellet volantem, et interdum putabat se esse Filium Dei, interdum vero Spiritum sanctum, quandoque vero Messiam Iudaeorum, quem et adhuc expectant, ipsumque gens Christianorum nominat Antichristum, et hoc ipsum ipse aperte dicebat, videlicet, quod ipsemet erat Antichristus. Cum ipso morbo interdum immiscet se suggestio diabolica, quam gens Christianorum vocat spiritum blasphemiae; et est passio perniciosissima, quoniam intolerabilis et horrificae vexationis est, et sola virtute divina curabilis: fit ex morbo interdum, ut aliquis videatur sibi esse lupus, et fit nihilominus ex suggestione diabolica.

DE SPECTRIS DAEMONIACIS.

Quamquam, ut supra diximus, variae hominum delusiones plerumque a male affectis eorum sensibus, necnon et interturbata phantasiae operatione suboriantur; nihilominus certum est diabolum hisce naturalibus morbis saepe se adiungere, et de hominum proclivitate ac infirmitate in eorum infestationem abuti: Nam, inquit S. Aug. lib. 18. quaestionum,

serpit hoc malum diaboli per omnes aditus sensuales, dat se figuris, accommodat se coloribus, cohaeret sonis, odoribus se subiicit, infundit se saporibus, et quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentiae; aliquando crudeliter torquens dolore ac metu; aliquando iocose distrahens vel subsannans ludicris.

Ut autem varias daemonum infestationes, et apparitiones ordine quodam recensere valeamus, observandum est daemones alios dici aëreos, nonnullos aqueos, aliquos terrestres, alios vero subterraneos, ut post Orpheum notat Psellus, lib. De Daemonum natura. Aërei dicuntur qui, inquit Trithemius libro Quaestionum ad Maximilianum qu. 5., Deo permittente per aërem volitantes, aërem saepius turbant, tonitrua et tempestates concitant, et omnes simul in perniciem humani generis conspirant; variasque interdum induunt formas, easque saepius mutant secundum varietatem affectionum, quibus vel occurrunt maleficarum carminibus evocati, vel impulsi perturbatione ad nocendum. Habent enim violentum omnino, et furiosum morem turbationibus plenum: unde vehementer malefacti, et perturbati repentinas plurimum machinantur insidias, et dum suas agunt incursiones, partim latere volunt, partim inferunt violentiam. Maleficae horum daemonum operatione suffultae, tanto sunt ad maleficandum potentiores, quanto superiorem ex eorum ordine concurrentem fuerint assecutae. Haec omnia vero crediderim. In vita S. Antonii, S. Athanasius aërem plenum esse dixit daemonibus: quod Mercurius antedixerat ter maximus: nullam videlicet mundi partem daemonum praesentia destitutam. Haec Trithemius, cuius ultima verba de sublunari mundo intelligenda, alioquin falsum esse docet S. August. cap. 3. De Agone Christiano: et sic accipe quod subdit: Sanctus quoque praesul Ambrosius dixit: Plenus est mundus sanctorum virtutum, quia est plenus nequitiarum.

Secundum genus dicitur daemonum terrestrium, quorum, inquit idem Trithemius, alii versantur in sylvis atque nemoribus, qui venatoribus ponunt insidias; alii vero putidis degunt in campis, qui nocte aberrare faciunt itinerantes; nonnulli demorantur in locis abditis, atque cavernis: reliqui ceteris minus furiosi ac perturbati, cum hominibus in obscuro commorari delectantur. Hi autem variis antiquitus donati fuerunt nominibus: quorum nomina refert, et describit Saxo Grammaticus lib. 1. Saxonicae historiae, ubi inter alia haec habet:

Trux Lemurum chorus adducitur praecepsque per auras. Cursitat, et vastos edit ad astra sonos, Accedunt Fauni Satyris, Panumque caterva Manibus admixta militat ore fero; Sylvanis coeunt Aquili, Larvaeque nocentes, Cum Lamiis callem participare student.

Saltu librantur Furiae, glomerantur iisdem Larvae, quas Simis Fantua iuncta premit.

Has autem varias daemonum infestationes et apparitiones, diserte explicat Guillelmus Parisiensis ultima parte De Universo cap. 24., ubi ait:

sunt et aliae ludificationes malignorum Spirituum, quas faciunt interdum in nemoribus, et locis amoenis, et frondosis arboribus; ubi apparent in similitudine puellarum, aut matronarum ornatu muliebri, et candido: interdum etiam in stabulis cum luminaribus cereis, ex quibus apparent distillationes in comis, et collis equorum, et comae eorum diligenter tricatae, et audies eos, qui talia se vidisse fatentur, dicentes veram ceram esse, quae de luminaribus huiusmodi stillaverat. Manifestum autem est tibi, quia facile est malignis spiritibus ceram veram ex melle agresti, et ex operibus apum sylvestrium colligere, et inde luminare facere. A parte vero hominum nondum audivimus eos huiusmodi rapinam exercuisse: nec tamen dubitandum est, quin ex permissione Creatoris interdum haec facere possint; quod autem non faciunt, vel haec, vel alia mala hominibus, ex bonitate Creatoris est, qui tenet eos ligatos instar immanissimarum belluarum, ut non noceant hominibus quantumcumque velint. — De illis vero substantiis, quae apparent in domibus, quas dominas nocturnas, et Principem earum vocant Dominam Abundiam, pro eo quod domibus quas frequentant, abundantiam bonorum temporalium praestare putantur, non aliud tibi sciendum est, neque aliter, quam quemadmodum de illis audivisti: quod enim comedere et bibere videntur, visio illusoria tantum est, cum manifestum sit substantias spirituales cibis aut potibus corporalibus uti non posse. Deinde nihil consumptionis, aut diminutionis apparet in cibis et potibus corporalibus, de quibus sumpsisse videntur, post recessum eorum, vel potius postquam evanuerint, quapropter eo usque invaluit stultitia hominum, et insania vetularum, ut vasa vini, et receptacula ciborum, discooperta relinquant, et omnino nec obstruant, neque claudant eis noctibus, quibus ad domos suas eas credunt adventuras. — Idem, et eodem modo sentiendum est de aliis malignis spiritibus, quos vulgus striges, et lamias vocat, et qui apparent de nocte in domibus, in quibus parvuli nutriuntur, eosque de cunabulis raptos laniare, vel igne assare videntur: apparent autem in specie vetularum, videlicet quae nec vere vetulae sunt, nec vere pueros devorare possibile est eis, propter causam quam dixi. Interdum autem permittitur parvulos occidere in poenam parentum, propter hoc quia parentes eo usque interdum diligunt parvulos suos, ut Deum non diligant. Utiliter igitur, atque salubriter cum ipsis parentibus agitur, cum causa offensae Creatoris substrahitur. Insipientes autem more suo, unde erudiri deberent, inde occasionem detestabilioris stultitiae assumunt, qua de causa factum est, ut spiritus maligni sub nomine et specie vetularum, in quibus apparere credebantur, timorem et honorem, ac culturam idololatriae sibi acquisiverint, ea videlicet de causa, ut parvulis parcerent; hoc est, ut illos nec laniarent, neque igni assarent. Vetularum autem nostrarum desipientia opinionem istam mirabiliter disseminavit, et provexit, atque animis mulierum aliarum pene inera> dicabiliter infixit. Similiter, et de dominabus nocturnis, quod bonae dominae sint, et magna bona domibus, quas frequentant, per eas praestentur, mulieribus potissimum persuaserunt, et ut ad unum dicam, pene omnes reliquias idololatriae retinuit, et reservavit, et adhuc promovere non cessat anilis ista fatuitas.

Huc spectant omnia illa daemonum spectra, quibus interdum militares acies, et bellantium castra exhibent. Legimus quidem in Scriptura Gen. 32. et 4. Reg. cap. 6. Ss. Angelos veluti militum cohortes apparuisse cum Patriarcha Iacob, tum Eliseo Prophetae¹. Hoc ipsum de daemonibus innumerae propemodum historiae referunt: plures videbis apud Niderium libro ultimo Formicarii. Leholerium lib. 1. etc.

Non abnuerem tamen spectra illa aliquando fieri ab animabus e corpore solutis, quae interdum, sic Deo permittente, apparent, ut vivos a vitiis revocent, seu, ut loquitur Guillelmus Parisiensis supra laudatus, fiunt apparitiones istae,

scilicet exercituum armatorum, ad terrorem eorum, qui armis utuntur, ut per poenas, quas abusores armorum visionibus istis pati conspiciunt, deterreantur a similibus, et ista sunt, quae in apparitionibus suis ipsi mortui reserarunt. Permittuntur igitur animae mortuorum hominum sic apparere hominibus ad deterrendos eos ab armorum abusionibus, et rapinis, et saevitia, homines occidendo. Verum sicut praedixi, nec veri equi, nec vera sunt arma, quae ibi apparent, nec vera hastiludia, nec vera proelia, nec veri discursus, aut equitationes, propter causas antedictas; sed signa tantum rerum huiusmodi, tamquam in visione apparent ad commoveri faciendos homines, et deterrendos a malis praedictis, et ad sollicitandos eos de suffragando animabus defunctorum.

Hic pariter occurrunt illa spectra, quae certis temporibus, et locis, aut domibus solent tumultus, et vexationes varias exhibere, quorum exempla hic supervacaneum esset referre, quippe cum notissima sint apud omnes.

Tales pariter daemones illi, de quibus scribit Ioannes Mellesius lib. 3. cap. 11. et 12.

In Salmasia, inquit, coluntur spiritus quidam visibiles, qui lingua Ruthenica Coltri, Germanica Koboldi dicuntur, quos credunt habitare in occultis aedium locis, vel in congerie lignorum, nutriuntque eos laute omni ciborum genere, eo quod afferre soleant nutritoribus suis frumentum ex alienis horreis furto sublatum. Cum vero alicubi illi spiritus habitare et nutriri cupiunt, hoc modo suam erga patremfamilias voluntatem declarant: in domum congerunt noctu segmenta lignorum, et mulctris imponunt lacte plenis varia stercora animalium: quod ubi paterfamilias animadverterit, nec dissipaverit segmenta, nec stercora e mulctris; sed de inquinato lacte cum omni familia comederit, tunc illi apparere, et permanere ibi dicuntur.

Idem iudicium de spectris virunculorum, ac femellarum specie pygmaei, vel pumilionis in domibus multorum existentium et domestica fere cuncta ministeria obeuntium. Puta equos curare, domum verrere, et similia praestare obsequia, de quibus Olaus Magnus lib. 3. cap. 11. quos Galli antiquitus appellabant Desgoblins, des Folets, etc.

Ultimo tandem loco sese offerunt spectra daemonum subterraneorum, qui thesauros custodire, necnon et aurum effodere dicuntur, de quibus Georgius Agricola cap. de animalibus subterraneis prodidit: in metallicis, inquit, fodinis inveniuntur et truculenti quidem, vel solo aspectu terribiles, plerumque metallicis infesti, atque inimici sunt. Talis fuit Annelbergius daemon, qui operarios amplius duodecim flatu interfecit in specu, qui corona rosacea appellatur, eo nomine relictus quantumvis argento dives esset. Flatum vero emittebat ex rictu, cum equi specie habente procerum collum, et truces oculos appareret. Eiusmodi etiam fuit Snebergius nigra cuculla vestitus, qui in fodina Georgina operarium e terra sublatum in superiore loco, maxime illius concavitatis quondam feracis argenti collocavit, non sine corporis attritu. Quaestuosam admodum fodinam deserere apud Turcas cogebatur Iudaeus a daemone metallico, hominibus frequenter in forma caprae, aurea cornua gerentis, apparente. At Sedatos illos, Germanorum alii, ut etiam Graeci κόβαλους vocant, quod hominum sint imitatores; nam quasi laetitia gestientes rident, et multa videntur facere, nihil interim efficientes. Alii virunculos montanos vocant, quia plerumque apparent nani tres dodrantes longi: videntur autem esse seneciones, et vestiti more metallicorum, idest vitreto, indusio, et corio circa lumbos pendente. Innoxii sunt hi metallicis, etsi interdum glareis operarios lacessunt, rarissime tamen eos laedunt, nisi cachinno, vel maledicto lacessiti. Potissimum opus facere videntur in his specubus, in quibus metalla iam effodiuntur, vel ea effodi posse spes est. Plura de his daemonibus subterraneis refert Kircherius lib. De Mundo subterraneo.

Hic referre praetermitto varias animalium formas, necnon etiam et hominum, quas daemon interdum induit, ut homines vel ludat, vel terreat, vel decipiat; de his enim apparitionibus varia produnt, quorum sensa refert Delrio: quando enim vult familiaritatis, et fidei specimen praebere, Catti, vel Canis sumit effigiem: de Cattis quotidiana, inquit, lamiarum confessio fidem facit, de quibus nonnulla paragrapho 3. subiiciemus: de Cane compertum habuit Cornelius Agrippa. Si quis aliquo devehendus, sub specie equina ipsi apparet, ut testis est de Hadingo Olaus lib. 3. De Comite Matisconensi, Petrus Cluniacensis lib. De Miraculis. Si per locum angustum, vel rimam subiturus sit, vel custodibus illusurus, fit vespertilio, musculus, vel mustella. Si ut gregem laceret, ut saeviat in animantes hominesque, induit lupum: si quos terrere velit, aut turbare, nunc cantat, ut gallus gallinaceus magnus et ferociens, ut Pacomio; ut corvus aut vultur S. Romualdo; ut vulpecula S. Hilarioni; ut serpens Leonardo Corbeiacensi; ut Draco S. Margaritae. — Si autem ad malum specie boni velit inducere, apparet interdum in forma pietatem aliquam redolente: sic in figura Domini nostri Iesu Christi, ornamentis aureis, et praefulgidis, necnon diademate coronatus, sancto Martino Turonensi Episcopo apparere est ausus, ut ipsum sanctum virum ad se adorandum, tamquam Christum ipsum induceret: at detecta illius fraude dixit ei: Dominus Iesus Christus non purpuratum, aut diademate renitentem se venturum esse praedixit: quo auditu disparuit. Alius quidam Pater cum se daemon ei in forma Christi offerret, clausis oculis dixit, se nolle Christum videre in hac vita, sed in Caelis. Alius sub simili specie apparenti obiecit: Vide ad quem mittaris, neque enim is sum, qui Christum videre merear. — Legitur quoque in Legenda S. Hieronymi daemonem induisse speciem sancti Silvani Episcopi Nazareni, qui charissimus erat S. Hieronymo, et in eadem specie feminam quamdam noctu in lecto iacentem aggressum fuisse, ut ad luxuriam provocaret, et cum ipsa acclamaret, eum in eadem forma sub lecto se abscondisse, ibique inventum, mentitum esse se Silvanum Episcopum, ut tanta infamia virum Dei notaret, et ita disparuisse; talis autem de Silvano fuit multorum opinio, donec ipse daemon in obsesso corpore dolum, et fraudem detexit.

Quaeres. Qualiter daemones spectris assumptis hominum oculos ludere possint?

Respondet Seraphicus Doctor in 2. dist. 8. qu. 3. hac de re variam, sed maxime triplicem esse Auctorum sententiam: quidam namque putarunt hanc delusionem fieri tripliciter:

Potest enim, inquiunt, daemon sensus nostros ludere, vel a superiori influendo, ab intrinseco phantasmata movendo, ab extrinseco species obiciendo. Primo quidem a superiori influendo: dicunt hoc modo fieri posse, quod cum daemon per naturam suam superior sit sensu corporeo, cumque superiora nata sint influere in inferiora, daemon potest species, quas habet in se, sensui imprimere, tam interiori, quam exteriori: quae tamen minus sunt spirituales in suscipiente, quam in dante: quia quod recipitur in aliquo est per modum recipientis, non per modum recepti. Similiter ab interiori phantasmata movendo, dicunt sic posse accidere, sicut accidit homini ex motu phantasmatum, et defluxu ab organo excitari virtutem sensitivam interius, et fieri somnium in quo videtur homini, quod videat, vel audiat veritatem, cum phantasma rei pervenit ad organum visus, vel auditus. Sic et in proposito, daemon potest phantasmata existentia in organo interiori facere diffluere ad organa sensuum: et sic videtur homini, quod videat, vel sentiat ipsam rem, dum ex eo phantasmate formatur organum: et intentio sensus super illud convertitur, iudicat de similitudine ac si esset veritas. Ab exteriori vero species obiciendo, potest hoc modo sensum ludificare; unaquaeque enim res nata est speciem suam susceptibili dare; et si esset aliquid quod non tantum speciem susciperet, sed etiam tenere posset, posset circumferri, et alicui pro veritate afferri; sicut ostenditur Luna in puteo. Quia ergo non latet daemonem natura specularis, non solum susceptiva specierum, sed etiam retentiva: mediante illa potest quamcumque vult, et cuiuscumque rei vult speciem pro veritate sensibus nostris afferre, quam cum pro veritate accipiunt, ludificantur.

Hanc autem sententiam improbat Seraphicus Doctor:

Non enim, inquit, videtur possibile, quod substantia spiritualis, quae habet in se species omnino immateriales, possit eas sensibus imprimere, cum omnino sit virtus improportionabilis. Nec etiam videtur, quod species ab organo interiori regrediantur, cum iste sit ordo retrogradus. Praeterea mirum est valde si daemon ita invenit magnum adeo speculum, in quo in magnitudine sua, et latitudine possit ostendere unum castrum, sicut pluribus aliquando est ostensum. Mirum est etiam, si videat quis ita rem, quod non potest videre speculum.

Mirabilis est etiam natura talis rei corporalis, quae potest speciem suscipere, et tenere: cum videamus speciem ab obiecto speculo simpliciter separari non posse.

Secundam sententiam subiicit, eamque probabiliorem affirmat; nempe,

quod daemon potest ludificare sensus, sive ostendendo praesens esse, quod non est, sive aliter ostendendo quam est, sive abscondendo quod praesens est. Primum quidem facit species offerendo: Secundum facit, sensum, vel obiectum variando. Tertium vero facit, impedimentum praestando. Primum potest intelligi sic: quando phantasmata existentia interius offeruntur forti oblatione ipsi virtuti interiori, vel virtus interior fortiter illis intenditur, similitudo rei videtur esse veritas. Hoc manifestum est per naturam; nam phrenetico propter ascensum fumositatum ad cerebrum ex modica occasione exteriori, videtur ei, quod videat multa, quae non sunt sibi praesentia, vel quod audiat. Similiter per fortem conversionem intentionis, phantasma videtur veritas: sicut S. Augustinus exemplificat in lib. De Trinitate, quod quidam tanta conversione recogitabat cuiusdam mulieris imaginem, quod ei carnaliter commisceri videbatur etiam vigilando. Per hunc modum daemon potest sive intentionem ad imaginem convertere, sive fumos aliquos immittendo spiritum animalem immutare, et phantasmata diversimode variare, et intentioni offerre, et sic diversa homini facere apparere; et hoc modo utitur frequentissime; et huius signum est, quia numquam facit hominem aliquid sentire, cuius imaginem non habeat in interiori organo virtutis imaginariae; numquam enim caecos naturaliter facit somniare de coloribus, nec surdos de sonis, nec eis talia repraesentat in vigilia, vel in somnis. — Secundum modum possumus intelligere sic: quod res alio modo, vel sub alia dispositione appareat sensui, quam sit naturaliter, potest contingere propter variationem aliquam ex parte organi; sicut quando humor sanguineus, vel vapor igneus descendit ad oculos, videtur homini, quod ea quae exterius sunt, sint rubea: vel propter variationem aliquam ex parte obiecti; sicut contingit aliquando, quod expositione candelae factae de serpentis pinguedine, et dispositione palearum, videntur paleae serpentes esse operatione naturali. Simile est in aliquibus virtutibus quarumdam rerum mineralium. Et quia iste modus non latet daemones, et sunt ministri veloces, potentes quae necessaria sunt ad haec statim afferre: ideo sensus nostros frequenter deludunt, ostendentes rem aliter quam sit, dum eam faciunt aliter quam se habeat apparere: quod quidem fit per variationem modicam inducendo eam circa organum, vel obiectum: quae quidem variatio non mutat formam; sed solum est ex quadam accidentali adhaerentia, et est ut passio, non passibilis qualitas. — Tertium modum sic possumus intelligere: res siquidem, quae praesto est, sensum nostrum sine visibili obstaculo potest dupliciter latere; aut quia impeditur virtus sensus, ne perveniat ad sensibile; aut quia impeditur species sensibilis, ne perveniat ad sensum: et utroque modo impeditur sensus, ne percipiat quod sibi est praesto. Utrumque autem horum satis credendum est esse possibile virtuti daemonis, et ideo dicitur posse facere per hanc viam, ut hominem reddat invisibilem > quod tamen certum non est; si tamen est, hac via posse fieri, non est multum incredibile.

§. 2. — De energumenis, et daemoniacis.

Daemones interdum humana subire, et torquere corpora certo constat. Id quidem pluribus Scripturae sacrae textibus innotescit, his maxime quibus Christus Dominus daemonia eiecisse sacri Evangelistae testantur. Sic Luc. 11. postquam Christus Dominus daemonium quod erat mutum eiecit, et locutus est aeger, invidia ducti Scribae, et Pharisaei dixerunt: In Beelzebub Principe daemoniorum eicit daemonia; quibus verbis supponebant daemoniacos dari, quinimo sciebant ipsum, qui curatus fuerat, daemoniacum fuisse. Nec ex illa fide quam habebant ipsos reprehendit, sed solum ostendit, non in tali virtute, sed in digito Dei se eicere daemonia. Sic pariter ipse Christus daemones ab humanis corporibus plerumque eiecit; sic apud sanctos Evangelistas narratur illa insignis eiectio legionis daemoniorum, quae unum hominem possidebat: et ab iisdem Evangelistis saepe narrantur mirabilia a Christo Iesu facta circa eiectionem daemonum ab hominum corporibus, ipsis clamantibus, et testificantibus vim sibi inferri, eo quod a propriis habitaculis pellerentur: et apud S. Lucam aiebant Discipuli: Etiam daemonia subiiciuntur nobis in nomine tuo: et apud Ss. Lucam, Marcum, et Matthaeum daemoniacus lunaticus a Christo curatur: at vero Scriptura illa sacra non assereret daemones fuisse ab humanis corporibus eiectos, pulsosque, nisi revera intus extitissent. — Deinde ipsa satis aperte dicit illos daemones corpora intrasse, et exiisse, ac eiectos esse; quae nec possunt, nec debent explicari, nisi asserendo revera intus extitisse, et inde fuisse pulsos: si enim non ingrederentur corpora, et egrederentur, quorsum voces Domini apud S. Marcum: Exi spiritus immunde ab homine isto? Quorsum petitio daemonum dicentium: Mitte nos in porcos, ut in eos intremus? et illud: Exeuntes spiritus immundi intraverunt in porcos? Hanc autem facultatem eiiciendi daemonia Christus Dominus non solum suis Apostolis, sed etiam Ecclesiae ministris, necnon et fidelibus sanctitate praeditis contulit. Hinc in ipsis nascentis Ecclesiae cunis innumeros propemodum daemones ab hominum corporibus eiectos opera exorcistarum narrant Ecclesiae Patres, ac Historici. Sic imprimis Tertullianus ad Scapulam c. 2. Daemones, inquit, non tantum respuimus, verum et revincimus, et quotidie traducimus, et de hominibus expellimus, sicut plerisque notum est. Et S. Cyprianus Epistola ad Demetrianum Africae Proconsulem, ita de daemonibus a se, et aliis Exorcistis depulsis loquitur:

O! si audire eos velles, et videre, quando a nobis adiurantur, et torquentur spiritalibus flagris, et verborum tormentis, de obsessis corporibus eiciuntur, quando eiulantes, et gementes voce humana, et potestate divina flagella, et verbera sentientes, venturum iudicium confitentur, etc.

Dices 1. S. Ildegardus, ut legimus in lib. 3. Eius vitae cap. 20. testatur se vera visione vidisse quamdam Energumenam, et

quod ipsa (inquit) permissione Dei quadam nigredine, et fumo diabolicae conglobositatis obsessa erat, et obumbrata, quae totam sensualitatem rationalis animae illius opprimebat, nec ex elevato intellectu suspi> rare permittebat; velut umbra hominis aut alterius rei, vel fumus opposita obtegit, et perfundit, unde haec rectos sensus, et actus perdebat, et inconvenienter saepius clamabat ac tacebat. Et me cogitante, et scire volente quomodo diabolica forma, idest substantia, hominem intraret, vidi et responsum habui, quod diabolus in sua forma, ut est, hominem non intraret; sed cum umbra, et fumo suae nigredinis obumbrat, et obtegit: si enim forma illius hominem intraret, citius membra illius solverentur, quam stipula a vento dispergatur. Quapropter Deus non permittit, ut hominem in sua forma intret, sed supradictis perfundens ad insaniam, et inconvenientia evertit, et per eam quasi per fenestram vociferatur, et membra illius exterius movet, cum tamen in eis in forma sua interius non sit, anima interim quasi sopita, et ignorante quid caro corporis faciat.

ergo revera daemones Energumenorum corpora non intrant. — Nego consequentiam. nulla namque ex praefata revelatione contra praesentis veritatis assertionem evincitur; in ea namque revelatione plura peccare videntur: Primo, quia principio vere tantum describitur obsessio, non possessio. Secundo, quod inquisitio haec parum erat necessaria, et satis curiosa. Tertio, quia suspectum est quod ait, Deum non permittere, ut diabolus secundum suam essentiam, ut solet esse in suo loco, corpora possideat. Communis enim Theologorum distinctio hoc discrimen statuit inter obsessos, et possessos, quod in his sit daemon, ut erat nonnumquam in statuis idolorum, et hoc indicant inflationes, et multa alia, quae in possessis cernuntur. Quarto, quia ratio nulla est; nec enim forma daemonis sive substantia eius spiritualis ipsi corpori contraria sic est, ut illud statim destruat, etiam si nolit, solo ingressu. Quinto, quia non semper anima sopita est, quando daemon Energumenum, vel obsidet, vel possidet, ut apparet; quia videmus saepe illos omnium recordari quae egerint. Denique sancti Theologi omnes sic semper locuti, et opinati fuere, ut dicerent daemonem corpus arreptitii intrare, et ab eo exire, non quidem id subire, ut informet, vel tamquam pars eius, quod vocant, corpus integret; sed tantum ut loco vel instrumento organico usurus.

Dices 2. Duo spiritus nequeunt eumdem locum definitivum occupare: sed anima totum corpus occupat: ergo daemon non potest ipsum occupare.

Distinguo maiorem. non possunt eumdem locum occupare, secundum eumdem existendi modum, concedo: secundum diversum, nego. Anima autem est in corpore, non ut in loco, sed velut forma ipsum corpus informans, et vivificans; daemon vero in ipso est, ut motor assistens, illudque corpus movens; quapropter anima, quae est spiritus coniunctus, et daemon, qui est spiritus separatus, diversas in eodem corpore habere possunt operationes: anima quidem poterit corpus vegetare, nutrire, et sensitivum efficere: daemon vero illud movere localiter, atque vexare.

Petes. Quibus de causis daemones corpora possideant?

Respondeo. id fieri maxime quinque de causis: Daemones hominum corpora invadunt, et possident, ut exponit Ioannes Nider in suo Formicario cap. 11, aliquando pro proprio maiori possessi merito, aliquando pro alieno levi delicto, aliquando pro suo veniali delicto, aliquando pro gravi peccato alieno, et aliquando pro magno facinore proprio.

De primo patet in Dialogo Severi, S. Martini charissimi discipuli, ubi fertur quemdam Patrem sanctissimae vitae, tantum dotatum in gratia expellendi daemones, ut hi nedum verbis suis propriis fugarentur, sed etiam eiusdem Patris epistolis, et cilicio. Cum autem coram mundo Pater esset celeberrimus, se tentari sensit vana gloria. Cui vitio licet viriliter resisteret, tamen ut humiliaretur amplius, totis praecordiis Deum precabatur, quatenus quinque mensibus a daemone possideretur; quod et factum. Nam eum statim possessum vinculari oportebat, et omnia applicare sibi daemoniacis communia: finito autem quinto mense, prorsus et ab omni vana gloria, et a daemone liberatus est. De secundo, quomodo ex alieno levi delicto, aliquis possideatur, ponit exemplum B. Gregorius de B. Eleutherio Abbate, viro simplicissimo, qui cum prope monasterium virginum pernoctaret, ei ignoranti ordinaverunt ad suam cellam poni parvulum puerum, qui omni nocte vexabatur a daemone, sed eadem nocte a daemone liberatus est per Patris praesentiam. Hic cum rem didicisset gestam, et puer iam positus esset in monasterio sancti viri, et transactis multis diebus paulo immoderate laetus de liberatione pueri, ait ad confratres suos: Fratres, diabolus sibi cum illis Sororibus iocabatur. Sed ubi ad servos Dei venit, puerum hunc accedere non praesumpsit. Et ecce statim diabolus puerum vexare coepit, et per lacrymas, et ieiunia sancti viri, et confratrum difficulter, sed eadem die liberatus est. De tertio, videlicet de proprio veniali peccato, patet per Cassianum collatione Abbatis Sereni 1. dicentem de Moyse: Moyses, inquit, in eremo cum singularis, et incomparabilis vir esset, ob reprehensionem unius sermonis, quem contra Abbatem Macharium disputans paulo durius protulit, quadam scilicet opinione praeventus, tam diro confestim traditus est daemoni, ut humanas egestiones ori suo ab eo suppletas ingereret; quod flagellum purgationis gratia se Dominus intulisse, ne scilicet in eo, vel momentanei delicti macula resideret, velocitate curationis eius, auctore medio demonstravit. Nam continuo Abbate Machario in oratione submisso, dicto citius nequam spiritus ab eo fugatus abscessit. Simile videtur huic quod Dialogorum 1.² S. Gregorius refert de quadam Dei famula in Monasterio Virginum, quae hortum ibidem ingressa, lactucam conspiciens, et concupiscens, quam signo crucis benedicere oblita, avide momordit, arrepta a daemone cecidit, et vexabatur, quousque statim vocato beato ibidem Patre Equitio, per eumdem liberata est. De quarta causa, qua dictum est pro alieno gravi peccato aliquem possideri, patet ibidem per B. Gregor. nam ut refert, Fortunatus Episcopus diabolum ab obsesso homine pepulerat. Sero igitur daemon idem in specie peregrini per plateas civitatis clamare coepit: O virum sanctum Fortunatum, eiecit de hospitio peregrinum: quem quidam vir invitavit suum ad hospitium. Et quaerendo causam expulsionis, gavisus est super derogatione sancti viri, quam a peregrino ficto audivit. Exinde autem diabolus puerum invasit, et prunis iniecit, ac animam eius excussit, sicque pater miser primum quem recepisset hospitio, intellexit. — De quinta vero causa proprii facinoris, et magni communiter, tum in Sacra Scriptura > cum in Sanctorum passionalibus legimus, nam sic 1. Reg. 15. Saul inobediens Deo, possessus est.

Ita Ioannes Nider.

Qualiter autem, et quam ob rationem daemon humana corpora subeat, docet S. Bonaventura in 2. dist. 8. 1. par. art. 2. q. 7.

Dicendum, inquit, quod sicut innuit textus Evangelicus, et Augustinus, etiam in libro De divinatione daemonum, daemones per naturam suae subtilitatis et spiritualitatis, possunt quaecumque corpora penetrare, et in eis sine aliquo obstaculo, et impedimento subsistere; ratione vero suae potestatis possunt ea corpora, in quibus sunt, commovere, et conturbare; sicut enim spiritus spiritui penetrabilis esse non potest, sic nec corpus potest resistere spiritui: ideo daemones quantum est de potestate, et subtilitate naturae, possunt corpora humana intrare, possunt etiam ea vexare, nisi prohibeantur a superiori virtute: et cum permittantur introire, et vexare, tunc dicuntur corpora obsidere. Permittit autem hoc Dominus sive ad gloriae suae ostensionem, sive ad peccati punitionem, sive ad peccantis correptionem, sive ad nostram eruditionem: sed ex qua istarum causarum determinate permittat, latet hoc humanam industriam, propter hoc, quod occulta sunt Dei iudicia: hoc tamen planum est, quod non fiant iniuste, et ideo non permittit talia sine causa.

His similia habet Origenes libro 8 contra Celsum, ubi refellens huius Christianorum infensissimi adversarii dictum, quod daemones virtute propria praesint mundi partibus rerumque dispensationi; cum dixisset hoc quidem competere sanctis Angelis, daemones tantum malorum et calamitatum auctores esse, addit hoc daemonum opera sunt, seu carnificum,

iudicio quodam divino potestatem hanc habentium certis temporibus, sive ad convertendos homines et cohibendos ab effusa vitiorum licentia, sive ad exercendum genus hominum ratione utentium; ut mediis iis adversitatibus pietatem constanter volentes, et a virtute non discedentes, conspicui fiant ob praestantiam spectatoribus visibilibus et invisibilibus.... et per legem Dei nullus daemon rerum terrenarum praefecturam sortitus est; sed propter suam malitiam forsan iis loca quaedam assignata sunt, ubi nulla Dei piaeque vitae cognitio, vel ubi aliena sunt a vultu eius omnia; forsan ut idoneos praesides, et tortores malorum, omnium moderator Verbum eos constituit, ut iis qui contempto Deo nolunt servire, suis vitiis imperarent.

Quae autem sint signa, quibus certo dignosci possit daemonem aliquod corpus invadere, et agitare, non ita facile determinatur. Contingit enim interdum, ut qui Energumeni apparent, tales revera non sint, in illisque plura ficta, aliqua a morbo, nulla sint a daemone. Quocirca, ut iudicari possit an daemon revera corpus inhabitet et torqueat, indaganda est imprimis, inquit Herinx, disp. 4. qu. 9. obsessionis origo, et ingrediendi modus, et maxime ipsius ingressus effectus, et signa, cuiusmodi sunt, absente miraculi divini suspicione, subita notitia linguae peregrinae, artis legendi, aut similis, locutio de rebus sublimibus, quas afflictus numquam didicit; absentium notitia, revelatio occultorum, operationes vires hominum excedentes. Item, quod afflictus non patiatur reliquias sacras, nomina Sanctorum, et potissimum Iesu, et sanctissimae Trinitatis, exorcismos, etc. praesertim quando ipso homine inscio adhibentur. Item si prohibeatur omnino loqui, vel sancta nomina proferre confiteri, communicare, etc. His accedunt indicia, quae ex subita mutatione status corporis, vultus, morum, vel ex modo afflictionis externae prudenter desumi possunt. Facilius autem fertur de obsessione iudicium, quando omnia, vel praecipua ex allegatis signa concurrunt: maxime vero quando aliquo idiomate prius ignoto, absentia, et occulta revelat, etc. Qualiter autem expellendi sint daemones ab Exorcistis, quibusve mediis, et precibus utendum sit, in longum proferunt varii Doctores, maxime vero noster Hieronymus Mengo Vitellianensis, in suo Flagello daemonum; brevius vero in Fuste daemonum, duobus nempe libris ab eo editis; necnon et Antonius Stampa Clavenensis, lib. De Fuga Satanae. Sed prae caeteris consulenda sunt Rituale Romanum, necnon et Pastorale Dioecesanum. Exorcista autem in primis curare debet, ut viva fide, et in Deum fiducia sit praeditus, pura conscientia, animique humilitate, ieiunio, et oratione armatus, non inanis gloriae captandae, aut turpis alicuius temporalis lucri cupidus, sed sola necessitatis, vel charitatis causa rem hanc arduam aggredi, et auspicari debet. Quocirca in primis ipsi cavendum est a vocis contentione, necnon passionum, aut affectuum concitatione, quibus interdum nonnulli se frustra fatigant: sed potius adlaboret in eliciendis actibus fidei, spei, et charitatis: cavendum pariter ab inutilibus, vanis, et curiosis quaestionibus, et interrogationibus, etc. Exorcizandus vero in primis monendus ut per salutarem confessionem, conscientiam suam ab omni peccato, qua poterit diligentia et pietate mundet, sacra synaxi muniatur, frequenter oret, ieiunet, et signum crucis, aquam benedictam, sanctorum reliquias, in cera benedicta consignatam Agni Dei figuram, aliaque sacra amuleta usurpet, fidem ac fiduciam in Deum excitet: nec si curatio differatur, animo cadat, paratus semper sese Dei ordinationi subiicere: ea maxime consolatione fretus, quod hac temporali daemonum agitatione, aeternum ab eis infligendum reprobis tormentum vitabit. Ita Herinx.

§. 3. — De Lamiis, Strigibus, et Sortiariis.

Praeter perditissimos homines, qui cum daemone foedus ineunt, ut eius ope futura aut abdita renuntiare, et diiudicare valeant; praeterque nefandos illos Magos, et incantatores, qui pactum cum daemone feriunt, ut illo operante ac iuvante, quae optant, mira ac stupenda praestare valeant et implere, de quibus opportunior nobis erit sermo, cum de Divinatione ac Magia in Disputatione De fide tractabimus; sunt et alii, praedictis non minus execrandi, qui omnem divinam prorsus religionem exuentes, omniaque quantumvis sacra horrenda impietate conculcantes, omnino se daemonis subdunt imperio, ut ad eius nutum, quidquid malitiae aut sceleris, vel infidelitatis apud alios homines, qui diabolo quomodolibet devoventur, excogitari potest, id totum ipsi exerceant, et perficiant. — Hi autem perditissimi vario donantur nomine; sed communiori ac usitatiori Sortiarii, non solum a sortibus cum daemone initis, sed etiam a procuratis maleficiis appellantur. Cum autem inter hos pessimos diabolicae artis professores longe plures sint mulieres quam viri; propterea quod sexus iste ob nimiam credulitatem facilior sit ad deceptionem, necnon ad libidinem pronior, inde solito femineum nomen ipsis execrandis hominibus etiam tribuitur: dicuntur namque lamiae, et Striges: quarum appellationum plures proferri possunt rationes. Dicuntur, inquam, lamiae a voce graeca λάμος, quae ingluviem significat, qua ratione piscis omnia devorans, etiam homines integros teste Nicandro Colophonio apud Eustath. in Odyss. 13. appellatur lamia; quo etiam sensu, Philostratus in vita Apollonii Thyanei animal ferox pueros devorans lamiam nominat ab ipso Apollonio expulsam Corintho. In eadem significatione accipitur Isaiae 34. ubi propheta Idumaeae perpetuam vastitatem praesignans, ait non mansurum lapidem unum alteri superpositum, nec amplius hominum fore habitaculum, sed ibi daemones et satyros habitatures esse, et commoraturam ibi lamiam, nimirum animal saevum, et hominibus infestissimum. Narrat Diodorus Siculus lib. 20. Bibliothecae, lamiam repraesentatam esse ab antiquis tamquam insignis pulchritudinis mulierem, cuius cum omnes liberi morirentur, hoc eventu in rabiem actam, omnes aliarum mulierum infantulos ex ulnis abripuisse et confestim necari sugisse, unde fama est propter animi feritatem in belluam transformatam. Lamiam in historia Africana describit Dion similem ferae, habenti vultum feminae elegantissimum, mammas et pectus pelliciendis viatoribus regenti, modestis et gratis oculis: caeterum loco pedum habere serpentis caput, et squamigerum serpentem esse qui hominem cum primum accessit vorat avidissime. Ieremias etiam Threnorum 4. v. 3. ut Iudaeorum crudelitatem ac ferocem animum in proximos indigentes insectetur, scribit: sed et lamiae nudaverunt mammam, lactaverunt catulos suos: filia populi mei crudelis, quasi struthio in deserto. — Cum itaque perditissimae illae mulieres, omnem suam ponant operam ut daemonum ope hominibus mala procreent, ipsisque sint infestissimae, merito iure dicuntur lamiae. — Appellantur etiam striges, voce deducta a strige quae est avis nocturna et importuna, sic dicta a stridore quem facit; de qua Lucanus lib. 6. quod trepidus bubo, quod strix nocturna queruntur. Haec, inquam, avis pueros adhuc lactentes aggredi tentat, ut ex illorum corpusculis vitalem sanguinem sorbeat. Qua de causa perditissimae illae mulieres, quae daemonibus devoventur, Striges appellantur, propterea quod sub felis, seu catti larvata specie plerumque dormitantes puerulos aggrediuntur, et per inguinem eorum sanguinem sugunt. Lamiae vero cum ex Philostrato in vita Apollonii ad venerem propensissimae sint, et carnes humanas devorare cupiant; quocirca formosos homines, quos habent obviam, ad libidinem provocant, quo facilius eis mortem inferant, et postmodum eorum carnibus exsaturentur. Hac etiam ratione id nomen nefandis illis diaboli sectatoribus inditur. De his autem nonnulla hic breviter referenda duxi ex doctioribus quibusque auctoribus, penes quos infra dicendorum sola sit fides.

Sciendum itaque in primis, ut referunt Paulus Grillandus tractatu de Sortilegiis num. 26. Delrius disquisitionum magicarum lib. 2. qu. 16. Laurentius Anianus De natura daemonum lib. 4. c. 4. necnon, et noster Alphonsus a Castro lib. De impia Sortilegarum Haeresi cap. 4. quod

quisquis hanc diabolicam sectam profiteri vult, adducitur primo ab eo a quo docetur ante tribunal daemonis, in solio quodam ad regis instar sedentis. Daemon enim se illis in figura quadam visibili, et corporea ostendit, ut falsam maiestatem suam, et imperium ementito quodam signo illis persuadeat. Coram illo itaque adductus, is, qui > hanc sectam profiteri paratur, statim debet abnegare baptismum, et omnia Christianae fidei documenta relinquere. Deinde oportet ut omnia Ecclesiastica sacramenta reiciat, crucem, intemeratae Virginis, et aliorum quorumcumque sanctorum imagines proicere debet, pedibusque propriis conculcare. Hanc tamen conculcationem imaginum non est opus coram ipso daemone statim efficere, sed satis est ut postea se facturum promittat, cum primum sese obtulerit occasio. His peractis, daemoni velut principi aut regi perpetuo sese obligatum ac devinctum reddit, vovens in manibus eius se perpetuo futurum illi fidelem, et omnibus illius mandatis pariturum. Post haec, tactis scripturis super quodam libro obscuras quasdam, et ignotas paginas continente, iureiurando promittit se numquam ad fidem Christi rediturum, ac divina praecepta servaturum: sed solum ea, quae per ipsum principem, daemonem videlicet, mandabuntur. Promittit insuper se venturum quoties vocatus fuerit ad congregationes nocturnas, et sacrificia se facturum, quae horis illis nocturnis fieri viderit; preces emissurum, ac orationis cultum se illi exhibiturum; omnia denique alia quae ab aliis ibidem fieri viderit se facturum. Quo voto et iuramento per illum emisso, statim daemon, qui in solio sedens velut regem se illi ostenderat, hilarem frontem praetendens, promittit illi sic stanti se daturum, quam in se non habet, perpetuam felicitatem et gaudia immensa, et quascumque in hoc mundo cupierit habere voluptates, et tandem post hanc vitam, multo maiora se daturum spondet. Deinde unum daemonem constituit ad illius custodiam et doctrinam, qui illum perpetuo comitetur, et illi per omnia serviat, et omnia tribuat, quae ille cupiet. Huic daemoni ad custodiam destinato, inter alia hoc peculiare officium commissum est, ut quotiescumque oportuerit ad ludos accedere nocturnos, ille hoc denuntiet suo clientulo et illum deferat ad locum congregationis. Hunc daemonem, qui velut patronus ad custodiam datus est, ipsi homines huius diabolicae artis professores vocant Magistrum, Martinetum, aut Martinellum.

Ita Alphonsus.

Addit Delrius, quod ubi omnes daemoni Regis instar in solio sedenti sua praestiterunt obsequia, omnes ad convivium evocantur. Notatque, quod soleant diversae mensae instrui tribus, vel quatuor ciborum generibus, interdum delicatissimorum, interdum valde insulsorum onustae, quibus pro dignitate sua, aut opibus singuli locantur. Aliquando suus cuique daemon adsidet: aliquando malefici una ex parte, et suus cuique daemon ex adverso. Nec mensae suae deest benedictio, coetu hoc digna, verbis constans plane blasphemis, quibus ipsum Beelzebub, et creatorem, et datorem, et conservatorem omnium profitentur. Eadem est actio gratiarum quam subdunt mensis sublatis. Convivio intersunt facie interdum aperta, interdum velata linteo, vel alio velamine, aut persona sic etiam personati. Post convivium quisque daemon suam quam custodit discipulam manu prehendit, et ut omnia fiant ritu quam possunt absurdissimo, dorsis invicem obversis, et in orbem iunctis manibus, iactantes capita more fascinatorum, choreas ducunt; nonnumquam candelas accensas manu tenentes, quibuscum ante daemonem osculantes adorant, et cantant fescenninos in honorem daemonis obscaenissimos. Vel ad tympanum fistulamve sedentis alicuius in bifida arbore saltant, omniaque ridicule, et contra caeterorum morem peragunt. Tum suis amasiis daemonibus foedissime commiscentur. Ioannes Bodinus De daemonomania lib. 2. cap. 4. scribit, comitiis lamiarum praeesse hircum ingentem, nigrum, adstantes ratione humana compellantem, in eius ambitum saltare omnes, tum unumquemque posteriores illius partes cum ardente candela osculari. Hoc facto hircum absumi igne, de cuius cinere singulos capere, ut eo bovem inimici necarent, huius ovem, illius equum, hunc hominem languore, illum morte afficerent. Postremo diabolum voce terribili haec verba intonare: ulciscimini vos, aut mortem oppetetis: ita singulos ope diaboli redire, qua venerant.

Quando sacrificia fiunt, fieri solent statim initio, peracta adoratione: sacrificia tamen etiam extra conventum saepe faciunt. Denique addunt, quemque narrare sua ab ultimo facinora, quae quo graviora, et magis execranda fuerint, eo collaudari uberius: si nulla sint, vel non satis atrocia, verberari segnes atrocissime a daemone, vel a quodam malefico seniore: ultimo pulveribus (quos aliqui scribunt esse cineres hirci illius quem daemon assumpserat, et quem adorant, subito coram illis flamma absumptis) vel venenis aliis acceptis saepe etiam indicto cuique nocendi penso; et pronuntiato pseudothei daemonis decreto ulciscimini vos; alioqui moriemini, ut agnoscas legem charitatis legi contrariam; suas quemque domos, si prope sint, pedibus, sin distantiores, advecti, repetunt.

Conventicula ut plurimum ineuntur vel noctis mediae silentio, quando viget potestas tenebrarum, vel interdum meridie, quo sunt qui referant illud Psalmistae notum de daemonio meridiano. Et Aben-Ezra scribit a Magis certos dies, et horas observari. Striges videntur in diversis regionibus varios habere statos dies. In Italia frequentant noctem, quae feriam sextam praecedit, idque circa noctis medium. Lotharingicae Striges conveniunt noctibus, quae praecedunt feriam quintam, et diem Dominicum, teste Remigio lib. 1. cap. 14; apud alios legi noctem, quae praecedit feriam tertiam.

Quod autem daemon eas striges non transferat nisi unguento prius oblinitas, id praestat variis de causis, vel ut unguento magis audeant, vel quia tenuiores sunt ad horribilem illum Satanae contractum in corpore assumpto ferendum; horum enim unctione sensum obstupefacit aliquando, et miseris persuadet vim unguento inesse maximam. Alias autem id facit, ut sacrosancta a Deo constituta sacramenta mimice adumbret, et per has quasi caeremonias suis orgiis reverentiam, et venerationem conciliet. Nihil vero ad translationem conferre vim unguenti, vel inde patet, quod etiamsi, qui statuto conventus tempore ex curiositate quadam cupientes conventui interesse se unguento illiniant, revera per aërem eo devehantur (Deo id, ut multoties probatum, ad puniendam incredulam curiositatem tam temerariae audaciae permittente) tamen si quis fide firmus, charitate armatus, ad fraudes daemonis revincendas, dissipandasque ad verae fidei confirmationem, eo se unguento inungeret, proculdubio, ut recte infert Binsfeldius, nulla sequeretur translatio; quia hic omne pactum cum daemone cessat, neque id Deus esset permissurus. Et propterea, quando extra conventui destinata tempora sese inungerent Sagae, non avolarent nec auferrentur, eo quod id pactae non fuerunt. Sciunt hoc, et ideo non unguntur nisi audito conventus signo. Aliquando monentur a suo Martinello, aliquando a vocibus praetervolantis comitatus Sagarum Reginae, aliquando aliter, iuxta Spineum cap. 30. Sunt tamen quidam malefici, qui ex peculiari pacto ad certum quoddam signum, sive unctionem, sive pilei, aut pallii posituram, sive quod aliud, quando volunt alio deferuntur: sed quod dixi, frequentius est. —

Unguentum vero quo inunguntur sagae, hac arte confectum refert Paracelsus in sua occulta philosophia: ex carne recenti natorum infantium in pulmenti formam coctum, et cum herbis somniferis, quales sunt papaver, solanum, cicuta, etc. miscent, quo ubi se inunxerint, et quaedam verba a daemone suggesta pronuntiarint, confestim ope diaboli per caminos et fenestras avolant. Addit Ioannes Baptista Porta Neapolitanus lib. 2, cap. 26 Magiae naturalis: puerorum pinguedinem aheneo vase decoquendo ex aqua capiunt, inspissando quod ex elixatione ultimum novissimumque subsidet. Inde condunt, continuoque inserviunt usui: cum hac immiscent eleoselinum, aconitum, frondes populeas, et fuliginem, vel aliter sic: sionacorum vulgare, pentaphyllon, vespertilionis sanguinem, solanum somniferum, et oleum (etsi diversa commiscent, ab iis parum differunt) simul conficiunt, partes omnes perungunt, eas antea perfricando, ut erubescant et revocetur calor, rarumque fiat quod erat frigore concretum. Ut relaxetur caro, aperianturque pori adipem adiungunt vel oleum ipsius vicem subiens, ut succorum vis intro descendat, et fiat potior vegetiorque, id esse in causa, non dubium reor. Sic non illuni nocte per aëra deferri videntur ad convivia, sonos tripudii, et formosorum iuvenum concubitus quos maxime exoptant. Tanta est imaginationis vis, impressionum habitus, ut fere cerebri pars ea quae memorativa dicitur, huiusmodi sit plena: quum valde sint ipsae ad credendum naturae pronitate faciles, sic impressiones capescunt, ut spiritus immutentur, nihil nocte dieque aliud cogitantes: et ad hoc adiuvantur, quum non vescantur nisi betis, radicibus castaneis, et leguminibus.

Quaeres. An revera Striges a daemone ad conventicula deportentur.

Respondeo. id videri probabilius viris gravissimis qui de hac materia scripserunt. Ita namque censent Laurentius Ananias lib. 1. De natura daemonum; Ioannes Franciscus Leonis Episcopus Thelesinus libro De Sortilegiis; Alphonsus a Castro opusc. De Sortilegiis; Grillandus lib. 2. De Sortilegiis, qu. 7. Delrius lib. 2. qu. 16. et alii plures, quos ipse ibidem laudat.

Probatur itaque huiusce responsionis veritas; idcirco negaretur realis illa strigum deportatio; vel quia id non posset diabolus exequi; vel quia Deus non permitteret; vel denique quia nullo testimonio fide digno potest suaderi: sed neutrum ex iis potest affirmari: ergo revera Striges ad suum diabolicum conventum dicendae sunt realiter deportari. Probatur minor quantum ad primam partem, nempe quod daemon possit strigum corpora motu velocissimo in remotissima quaeque loca deportare; supra namque probavimus Angelos movere posse corpora, quod non solum sanctis, sed etiam perversis tribuitur; daemones namque nativas dotes retinuerunt; adeoque eamdem nativam virtutem quam sancti Angeli habent erga corpora: constat autem ex Scriptura S. Angelos varia corpora deportasse. Legimus namque apud Danielem cap. 14. quod Propheta Habacuc capillo per Angelum a Iudaea in Babylonem brevi temporis spatio deportatus fuerit, et inde reportatus. Similiter Actorum 8. Philippus Diaconus a spiritu ex deserto in Azotum delatus est. Testatur etiam S. Marcus cap. 5. quod daemones ab hominis corpore Christi Domini imperio eiecti, et porcos ingressi, eos in mare praecipitaverint. Possunt ergo revera daemones corpora deportare. — Confirmatur ipsamet experientia variorum exemplorum, quae sine protervia nullus negare potest. Primo namque gravissimi sanctissimique Patres referunt Simonem magum coram S. Petro alarum daemoniacarum remigio in aërem sublatum volitare visum fuisse. Ita cum Clemente Romano lib. 6. Constitutionum Apostolicarum refert Egesippus lib. 3. Cyrillus Hierosolymitanus Catechesi 6. et caeteri: idipsum de Abati Scytha testantur Origenes lib. 3. contra Celsum, et Nazianzenus Epist. 22. Proponit etiam Anglorum Historia Badudum Britanniae Regem hac arte volandi, sed infelici exitu parem. Idem de Henrico Suecorum Rege testatur Ioannes Magnus lib. 17. nempe, quod ille Rex in quam partem pileum verteret, in eam subito daemonum ope asportaretur regionem; Nangiacus in Chronico affirmat Berengarium haereticum et magum eadem nocte Romae interfuisse, necnon et Turonensi Ecclesiae, in qua lectionem decantavit. Similia de Matisconensi Comite refert Petrus Cluniacensis: quod nempe equo nigro impositus per aërem subvectus fuerit. Constat ergo daemonem revera corpora deportare posse, constat pariter iisdem exemplis Deum idipsum interdum permittere. — Probatur etiam tertia pars eiusdem minoris, nempe quod hoc ipsum constet testimoniis fide dignis. Primo quidem illis omnibus attestationibus et confessionibus, quas ab ipsis strigibus exceperunt tum Inquisitores, tum iudices ad earum iuridicam interrogationem, et damnationem deputati; quorum varia exempla proferunt Paulus Grillandus lib. 2. De Sortilegiis, qu. 7; Alphonsus a Castro cap. 15, addens se multa posse alia afferre testimonia, quae per fidelissimos testes in Hispania contigisse noverat; Bartholomaeus Spineus sacri Palatii Apostolici magister qu. De strigibus cap. 17; Nicolaus Remigius lib. 1. Daemonolatriae, cap. 14. quae omnia brevitatis causa hic exscribere non lubet. Quibus omnibus exemplis constat revera Striges de loco in locum remotum deferri.

Accedit quod omnes sagae, quamvis diversis in locis torturae subiectae, uno tamen ore omnes eadem confiteantur ad extremum usque vitae spiritum: omnesque affirmant cum a baiulis suis deferri debent, se praemoneri, ne signo crucis se muniat, Deive nomen invocent, nullamque vocem edant; aiunt quoque, si qua a suo amasio non invitetur, eo anno huic mortis instare periculum.

Confirmatur 1. ex eo quod nonnumquam conventu subito dissoluto, reperta sint mensae, et suppellex argentea, quae postmodum a dominis agnita, confessae sunt eorum uxores se illa secum ad conventum detulisse. Deinde Sortiarii illi, et Striges locos omnes, et cibos, et vicina omnia diligenter notant; arbores, flumina, agros, domos discernunt, obvios quoque quos in via habuerint saepe salutant, et alloquuntur: cernuntur etiam non raro ab aliis viris Catholicis, et mente sanis ad conventum euntes, vel a conventu redeuntes; interdum etiam visae, et nudae deprehenduntur. Denique hoc ipsum etiam constat per ea quae vel ante cursum suum, vel post cursum striges ipsae referunt. Siquidem ex processu earum damnationis constat, quod interdum priusquam ad diabolicum conventum accedant, reservatam ab eis sacratissimam hostiam secum deportant ad determinatum locum, quam, ait Bartholomaeus Spineus, Diabolo offerunt, variis coram eo iniuriis, et ludibriis lacessunt, pedibus conculcant, necnon interdum eam, vel muribus, canibus, imo etiam quod est horrendum dictu, bufonibus comedendam tradunt: quae omnia per somnium contingere non possunt; siquidem evigilantes quam prius habebant hostiam non inveniunt; quod signum est eam revera ab ipsis execrandis Strigibus, ut referunt, fuisse laniatam, et conculcatam, et vilissimis animalibus traditam. — Idem convincunt alia itidem oblata munera, puta, umbilici puerorum, galli, gallinae, et alia huiusmodi, quae communiter requirunt daemones sacrilegis eorum sacrificiis. Quod autem res ita se habeant, et isthaec encaenia daemonum post oblationem non compareant, millies comprobatum esse testantur varii processus hac de re a iudicibus editi. — Eisdem Strigibus referentibus constat, quod dum primo deportantur ad cursum, et negatis coram Domina cursus fide Christi atque baptismo, faciunt homagium daemoni; accipiunt tradente sibi eodem daemone pugillum terrae, qua secum portata, et realiter apud se inventa conservataque, toto vitae suae tempore utuntur personae istae pessimae ad maleficiandum, non solum pueros, verum etiam viros, mulieres cuiuscumque aetatis proiecto terrae illius modico super eas quas volunt personas perdere. Si autem haec omnia in somnis contingerent, vel delusorie, nequaquam apud se postmodum vigilantes invenirent.

Confirmat 2. Ex eo quod illae perditissimae Striges qualibet hebdomada duobus diebus languescant, mane videlicet diei Veneris, et diei Lunae, propterea quod ex velocissima reportatione qua illae noctibus praeviis a cursu recipiuntur in propria, patiuntur depositae quasi vertiginem, et ob hoc lecto decumbentes toto pene illo mane quiescunt. Quo etiam affectu, quasi apertissimo, et clarissimo signo noti earum, suspectas easdem habent vehementissime, quod sint Striges, ubi praecipue praestigiosis operibus alioquin intendunt.

Confirmat 3. Ex eo quod testentur in dictis, et factis dum in diabolico illo resident conventu, et se invicem cognovisse, et comitatas fuisse: fecisse quoque, simulque dixisse, dum sunt in cursu, quae postmodum concordes referunt, sicut in referendo conveniunt qui vigilant, ea quae simul vigilantes fecerunt, aut dixerunt, signum autem est apertissimae veritatis, quod ista non in somnis perficiantur; nam si unus somniaret, aut deluderetur, vel etiam ambo, nullatenus ita mutuo convenirent: non enim experimur, imo impossibile iudicatur, et contra naturam, quod duobus contingat eadem in somnis videre putareve quod haec, vel illa fecerint, vel dixerint, absque ulla penitus differentia, ut talibus accidere comprobatur. Siquidem persaepe plures earum simul ire, redireque, ut nulla sit iam negandi ratio, vel apparentia, quod haec corporaliter fiant, et in vigilia. Eadem docet, et probat Bernardus Penna Comensis tractatu de Strigibus, ex eo quod, inquit, omnes huius pestiferae Sectae sive mares, sive foeminae quasi uno ore, et una lingua fatentur, se eumdem modum per omnia uniformiter observare ubique locorum, in abnegando fidem, ac baptisma, et Dominum Deum, ac beatam Virginem Mariam,

ac in conculcando crucem, et adorando ipsum diabolum, et faciendo fidelitatem tangendo ei manum cum manu earum sinistra post tergum, et in omnibus aliis, et singulis, quae in tali ludo, seu congregatione fieri contingunt: ita ut omnes in idem conveniant, et semper convenerunt a principio illius sectae usque in praesens tempus, ut ex earum omnium confessionibus ubique locorum per totam Italiam in manibus Inquisitorum nostrorum factis, et scriptis in processibus contra eas formatis liquide constat: quod esse non posset, et non ita in omnibus se conformarent, si phantastice, et in somniis eis ista contingerent, praecipue cum phantasmata, et somnia secundum varietatem causarum, et qualitatem personarum pro loco et tempore varientur.

— Confirmat secundo ex eo quod tales personae pluries pluribus in locis eundo, vel redeundo de dicto suo ludo per personas catholicas sunt realiter, et veraciter visae, cognitae, et deprehensae:

Nam, inquit, ut de his quorum ego certiorem habeo notitiam loquar, cum ego superioribus annis in Valletelina, in terra scilicet de Ponte Dioecesis nostrae Comensis contra harum Strigum pestiferum genus inquirendo procederem, dictum mihi a fide dignis, quod cum quadam nocte paulisper ante lucem quidam fuisset a duabus personis catholicis visus, et cognitus in praedicto Strigum ludo, iuxta quasdam vineas prope dictam terram de Ponte versus Abduam, relicto dicto ludo, veniens cum illis duabus personis domum, rogabat eos ne eum apud me accusarent, neque quod in tali ludo vidissent eum propalarent, ut in processibus quos ibidem tunc feci legitime constat, quod quidem non phantastice, neque in somniis, sed realiter, et corporaliter fuisse evidenter apparet. Quandam insuper puellam octo vel decem annorum, Antoniam nomine, pater, et mater eius ad me conduxerunt in dictam terram de Ponte, quae in praesentia illorum, et plurium aliorum retulit mihi qualiter quadam nocte vocata a quadam avita sua nomine Magdalena, surrexit de lecto, et portata fuit cum ipsa avita sua ad certum locum a dicta terra de Ponte satis distantem, ubi vidit, et cognovit plures personas in uno prato choreizantes cum praedicta avita sua: cumque postea iterum reportata fuit ad dictam terram de Ponte in domum habitationis suae: quae omnia seriose confessa fuit mihi postea Magdalena existens in manibus officii mei, et interrogata a me, an personam aliquam ad ipsum ludum conduxisset, prout ex processu contra eam formato legitime constat. Plures etiam aliae personae, et in dicta terra de Ponte, et in terra Barbeni dictae vallis, ac etiam in terra Clavenae, praedictae nostrae Dioecesis, cognitae et deprehensae fuerunt a diversis personis in praefato ludo cum diabolo existentes, prout hi qui viderunt mihi iuridice retulerunt, et ipsaemet visae et deprehensae confessae sunt in processibus contra eas formatis, ut in eis apparet. Quae omnia si quis bene consideret, nequaquam videri neque deprehendi ita clare potuisse ab aliis, si in somniis, aut phantastice ipsis Strigibus contigissent.

Confirmatur denique. Ex eo quod Ecclesia Catholica non punit crimina, nisi certa, et manifesta, nec habet pro haereticis, nisi qui in haeresi manifeste sunt deprehensi. Cap. consuluisti 2. qu. 5. Striges autem iam a plurimis annis pro haereticis habet, et iubet per Inquisitores puniri, et brachio saeculari tradi, ut patet ex libris Sprengeri, Nideri, Iacquerii. et docet experientia. Ergo vel Ecclesia errat, vel isti errant qui ista pernegant: sed Ecclesia in re ad fidem pertinente errare qui dixerit, Anathema maranata sit.

Narrat Cumanus exemplum huius delationis veritatem declarans.

In Mendrisio, inquit, oppido Comensi, contigit iam fere annis quinquaginta elapsis, ut cum ibi quidam Inquisitor nomine Magister Bartholomaeus de Vomate, Dominus Laurentius de Concoretto, Potestas, et Ioannes de Fossato Notarius, contra has Striges procederent, una die ista potestas quadam curiositate ducta volens experiri, an vere, et corporaliter Striges irent ad ludum, facta conventione, accessit quodam die Iovis sero cum Notario suo, et quodam alio extra oppidum ad quemdam locum, sicut illi Strix praedixerat: et dum ibi prope essent illi tres, viderunt ibi plures personas congregatas coram quodam, qui erat diabolus in forma hirci, ad modum cuiusdam magni Domini sedente: et ecce subito omnes illae personae ibidem congregatae iussu diaboli, adeo illum Officialem, et omnes eius socios, Deo ob eorum curiositatem permittente, baculis percusserunt, quod ex talibus percussionibus ille Officialis, et Notarius, et tertius alius intra quindecim dies mortui sunt.

Haec ille: quo facto sufficienter probatur haec ipsa realis ac personalis deportatio. Nihilominus qui eam in dubium revocant

Obiciunt primo. Canonem Concilii Ancyrani quibus ordinatur Episcopis eorumque Ministris, ut in sacrilegos, et Striges animadvertant his verbis:

Episcopi eorumque Ministri omnibus viribus elaborare studeant, ut perniciosam, et a diabolo inventam sortilegam et maleficam artem penitus ex suis parochiis eradicent, et si aliquem virum, aut foeminam huiusmodi sceleris sectatorem invenerint turpiter dehonestatum, de parochiis suis eiciant: ait enim Apostolus ad Titum 3. Haereticum hominem post secundam et tertiam correptionem devita. sciens quia subversus est, qui eiusmodi est; subversi sunt enim, et a diabolo capti tenentur, qui derelicto Creatore suo a diabolo suffragia quaerunt, et ideo a tali peste mundari decet sanctam Ecclesiam. Illud etiam non est omittendum quod quaedam sceleratae mulieres retro post Satanam conversae daemonum illusionibus, et phantasmatibus seductae, credunt, et profitentur se nocturnis horis cum Diana Paganorum Dea, vel cum Herodiade, et innumera multitudine mulierum equitare super quasdam bestias, et multa terrarum spatia intempestae noctis spatio pertransire, eiusque iussionibus velut Dominae obedire, et certis noctibus ad eius servitium evocari. Deinde declarat quod haec omnia operetur daemon per phantasmatum illusionem somnii tempore, unde subdit: Et cum solus spiritus hoc patitur, infidelis mens haec non in animo, sed in corpore opinatur accidere. Quis enim non in somniis, et nocturnis visionibus, extra se educitur, et multa videt dormiendo, quae numquam videret vigilando? Quis vero tam stultus et hebes est, qui haec omnia, quae in solo spiritu fiunt, etiam in corpore accidere arbi> tretur? Deinde infra: Omnibus itaque annuntiandum est publice, quod qui talia, et similia credit, fidem perdit, et qui fidem rectam in Domino non habet, hic non est eius, sed illius in quem credit, idest, diaboli.

Respondet Franciscus Penna. decretum praefatum eis, quae in confirmationem realis deportationis strigum dicta sunt, non adversari;

Ibi enim, inquit, non agitur de Lamiis, et Strigibus, sed de quibusdam haereticis qui credebant quod Diana fuit in Deam conversa, et quod creatura mutari, aut transformari potest ex una substantia in aliam: unde subdit praefatus Canon: Quisquis ergo credit posse fieri aliquam creaturam, aut in melius, aut in deterius mutari, aut transformari in aliam speciem vel similitudinem, nisi ab ipso Creatore, qui omnia fecit, et per quem omnia facta sunt, proculdubio infidelis est, et pagano deterior.

Respondent Alphonsus a Castro, et Delrius. dato quod ille Canon revera sit Concilii Ancyrani, quod tamen plerique pernegant, quia in Concilii huius exemplaribus Graecis aut Latinis hodie non exstat, respondent, inquam, quaedam in illo Canone narrari quae per naturam rerum a daemone perfici non possunt; ut equitare cum Diana vel Herodiade, cum nec ulla sit Diana Dea, nec Herodias illa ullibi in terris equitet, siquidem in inferno cruciatur. Item, quod equitent super ullas bestias quae tanta spatia tam cito, et per aërem conficere nequeunt. Item cognoscere aliquam naturam divinam praeter Deum, revera haereticum est. Quocirca illa merito a Canone proscribuntur, et damnantur: non vero damnat Canon tamquam haereticum, quod quis credat ea fieri a daemone, quae ipsius vires non superant, qualis est illa Strigum deportatio. Vera itaque Canonis explicatio est, eos haereticos esse censendos, qui credunt; primo, quod aliqua sit Dea, quae vocetur Diana, vel Herodias; secundo, quod aliqua deportetur ad serviendum alicui tali Deae; tertio, quod aliquis possit ab alio, quam a Deo in alteram speciem converti. Non autem censet Canon eos esse haereticos, qui contendunt Striges, et Sortiarios personaliter ad longe dissita loca deportari.

Itaque non abnuo frequenter lamias virtute unguenti in profundum somnum incidere, et diabolum in somno earum imaginationi talia phantasmata, de volatu, choreis, imprimere, et in tali phantasmate eas, donec evigilent, detinere, corpore interim in lecto aut cubili quiescente. Suppeditat enim illis fraudulentus ille magister naturalia quaedam pharmaca, quibus ubi se inunxerint confricuerintque per fornacem mox se evolaturas, ac per aërem longe lateque evagaturas ad tripudia, dulcissima symposia, concubitus et gratissima rerum spectacula, confidunt: quae tamen per insomnia ipsis ingerit mille artifex, ubi ab inunctione somniferi omnino unguenti in profundissimum lethargicumque somnum delabuntur insciae, ut Wierus cap. 2. De lamiis scriptum reliquit.

Obiciunt 2. Varia exempla, quibus constat, quod inunctae mulieres, quae Striges dicebantur, non fuerint ita deportatae, sed eodem in loco repertae fuerint iacentes gravi somno sopitae; in cuius rei veritatem quatuor exempla profert Bartholomaeus Spineus.

Quin etiam in vita S. Germani legitur quod cum nocte quadam in diversorio mensa iterum a coena sterneretur, admirans inquisierit ab hospitibus, cui coena pararetur? eique responsum sit, bonis illis viris ac foeminis quae nocte vagantur. Itaque Sanctus vigilare statuit, et ecce multitudinem ad mensam virorum ac mulierum venientem, quibus ille mandans ne abirent, tota familia excitata, quaesivit num quem ex iis cognoscerent? His, omnes vicinos, ac vicinas esse, dicentibus, singulorum aedibus perscrutatis, omnes in suis lectulis decumbentes invenit. Itaque statim omnes adiuravit, qui, se daemones esse, confessi sunt.

Respondeo primo. haec equidem interdum contingere varias ob causas, tum ex parte Dei, tum ex parte daemonis. Ex parte quidem Dei aliquando impedientis pacta cum Magis inita servari; ad nempe revincendam hominum curiositatem; maxime vero Inquisitorum et Iudicum, qui inutili, et vana curiositate ducti interdum experiri volunt, num revera Striges taliter inunctae alibi personaliter deportentur. Ex parte vero diaboli, qui interdum Sagas decipit, eas loco non movendo, ut sic Iudicibus, et Principibus suadeat falsa esse, quae de talibus transvectionibus feruntur, atque ita iustitiae executionem impediat. Pactum ergo frustratur, quando maiorem humano generi perniciem inde sperat.

Respondeo secundo. quod interdum etiam daemon simulacra quaedam Striges, et Sortiarios referentia in eorum locum substituit, ut putentur non translati, sed illic remansisse.

Instabis. longe facilius daemon singula haec cum singulis Strigibus sigillatim ageret: nulla ergo apparet causa, cur Striges ad conventiculorum frequentiam deportet.

Nego consequentiam. multa enim, inquit Delrius, hinc ille commoda percipit. Primo namque, per hanc societatem, et plurium consortium vehementius in malitia foventur, et indurantur. Secundo, hoc pacto criminis participatione singulorum peccata aggravantur. Tertio, talibus illicibus, et variis, quae illic fiunt, inductionibus, plures facilius implicat. Quarto, multitudo facit audaciores ad malum; tollit Dei, hominumque timorem, et mutua imitatione ad maiora facinora inflammat, ut solent carbones iuncti. Quinto, voluptas nefaria maior videtur, quo pluribus innotescit. Sexto, difficilius convertuntur, quo pluribus testibus se daemoni addixerunt, et actuum frequentatione quasi quodam habitu occuluerunt.

Addit Delrius. has translationes, de quibus quaeritur, posse quatuor modis contingere: Primo, sola cogitatione, quod Scriptura sacra vocat transferri in spiritu: similis fuit illa visio Ezechielis, cap. 8. ubi ita: Et emissa similitudo manus apprehendit me in cincinno capitis mei, et elevavit me spiritus inter terram, et coelum, et adduxit me in Ierusalem in visione Dei, etc. Ultimum enim verbum modum praecedentibus ponit verbis, ne putemus hanc similem fuisse translationem illi qua deportatus fuit Habacuc, de qua Daniel cap. 14. Aliquando suis pedibus commeant ad conventus, ut narrat Remigius, et Binsfeldius. Tertio, a daemone revera secundum corpus, et motum localem transferuntur. Quarto, aliquando potest contingere, ut ipsi ignorent corporaliter, an opinione dumtaxat translati fuerint.

De earum aurigis seu baiulis Paracelsus in sua magna Phil. ita scribit:

sagarum amasii, sive ascendentes, spiritus sunt, per se quidem invisibiles, tactu tamen instar venti perceptibiles, et possunt fictitiam formam pro sagarum voluntate recipere, et eos certis temporibus, locisque cum suis sagis convivia celebrare, et eas ad constitutum locum sine omni laesione convehere, non aliter quam ventus validus plumam e terra sublatam in aëre circumfert, donec in certum locum deponat.

Proditum invenio in quibusdam P. Ioannis Maldonati scriptis de daemonibus, quod quando volunt corporaliter transferri, tum se inungunt unguento ex infantilis corpusculi adipe: quando conventibus per somnium dumtaxat interesse volunt, tum in sinistrum cubare latus: quando vero malunt vigilantes quaecumque in conventu fiunt cernere, ut coram se geri, tum opera daemonis ex ore vaporem quemdam crassum evomunt, in quo gestorum imagines, ut in speculo intueantur.

Quaeres 2. An, et qua mala diabolus per Striges hominibus inferat?

Respondeo. innumera propemodum, et infestissima quaeque a daemone per execrandos illos Sortiarios, nefandasque Striges interdum hominibus inferri. Primo, namque horum perditissimorum ope puerulis adhuc in cunis vagientibus insidiatur, ut evacuato, et epotato eorum sanguine, vitam eis adimat. Quamobrem plerumque Sortiarii, et Striges felis, ac catti larvatam figuram induunt, ut maxime nocturno tempore pueros in lectulo iacentes adoriantur, eorumque sanguinem per umbilicum exsugant.

Memorat istud Ovidius lib. 6. Fastorum, ubi de strigibus, quas infaustis volucribus assimilat, ita canit:

Nocte volant, puerosque petunt nutricis egentes, Et vitiant cunis corpora rapta suis. Carpere dicuntur lactantia viscera rostris; Et plenum poto sanguine guttur habent. Est illis strigibus nomen: sed nominis huius Causa; quod horrenda stridere nocte solent.

Addunt alii striges nocturnas ubera tabe et virus infecta infantibus lactantibus praebere.

Unde Serenus poëta

Praeterea si forte premit strix atra puellos, Virosa immulgens exsartis ubera tabis

Ideo in locis ubi decumbunt puerperae Iudaeorum, solent scribere contra parietes Lilit foras, quae ut nugantur puerperas turbare solent, et infantibus lactantibus est molestissima.

Cuius autem infestationis plurima exempla profert Bartholomaeus Spineus cap. 18. et 19. quorum unum hic exscribo.

Quidam, inquit, cap. 18. Andreas Magnatius Bergomensis habitator Ferrariae hac hyeme mihi narravit, quod a quodam suo affine Venetiis commorante, cognovit hoc quod contigit superioribus annis: quamdam, inquam, puellam quae cum Matre Bergomi morabatur, inventam fuisse nocte Venetiis in thalamo dicti sui affinis, quam mane repertam nudam, recognitamque, quia consobrina erat, cum interrogassent, quomodo illuc venisset, aut ibi esset, et quare? Plorans illa postquam vestita ab eis fuit, haec quae inferius insero narravit dicens: Hac nocte cum in lecto vigilarem, vidi matrem meam, quae me dormire putabat surgentem de lecto, et exutam camisa, se quodam unguento, quod ex vasculo assumpsit de sub asseribus extracto perungentem corpus. Et statim in assumpto baculo quodam ibi praeparato, in modum equitantis ascendens, extra fenestram deportata est, et a me nequaquam ex tunc ibi visa. Cumque ipsa quoque de lecto surgens, meum, ut mater fecerat, perunxissem corpus, extra fenestram educta, statim in hunc locum deportata sum, ubi matrem puero huic lecto decumbenti insidiantem vidi: ex quo ego territa cum matrem etiam ob meum adventum conturbatam vidissem, et comminantem, nomen Domini Iesu, et Beatae Virginis invocavi, et ex tunc matrem non vidi, et ego hic nuda, solaque remansi. His auditis a puella, scripsit omnia haec affinis ille, narravit Inquisitori Bergomensi, a quo capta mulier, et tormentis exposita, cuncta confessa est: et addidit se a daemone plusquam quinquagesies deportatam, ut puerum illum filium praedicti affinis occideret: sed tamen praevaluerat numquam, eo quod semper eum invenerit signo Crucis, et sanctis orationibus a parentibus bene munitum.

Aliud huic simile ex eodem a nobis exscriptum habes supra quaest. 3. De activitate daemonum.

Quare autem Deus permittat, ut sic nefandae Striges puerulis insidientur, varias causas profert Delrius lib. 2. quaest. 5. Primo quidem Deus id permittit quoad baptizatos: quia, inquit, sic a multis peccatis praeservati in caelum rapiuntur felices aeternum victuri, et securi, quod malitia non mutabit intellectum eorum. Permittit hoc etiam Deus in poenam parentum, aut ad eorum probationem, teste S. Augustino lib. 21. De Civit. Dei, cap. 14. Ante baptismum vero perceptum non raro permittit Deus illos occidi, ne propter actualia peccata, quae commissuros videbat si viverent, graviorem sibi damnationem acquirant: neque Deus propterea crudelis erit, aut non iustus, quia propter solum originale peccatum mortem merebantur. Sane nondum ablutis unda sacra videmus, ut plurimum, daemones insidias struere, et eorum nece gaudere. Quia tunc, qui necant malefici longe gravius peccant, et atrocius Deum offendunt, nam plane innocentes, atque innocuos anima simul, et corpore perdunt, praesertim si liberos proprios occidant, quos et daemoni offerre, et occidere saepe solent Striges: sicut olim faciebant Chananaei, et cultores Molochi.

Cur vero potissimum tam tenerae aetati noceant, multae sunt causae. Haec aetas est imbecillior ad resistendum, est incautior ad cavendum, nequit earum conatum deprehendere, vel revelare, vel accusare: petunt etiam ab his instrumenta maleficiorum; nam persuasum habent, si certo numero corda infantium exciderint, et comederint, se patientiam omnium tormentorum consecuturas, adeo ut ad confessionem criminum perduci non queant. Conficiunt quoque ex corpusculis infantium occisorum horrendum illud unguentum suum, quod Grillandus dicit vocari in Italia unguentum paganum.

Addit Sprengerus. parte 2. quaest. 1. cap. 13. obstetrices maleficas maxime puerulis recenter natis insidiari; qua de re varia profert exempla. quorum unum, aut alterum exscribo.

Contigit, inquit, in Dioecesi Basileensi in oppido Dann, ut mulier quaedam, quae ustulatione periit, fateretur se ultra quadraginta pueros necasse per modum talem, ut quando ex utero egrediebantur, acum capitibus eorum per verticem usque in cerebrum infigeret. Altera etiam in Dioecesi Argentinensi, pueros absque numero, puta quia de numero non constabat, se interemisse fassa fuerat. Taliter autem fuit deprehensa: nam ubi ex uno oppido in aliud causa obstetricandi mulierem quamdam vocata fuisset, officio suo completo, dum ad propria redire volebat, ubi portam oppidi exivit, casu brachium pueri recenter nati ex linteo quo praecincta erat, cui et involutum brachium fuerat, ad terram cecidit. Quo viso ab eis, qui infra portam sedebant, dum illa praeteriisset, levatum e terra, ut putabant petiam carnis, cautius intuebantur, et cum non petiam carnis, sed brachium pueri per articulos membrorum agnovissent, consilio cum praesidentibus habito, et invento, quod infans ante baptismum decesserat, brachioque careret, malefica capitur, quaestionibus exponitur, et crimen detegitur: sicque, ut praedictum est, absque numero se infantes interfecisse recognovit. Sed et hoc horrendum facinus silentio praetereundum in detestationem tanti criminis non est; nam ubi infantes non interimunt, tamen illos daemonibus execrandum per hunc modum offerunt. Nato enim infante, obstetrix, ubi puerpera malefica per se non existit, tunc quasi quid operis pro infantis refocillatione actura, ipsum extra cameram deportat, et sursum elevans principi daemoniorum, scilicet Lucifero, et omnibus daemonibus immolat; et hoc in loco coquinae super ignem apponit.

Respondeo 2. Daemonum ope Striges innumera, ingentiaque mala interdum hominibus procreare: idque constat variis historiis, et exemplis, ut videre est apud supra laudatos Auctores; nam, ut missa faciam maleficia insomnii, amatorii, veneficii, aborsus, ligaminis, odii, incendii, et alia huiusmodi, certum est Striges, et Sortiarios varia morborum genera hominibus procreare. Cuius veritatis multa suppetunt exempla, quae in longum referunt praefati Auctores, maxime vero Sprengerus parte 2. Mallei maleficarum qu. 1. cap. 11. necnon et Delrius lib. 3. par. 1. qu. 4. sect. 5. Grillandus, et alii: quam utique nefariam virtutem, Deo ita permittente, in cuiusvis status homines exercent, ut fuse demonstrat Delrius q. 5, etiam interdum in ipsos Iudices, qui eos poenis et suppliciis adiudicant. Quod enim vulgo fertur, Striges nullam habere amplius maleficiandi virtutem statim, ac in manus iustitiae incidunt, id tantum Laurentius Ananias lib. 4. De Natura Daemonum restringit ad eos Iudices, qui Deum prae oculis habentes, recte, riteque suo funguntur officio: nam quos avaritia excoecat, quos trahit ambitio, quos crudelitas vel vindictae amor stimulat, crebro sic a daemone excipiuntur et appetuntur, ut aliquando necem non evadant. Quamobrem cum praefatis Auctoribus verius dicendum arbitror, hoc immunitatis privilegium solis concessum Iudicibus, qui firmitatem fidei, et iustitiae zelum cum pietate iungunt, quae quia plurimis desunt, idcirco hoc peculiari Dei auxilio carentes a daemonum, et Strigum incursibus non sunt immunes.

Quaeres denique. qua de causa Deus permittat daemonem per Sortiariorum maleficia in homines innocentes grassari?

Respondeo. variis de causis Deum haec maleficia permittere. Primo namque exinde Dei gloria summopere augetur per gloriosam quorumdam suorum attributorum manifestationem. Primo quidem apparet eius suavitas in gubernando; quia cum daemoni liberum arbitrium dederit, ipsi violentiam perpetuam non esse inferendam iudicat, impediendo nempe ne perficiat illud quod summopere exoptat, videlicet in humanum genus grassari. Clementia pariter hinc elucet in humanum genus; quia si quantum vult, et potest, diabolus nocere permitteretur, nemo foret illaesus; ideo frequentius illi Deus facultatem nocendi denegat, nec quantum nocere optaret, sinit; ut inde appareat ipsum humanae naturae curam gerere. Sapientia etiam exinde emicat, quia cum diabolum Deus naturalibus suis viribus uti permittat; gratia tamen sua interdum efficit, ut ab hominibus, quos lacessere, et deicere diabolus intentabat, patientia superetur, ac vincatur. Sicque fit, ut Strigum peccata aliis hominibus vertantur in merita. Iustitia denique probatur, sed misericordia temperata, quia nempe hominum delicta in hominum vita sic punit, ut nihil supersit solvendum in altera.

Apparet etiam exinde summa hominum utilitas; nam quibus maleficio nocitum, eorum primo patientia exercetur, constantia roboratur, devotio accenditur, et homines a pietate deviantes, ad poenitentiam, et sacramenta Ecclesiae usurpanda, ac frequentanda revocantur. Secundo exinde constat num Deum revera diligant, necne; tunc enim qui Deum non diligunt, ad vetitas artes confugiunt: qui Deum amant, illi patienter terunt, et se divinae voluntati, atque praesidio committunt. Tertio, hi daemonum insultus viam facilem ad omne opus virtutum sternunt, afflictio enim intellectum dare solet, et animas a peccatis, et exitio servare, necnon ab admissis revocare. Plures alias huiusce divinae permissionis causas refert, et expendit Delrius lib. 3. quaest. 7.

Hic superessent adicenda remedia quibus et caveri, et depulsari possint omnia illa daemonis, ac Strigum maleficia: verum congruentiori ordine ista proferemus, dum de maleficiis, et incantationibus nobis erit sermo in Tractatu de Virtutibus, et Vitiis, maxime Fidei vivae, ac perfectae oppositis.

Interim fidem illam spe firmatam, charitate succensam habeas velim (amice Lector): Fides enim clypeus est (inquit S. Paulus ad Ephesios 6.) in quo possumus omnia tela nequissimi ignea extinguere: nam ait Christus Dominus Marci 16. Signa eos, qui crediderint, haec sequentur: in nomine meo daemonia eicient: linguis loquentur novis, serpentes tollent; et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit.

³