Scotus Academicus, Tomus quartus: De Angelis
Claude Frassen (1620–1711)
Monitum I: Monitum editoris
Praefatio I: In secundum librum Sententiarum praefatio
Moyses Deum aliquando enixe deprecatus, ut sui divini vultus intuitum concederet, hoc ab eo responsum audivit: videbis posteriora mea, faciem autem meam videre non poteris: simile quid impraesentiarum nobis accidit; quippe omnem nostram operam hactenus impendimus, ut Deum intra se subsistentem, operantem, et producentem, primum librum Sententiarum explanando, detegere, et inspicere liceret: at imbecillis, et coecutiens nostrae mentis acies immensam illam Divinitatis lucem, nec suspicere, nec sustinere valuit.
Quocirca, Moysis instar, ad ipsius Deitatis posteriora, nempe externa illius Opera lustranda, iam devolvitur, ut divini illius Solis splendorem in creaturis, tamquam refractum, et velut radium in aquae guttulis benignius emicantem intueri queat: Dei quippe posteriora sunt, inquit Nazianzenus, Orat. 34., ea quae post eum extiterunt, nobisque ipsius Numen declarant.
Non secus videlicet, ac Solis in aquis umbrae, ac simulacra infirmis oculis Solem repraesentant; quandoquidem eum obtueri non possumus, utpote lucis puritatem sensum omnem superantem. — Itaque a Dei contemplatione non recedit, nec quae Theologi sunt minus exequitur, qui miranda ipsius Deitatis opera scrutatur, et investigat; utpote cum ipsa mire lucentem pro se ferant Dei speciem, in seipsis impressam ut in sigillis, expressam ut in speculis, ut in radiis effusam, ut in effigie delineatam: invisibilia enim ipsius Dei, ait Apostolus ad Romanos 1., a creatura mundi per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus, et Divinitas.
Hae autem omnia creata opera triplicem in ordinem iusta lance, ac sapienti nomenclatura libravit, ac distinxit rerum omnium Arbiter, et Opifex Deus. Angeli namque, utpote omnino spirituales, creaturarum fastigium merito occupant: sunt enim primarii, ac praecellentes Deitatis defluxus, in quibus Deus seipsum et expressit clarius, et signavit perennius. Corporea quaeque, seu viventia, seu vitae expertia, quibus nulla rationis, et intelligentiae lux affulget, extremum locum tenent; haec enim solam Dei entitatem adumbrant, illa vero infima tantum ipsius vitae participatione gloriantur. At Homo, veluti medius inter haec extrema dissidentia positus, utramque naturam, spiritualem, ac corpoream in se felici vimine compaginat.
Nam, ut eleganter rem expendit Nazianzenus, Orat. 38.,
Mens iam, et sensus, sic inter se discreta finibus suis se continebant: nondum autem utriusque temperatio ulla erat, aut contrariorum mixtura, quae sublimioris Sapientiae, ac circa naturarum creationem varietatis, et excellentiae specimen exhiberet. Hoc > igitur cum artifici verbo ostendere placuisset, animal unum ex utroque, hoc est ex invisibili, ac visibili natura, hominem fabricatur..... Velut alterum quemdam mundum in parvo magnum, in terra collocat; Angelum alium, mixtum adoratorem, et visibilis naturae spectatorem, intellectualis mystam; eorum quidem, quae in terra sunt Regem; superis autem subditum; terrenum et caelestem, caducum et immortalem, visibilem et intelligibilem, medium inter magnitudinem et humilitatem, eumdem spiritum et carnem, spiritum propter gratiam, carnem ob superbiam vitandam.
His itaque tribus creatorum entium gradibus, nempe pure spiritualium, pure corporeorum, ac partim e materia, et partim e spiritu concretorum, cum divini opificii universitas integretur, et illustretur, hinc sapienti consilio Petrus Lombardus, et quotquot eximii fuerunt illius Commentatores, et Interpretes, in ordinando secundo Sententiarum libro id unicum auspicantur, ut explicato hoc triplici creaturarum ordine, ineffabilem Dei creantis, et extra se producentis virtutem, ac sapientiam commendent.
Quamquam autem, sed alia dissertatione revolvenda proponemus. Itaque illa omnia, quae in secundo Sententiarum libro a Subtili Doctore discutiuntur, tres in Partes, seu Tractatus distribuemus, iuxta triplicem creaturae pure intellectualis, videlicet Angelicae, pure corporeae, nempe totius Universi, et partim corporeae, partim spiritualis, puta Humanae, notitiam assequendam.
Prima itaque pars Angelorum excellentias, et operationes intra ordinem Naturae, et Gratiae complectetur; secunda, totius mundanae molitionis ordinem, et formationem delineabit: tertia vero mirandum hominis opificium, variamque eius sortem aperiet.