Scotus Academicus, Tomus quartus: De Angelis

Notandum 1. Nos hic non inquirere, an Angeli hominibus antecellant; certo namque certius est Angelos secundum naturalia hominibus longe esse praestantiores, quippe S. Paulus ipsum etiam Christum Dominum, qua homo est, Paulo minus ab Angelis minoratum affirmat, ad Hebraeos 1. Unde S. Petrus 2. cap. 2. docet Angelos virtute, et fortitudine esse maiores, nempe hominibus; nam, ut ait S. Hieronymus eum textum expendens, Tanta est dignitas Angelorum, ut omnis natura humana illis comparata, pueritia nuncupetur. Hinc S. Augustinus lib. 9. De Civit. c. 13. Homo medium quoddam est inter pecora, et Angelos, inferior Angelis, superior pecoribus, habens cum pecoribus mortalitatem, rationem cum Angelis. Quibus oraculis ipsa etiam ratio theologica suffragatur: tum quia Angeli maiorem cum essentia divina habent affinitatem, nullum enim eis est cum materia commercium, suntque omnino simplices, omnimodamque compositionem, et componibilitatem physicam, Dei instar, excludunt; non sic homo qui terrena simul, et caelesti parte constat, anima videlicet immortali, et corpore corruptibili. Insuper, ut superiori Quaestione probatum est, Angelus incorruptionem, et perpetuam durationem exigit: homo vero ait Iob, Quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nusquam in eodem statu permanet. Denique Angeli rerum omnium naturalium notitiam a sua origine habuerunt, nihilque tam abstrusum, et nobis impervium (si futura, et cordium secreta excipias) quod penitissime non conspiciant; inde volunt efficaciter, immobiliter eligunt, et tanta celeritate moventur, ut in momento Caelum, terramque obtineant. At homo prorsus imbellis, stolidus, et rudis, sibi dum vivit semper dissimilis, nec usquam idem vespere, qui mane fuerat. Summa igitur est Angelicae naturae supra humanam dignitas, et praestantia.

Si vero divina beneficia supernaturalis ordinis Angelis et hominibus gratuito a Deo concessa spectemus, citra dubium est naturam humanam in pluribus donis gratuitis, et supernaturalibus Angelica esse superiorem. Ista namque ad unionem hypostaticam evecta fuit, et assumpta a Verbo divino, quod, ut loquitur Apostolus ad Hebr. 2. Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahae. Unde merito Angelus Ioannis Evangelistae Rector, et Doctor, Apocal. 19. noluit ab eo adorari. Cave, inquit, ne feceris, conservus enim tuus sum: quod expendens S. Ambrosius ait: Pertimescit Angelus adorari ab homine, qui super se adorabat hominem Deum. Insuper non Angelis, sed hominibus Sacerdotalem dignitatem Deus contulit, qua auctoritatem habent in triplex Christi corpus videlicet Morale, Mysticum, et Naturale. Habent, inquam, Sacerdotes auctoritatem in corpus Christi morale, nempe animas, quas censuris ligare possunt, et solvere a peccatis. Secundo, iurisdictionem obtinent in corpus Christi mysticum, videlicet Ecclesiam, illam enim illustrant, perficiunt, et veluti deificant: idcirco a S. Dionysio in libris De Eccles. Hier. Sacerdotes dicuntur Theurgi, idest, Deos facientes. Tertio denique Sacerdos in Christi verum corpus et naturale imperium tenet. Ipsum namque conficit sacramentaliter, et ad eius verba praesens alteri sistitur ipsum Dei Verbum, per quod omnia facta sunt, obediente Deo voci hominis, ut dicitur Iosue 10. Hinc S. Ephrem Sacerdotium appellat Omnium ornamentorum praestantissimum, bonorum omnium, quae in hominibus sunt apicem, divinum quoddam; et omnium, quae inter homines expetuntur velut extremam metam.

His ita praemissis, solum hic superest discutiendum, an et qua ratione Angeli ab anima rationali secundum proprios cuiusque naturae characteres et suam entitatem distinguantur, quod ut evidentius statuatur,

Notandum 2. Theologos omnes (si paucos minoris notae excipias) in hoc invicem convenire, quod animae rationales specie distinguantur ab Angelis; idque probat Doctor in 2, dist. 1, q. 5, num. 2, hac ratione: Formae eiusdem rationis habent eamdem rationem perficiendi vel non perficiendi: sed anima naturaliter est perfectiva corporis ut forma; Angelus autem naturaliter est non perfectio alicuius materiae: igitur etc. Quae vero adversus istam assertionem possunt obici, leviora sunt, et ex dicendis facile dissolventur. At ex quo praecise repetenda sit haec specifica distinctio, gravis est inter ipsos Theologiae principes controversia.

Etenim Seraphicus Doctor in 2, dist. 1, parte 2, artic. 3, q. 2. eam distinctionem repetit ex eo quod anima sit unibilis corpori; angelus vero non sit ita unibilis.

S. Thomas in 2, dist. 3, q. 1, artic. 6, ad. 2. et alibi saepe, Henrici Gandavensis vestigiis insistens, hoc discrimen statuit in diversa intellectualitate, seu gradibus intellectionis, vel potentia intelligendi; quod videlicet Angeli potiori virtute intelligendi donentur pleniusque ac praestantius intelligant quam anima: siquidem, inquit, Angeli apprehendunt dictissime omnia quae ipsis offeruntur obiecta sine ulla inquisitione et discursu; anima vero res certe cognoscit tantum cum discursu; et ideo rationalis dicitur, quia de rebus ratiocinatur.

Alensis vero noster 1. 2, collatione de substantia, q. 2, specificam distinctionem Angelos inter et animam rationalem desumit ex maiori vel minori gradu intelligendi, qui videlicet in Angelo maior est, et minor in anima. Si enim, inquit, diversus gradus sentiendi maior vel minor in brutis, sufficiat ad eorum distinctionem specificam; quidni eadem diversitas in vi intellectiva, etiam diversam speciem efficiet? Aliam tamen huius distinctionis causam venatur, quam infra subiciemus.

Has autem sententias egregie refellit Subtilis Doctor, quartamque longe probabiliorem ipse statuit, quae ut evidentius pateat

Notandum 3. Speciem dupliciter spectari posse: Primo proprie, pro re, quae per se, ac directe ponitur sub genere, et quae de pluribus numero differentibus praedicatur in quid, v. g. homo, qui sub genere animalis constituitur, et de singulis hominibus dicitur in quid. Secundo, sumitur minus proprie, pro re quae per se non reponitur sub genere, sed in praedicando se habet ad modum speciei; sic materia, et forma, ut seorsim considerantur, sub nullo genere reponuntur, cum sint tantum partes compositi; sed solum ad modum specierum in praedicando se habent, nam materia in universum considerata dicitur de hac, et illa materia; et forma materialis de hac et illa forma; sicque dicuntur species praedicabiles solum, et non subiicibiles. Nihilominus tamen species illae secundum entitatem suam metaphysicam spectatae, et prout constant genere et differentia, cum veram habeant rationem alicuius entis totius metaphysici, possunt etiam sic consideratae, dici praedicabiles: nam anima rationalis, v. g. licet physice sit pars cum humano corpore concurrens ad hominis constitutionem; attamen metaphysice est quoddam totum constans genere, nimirum, gradu substantiae spiritualis, in quo cum Angelo convenit; et suo charactere differentiali, per quem ab Angelo essentialiter differt: adeoque sic spectata, praedicatur specifice de hac et illa anima, habetque veram rationem et denominationem speciei praedicabilis.

Advertendum. insuper ex Doctore supra laudato, num. 5, diversitatem specierum desumendam esse ex differentia essentiali ultimo contrahente genus, cum qua stare possunt alii gradus differentiales superiores, qui generi concipiuntur communes, antequam concipiatur per hanc ultimam differentiam ad speciem contrahi et determinari; ut constat exemplo hominis et equi, nam licet duae sint distinctae species invicem pugnantes per rationale et irrationale, attamen facultates sensitivae, puta nutritiva, visiva etc. sunt in utroque eiusdem speciei, quia tendunt in idem obiectum. Facultates enim et potentiae distinguuntur per operationes, et operationes per obiecta, saltem ex parte termini extrinsece specificativi; illae namque potentiae sensitivae non emanant proxime et immediate ab ultima differentia contrahente genus, nimirum gradum sensitivitatis, seu animal, et constituente speciem proxime hominis et equi; sed ex differentia remota contrahente genus superius, nimirum corpus vivens ad substantiam corpoream animatam sensitivam, et constituente eam in esse sensibili. His ita praelibatis, iam resolvenda est proposita quaestio.

Conclusio prima. — Differentia specifica distinguens naturam angelicam ab humana, non est repetenda ex eo quod anima rationalis sit unibilis corpori, Angelus vero non ita sit unibilis. Haec est Doctoris Subtilis sententia loco supra laudato, num. 2, eamque sic probat: differentia specifice distinctiva peti debet a gradu primo constitutivo et distinctivo speciei: at unibilitas non est gradus primo constitutivus animae rationalis a priori; illa namque unibilitas denotat aptitudinem, quae essentiam rei praesupponit, et ideo nequit esse primaria ratio distinctionis specificae, licet a posteriori eam denotet sicut proprietates rerum differentias specificas plerumque indigitant.

Confirmat istam rationem ex eo quod anima (idem esto iudicium de caeteris rebus substantialibus) prius est in se essentialiter constituta, quam dicat ordinem ad aliud cui uniatur; ac proinde habet in se differentiam qua ab aliis rebus distinguatur. Quin sane Doctoris ratio videtur optima, si fiat sermo de unibilitate formali, et prout est respectus aptitudinalis resultans ex natura animae; secus autem foret si fieret sermo de unibilitate radicali, quia illa unibilitas radicalis est ipsamet differentia essentialis animae, ex qua sequitur aptitudo ad unionem; sicut e contra non unibilitas radicalis Angeli, consistit in aliquo praedicato essentiali ipsius, ad quod sequitur negatio unibilitatis tam radicalis, quam formalis.

Videtur autem S. Bonaventura de radicali unibilitate locutus, dum eam in primariam rationem specificandi distinctionis animae ab Angelo assignavit, ait enim:

hoc quod est animam uniri corpori humano, sive vivificare corpus humanum, non dicit actum accidentalem, nec dicit actum ignobilem. Non accidentalem, quia ratione illius anima est forma substantialis: non ignobilem, quia ratione illius anima est nobilissima forma omnium, et in ipsa stat appetitus totius naturae: corpus enim humanum nobilissima complexione, et organizatione, quae sit in natura, est organizatum, et complectionatum, ideo non completur, nec natum est compleri, nisi nobilissima forma, sive natura: illud ergo, quo anima est unibilis corpori tali, dicit quid essentiale respiciens, quod est nobilissimum in anima: et ita penes illud recte sumitur specifica differentia secundum quam differt anima a natura angelica.

Quibus verbis Seraphicus Doctor videtur loqui de unibilitate radicali, siquidem illam appellat nobilissimam, et essentialem; talis autem non est unibilitas formalis, adeoque de ipsa non est intelligendus, sicque valida, et efficax est eius ratio, coinciditque cum ratione Doctoris in tertia conclusione proferenda.

Conclusio secunda. — Angelorum ab anima rationali distinctio specifica non provenit ex eo quod habeant diversum modum et vim distinctam intelligendi. Haec est contra auctores secundae et tertiae sententiae, praesertim vero contra Thomistas qui suam assertionem cum Angelico Doctore hoc potissimum ratiocinio confirmant: Formae intellectuales, quae sic se habent, quod una in intelligendo discurrit, et alia non discurrit, non sunt eiusdem speciei: sed anima in intelligendo discurrit, Angelus vero minime: ergo non sunt eiusdem speciei. Confirmatur a simili, quia anima sensitiva non videtur distingui in brutis, nisi penes diversos gradus sentiendi, et tamen ibi est differentia specifica: igitur debet colligi specifica differentia inter Angelum, et hominem penes diversos intelligendi modos, et gradus, quod videlicet anima in intelligendo discurrit, non vero Angelus.

Hanc rationem impugnat Doctor: tum quia non est a priori, nam diversi gradus, et modi intelligendi in anima, et Angelo sunt aliquid posterius ipsorum essentiis: specifica autem entium distinctio petenda est ex naturis. Insuper prius res distinguuntur secundum facultates, et actus primos, quam in ordine ad actus secundos: sed intelligere cum discursu, et non intelligere cum discursu, sunt actus secundi tantum, qui praesupponunt in Angelo, et anima facultatem, et vim intellectivam diversam: ergo ab eis primario non est desumenda eorum specifica distinctio. Tum quia illa ratio non etiam concludit a posteriori. quia inquit Doctor, si discurrere, et non discurrere arguunt diversas naturas intellectuales, cum anima discurrat circa conclusiones, quas infert ex principiis per se notis, non autem discurrat circa eadem principia, sequeretur animam esse a seipsa specie distinctam. Insuper anima beata circa obiectum beatificum non discurrit: discurrit autem circa obiectum naturaliter cognitum: igitur si a virtute discurrendi, vel non discurrendi colligenda esset specifica distinctio animae ab Angelo, sequeretur animam beatam a seipsa specie distingui, quippe circa unum obiectum discurrit, non ita circa aliud. Nec exemplum allatum in confirmatione quidquam iuvat; bruta enim non distinguuntur per varios gradus magis aut minus sentiendi; sed per formales, et specificas differentias, quae cum nobis ut plurimum ignotae sint, cogimur eas explicare per diversas earum proprietates, diversosque sentiendi modos. Hic autem proprietates Angelorum ab animabus peculiares non inquirimus, sed essentiales differentias quibus invicem specie discrepant, quas contendimus a virtute discurrendi vel non discurrendi nullatenus inferendas.

Conclusio tertia. — Distinctio specifica Angelorum ab anima rationali non est petenda ab eorum maiori vel minori inclinatione et propensione ad bonum. Haec est contra Alensem qui quaest. 20. memb. 5. utriusque naturae angelicae et humanae discrimen repetit ex eo quod Angelus sit substantia libera vertibilis immutabiliter, anima vero sit vertibilis mutabiliter.

Deus namque (inquit) est essentia libera invertibilis in bonum, et malum: Angelus vero, et anima rationalis est essentia libera vertibilis in utrumque: sed in hoc differunt essentialiter, quia intelligentia angelica ubi vertitur in bonum vel malum, ad id determinatur ex natura sua, et idcirco Angelus malus non est capax poenitentiae, quia non est avertibilis a malo: anima vero rationalis vertibilis in bonum, et malum, post suam ad alterutrum conversionem semper remanet libera, et ideo est convertibilis, et poenitentiae capax.

Verum huic rationi quamquam eximiae non fidit ipsemet Alensis, subdit enim: Hoc dicitur sine praeiudicio potioris sententiae: si quis enim in esse theologico potuit convenientiorem differentiam invenire, quiescendum est: cum res huiusmodi sint altissimae speculationis. Igitur haec ratio differentiam specificam Angeli ab anima rationali non melius indicat quam praecedentes; siquidem illa vertibilitas aut invertibilitas, seu mutabilis vel immutabilis, et invariata adhaesio voluntatis alicui obiecto vel proposito, sequitur tantum ad operationem intellectus, et voluntatis Angeli, et animae; adeoque supponit facultates eorum, et essentias diversas: alia igitur inquirenda est ratio a priori specificae distinctionis Angeli ab anima, quam aperiet

Conclusio quarta. — Angelus et anima rationalis specifice differunt ex propriis eorum naturis, quia nempe Angelus est naturae completae, et anima naturae incompletae. Ita Doctor loco laudato numero 4. ubi ait:

dico quod quia Angelus est talis natura ad se, et anima talis natura ad se, ideo primo distinguuntur > specie: non quidem sicut duae species, sed sicut species et pars speciei; et tamen ipsa est prima ratio distinguendi suam speciem (cuius pars est) ab Angelo; et ideo prima ratio distinctionis specificae ex parte speciei suae, est ipsa.

Quasi diceret quod habet secundum se speciem, non potest esse eiusdem speciei cum eo quod non habet secundum se speciem, sed est pars speciei: at vero Angelus habet per seipsum speciem, anima autem tantum est pars speciei humanae, et est ratio seu causa formalis cur homo specifice distinguatur ab Angelo: corpus enim humanum est quidem causa materialis huius distinctionis; at anima est ipsius causa formalis et magis praecipua; cum enim ipsa sit potior pars constitutiva hominis, est pariter potissimum illius distinctiva.

Ergo impossibile est quod anima sit eiusdem speciei cum Angelo; sed differt ab illo sicut pars speciei a specie.

Adeoque primaria ratio eorum distinctionis petenda ex eo quod anima sit natura incompleta, et Angelus natura completa. — Deinde, ex eo praecise petenda est distinctio specifica Angelorum ab anima rationali, quo posito, caeteris etiam non intellectis, revera percipiuntur esse diversae speciei: sed posita ratione naturae completae in Angelis, et incompletae in animabus, sufficienter intelliguntur specie differre, etiamsi non percipiatur unibilitas vel non unibilitas etc.: ergo primaria ratio eorum specificae distinctionis petenda est a conceptu naturae completae vel incompletae. Maior constat. Minor probatur: sive enim Angelus, et anima concipiantur intuitive, sive abstractive, certum est quod qui deprehendit Angelos esse naturas completas, nullum ad aliud dicentes ordinem cum quo totum aliquod constituant, revera percipiat ipsos specie differre ab anima quae ex sua natura est incompleta, dicitque habitudinem ad corpus cum quo hominem constituat; etiamsi non apprehendat eos esse discursivos vel non discursivos etc. Ergo primaria ratio distinctionis eorum desumitur a conceptu naturae completae vel incompletae.

Quod utique confirmatur exemplo ipsorum angelorum, qui, ut conveniunt Theologiae Principes, inter se distinguuntur specie, ac subinde habent distinctas specie facultates et potentias; non possunt enim distingui specie, nisi distinctas habeant proprietates a diversis differentiis specificis promanantes. Non possunt autem assignari quae proprietates possint uni competere, non vero alteri, nisi ipsi eorum intellectus et modus intelligendi sit specifice distinctus. Quae enim aliae facultates in Angelo cogitari possunt quam intellectus et voluntas? Igitur etiamsi intellectus angelici versentur circa idem obiectum, nihilominus revera sunt specie distincti; multo magis specie etiam distinguuntur ab humano, minor est enim convenientia intellectus unius Angeli cum humano, quam cum intellectu alterius Angeli.

— Denique, illa dicenda est primaria ratio utriusque distinctionis, ex qua oriuntur proprietates specie distinctae: sed Angeli, et animae proprietates diversae proveniunt ex eo quod anima sit natura incompleta, Angeli vero natura completa; inde enim sequitur quod anima sit unibilis corpori, Angelus vero ipsi non sit unibilis: ergo etc.

— Itaque substantia spiritualis generice sumpta immediate dividitur in substantiam spiritualem completam ad modum actus substantialis et spiritualis ex integro per se existentis ac subsistentis, et in substantiam spiritualem incompletam ad modum formae ad alteram partem, hoc est ad corpus humanum ordinatae ac proinde non ex integro existentis nec subsistentis. Illa prima species est Angelus; secunda vero est anima. Prima dicitur spiritus completus per modum actus: secunda spiritus incompletus per modum potentiae; nam illud esse forma, cum exigat materiam, est veluti quiddam potentiale: unde Angelus dici potest actus in actu, anima vero actus in potentia.

Quod utique luculenter significat Doctor verbis supra laudatis, cum ait num. 5:

Angelus est talis natura ad se, et anima talis natura ad se, hoc est talis substantia spiritualis, ideo primo distinguuntur specie, non quidem sicut duae species, sed sicut species et pars speciei: quia anima non est proprie species, sed pars speciei: quasi diceret: natura angelica integram efficit speciem, quia est actus completus.

Dices 1. Si haec ita sint, inde sequitur Doctoris Subtilis hac in re sententiam coincidere cum opinione sancti Bonaventurae quam ipse impugnat. Quid enim aliud est unibilitas animae cum corpore nisi illa ratio substantiae spiritualis incompletae? Et quid aliud est illa non unibilitas in Angelo nisi ratio entis completi? Idcirco enim anima dicitur unibilis corpori, quia est substantia incompleta et forma ordinabilis ad materiam; et vice versa est substantia incompleta quia est unibilis cum corpore.

Respondeo. negando hanc illationem: aliud enim est esse substantiam incompletam, et aliud esse unibilem corpori: siquidem ratio substantiae incompletae est praecise quid absolutum, et attenditur in ordine ad se; ratio vero unibilitatis est quid relativum, et attenditur penes ordinem ad aliud cui sit unibilis. Deinde ratio unibilis sequitur rationem incompleti, supponit enim rem unibilem iam in suo esse constitutam, atque adeo in suo esse distinctam; forma enim prius concipitur habere esse entitativum et secundum se, quam concipiatur ordinari ad aliud. Denique ratio non unibilitatis cum sit negatio, non potest esse constitutiva et distinctiva naturae angelicae. Igitur nec unibilitas potest esse ratio constitutiva et distinctiva animae. Cum enim Angelus et anima sunt distinctae species substantiae spiritualis, debent habere oppositas differentias et invicem e diametro pugnantes. Accedit quod unibilitas vel est non repugnantia ut anima uniatur alteri, et sic est quid negativum; vel inclinatio ad unionem, et sic supponit rem constitutam. Anima vero non integram speciem constituit, quamvis ipsa sit prima ratio distinctionis specificae in homine quem cum humano corpore constituit. — Igitur ex mente Doctoris prima ratio distinctionis specificae inter naturam angelicam et humanam est quia una est substantia spiritualis completa, alia vero incompleta. Cui utique gradui substantiae spiritualis deinde conveniunt ratio intellectiva et volitiva, seu intellectus et voluntas quae sunt ipsius substantiae spiritualis facultates et potentiae ac veluti proprietates ab ipsa substantia promanantes et de ea praedicabiles in quale. Si enim quaeratur qualis sit illa substantia spiritualis, apposite respondetur quod sit actus spiritualis substantialis, intellectivus et volitivus.

Dices 2. Angelus, et anima sunt in natura pares: ergo sunt eiusdem speciei. Consequentia patet; quae enim specie differunt, diversam habent naturam, adeoque non sunt natura pares. Probatur antecedens ex S. Augustino lib. 3. De Libero arbitrio, ubi ait, animas rationales superioribus potestatibus esse officio impares, natura vero pares: ergo etc.

Nego antecedens. et ad eius probationem dico S. Augustinum dixisse Angelum, et animam esse natura pares, non per respectum ad praedicata quibus constituuntur, sed per ordinem ad beatitudinem in quam ordinantur, tum quia unus plus habet de beatitudine ex natura sua quam alius: tum quia etsi non sint eiusdem perfectionis naturalis, possunt tamen aequalem habere beatitudinem: tum denique quia habent idem obiectum beatificum in quo solum quietari possunt, et satiari; adeoque ex natura sua aeque ordinantur ad Deum videndum, et amandum.

Dices 3. Operationes, et potentiae Angeli, et animae rationalis sunt eiusdem speciei: ergo similiter Angelus, et anima specie non differunt. Sequela patet, potentiae enim, et operationes consequuntur naturas rerum quarum sunt: operari enim sequitur esse, non solum secundum ordinem existentiae, sed etiam secundum rationem essentiae, et entitatis dignitatem.

Respondet Doctor num. 6. bifariam: primo quidem quod si Angelus, et anima considerentur absolute, et secundum proprias naturas, revera specie differunt; non tamen propterea intellectus, et intellectio Angeli specie distingui debent ab intellectu, et intellectione animae; non enim implicat (inquit) quod aliqua specie differant secundum naturam, non vero secundum potentiam et operationem; siquidem anima bovis, et aquilae invicem specie differunt, non tamen potentia visiva et visio bovis differt specie a visione et potentia visiva aquilae dum versantur circa Solem v. g. quia sunt circa idem obiectum. Hinc possibile est quod continentia aliqua differant, licet contenta invicem non discrepent; animal enim in homine et bruto idem est, licet brutum et homo specie differant.

Respondet 2. potentiam intellectivam Angeli et animae differre specie ex parte fundamenti, non tamen ex parte obiecti dum circa idem obiectum versantur, sicque actus possunt esse diversi quando proveniant a naturis, et fundamentis distinctis potentiarum; licet sint eiusdem speciei in quantum dependent ab obiectis circa quae versantur; ideoque intellectio Angeli, et hominis dici possunt eiusdem speciei ex parte obiecti, diversae vero ex parte fundamenti. Cum autem diversitas ex parte fundamenti sit diversitas simpliciter; identitas vero ex parte obiecti non sit identitas simpliciter, sed secundum quid; quaccumque enim differentia sufficit ad distinguendum, sed non quaccumque identitas sufficit ad perfectam identitatem aliquorum: hinc dicendum est quod intellectio Angeli, et hominis, etiam de eodem obiecto, et similiter eorum potentia intellectivae specie differant.

Dices 4. Si Angelus, et anima essent diversae speciei, sequeretur quemlibet Angelum esse perfectiorem qualibet anima, et consequenter quod capacitas cuiuscumque Angeli respectu beatitudinis esset maior capacitate cuiuscumque animae: sed beatitudo satiat totam capacitatem naturae: ergo maior beatitudo tribui debet maiori capacitati: et consequenter beatitudo cuiuscumque Angeli esset maior beatitudine cuiuscumque hominis; quod tamen falsum esse non solum Theologi, sed etiam sancti Patres affirmant.

Respondet Doctor. concedendo utramque sequelam, et negando subsumptum; nam beatitudo (inquit) non datur cum proportione ad naturam praecipue, sed ad memerita; et consequenter non satiat totam capacitatem naturalem animae aut Angeli, quia possent habere maiorem beatitudinem, si nempe haberent ampliora merita, licet aequalem capacitatem naturalem obtinerent. Posset etiam negari consequentia secunda; Angelus enim maiorem habere posset perfectionem naturalem, quamvis non haberet maiorem capacitatem ad beatitudinem.