De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius
Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae
Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter
Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam
Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra
Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta
Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus
Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem
Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere
Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato
Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi
Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium
Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo
Articulus XXXV: De utilitate generalium conciliorum
Quoniam, iuxta praehabita,1 indubitanter credendum est universalem Christi Ecclesiam non posse errare in fide et moribus et per consequens nec generale concilium illam exemplariter repraesentans, cum ipsum generale concilium rite inceptum et ordinate procedens in imploratione Spiritus Sancti, cum debita consulens libertate, dirigatur a Spiritu Sancto quantum ad agnoscendum ac definiendum quid pertineat ad fidei veritatem morumque aequitatem; hinc generale concilium saluberrimum atque aptissimum medium est ad reformationem ecclesiastici status in capite et in membris, atque ad cetera propter quae celebratur concilium expedienda, eo quod Christus in medio eius sit et praesidentem, dirigentem infallibiliterque iuvantem habeat Spiritum Sanctum in his quae rite ac conciliariter pertractantur. Quis enim non diceret quodcumque provinciale, particulare, collegiale sive claustrale concilium saluberrimum esse atque peropportunum, si in eo certitudinaliter agnosceretur praesidere aliquis homo tantae sapientiae ac virtutis, quod in directione consiliariorum seu consulentium non posset errare?
Denique, sicut praetactum est,2 quod a pluribus quaeritur, facilius invenitur; nec unus omnia potest considerare, quia veraciter quasi pro proverbio dicitur:
Pluribus intentus minor est ad singula sensus.
Cum ergo ad generale concilium plurimi de omni statu Ecclesiae totius hierarchico confluant, certum est viros multos doctissimos et expertos illuc concurrere qui multa valent denuntiare, considerare et determinare. Quumque supernaturali adiutorio Spiritus Sancti innitantur ac fulciantur in his quae conciliariter tractant, constat quam vere salubre sit generalia celebrari concilia. Hinc quidam generale definientes concilium, dicunt quod sit fidelium congregatio legitima auctoritate facta ad certum locum, ex omni hierarchico totius Ecclesiae statu, nulla fideli persona quae audiri cupit exclusa, ad tractandum et ordinandum salubriter quae eiusdem Ecclesiae debitum regimen respiciunt in fide ac moribus.
Praeterea his concordat quod etiam Aristoteles naturali ratione inductus, tertio ait Politicorum: Princeps seu rex associare sibi debet multos sapientes, ut habeat quasi multos oculos intellectuales quorum utatur consiliis. Unde quam utilia sint consilia, Salomon in libro Proverbiorum pandit, dicendo: Erit salus ubi multa consilia.3 Rursusque ait: Custodi legem atque consilium et erit vita animae tuae et ambulabis fiducialiter et pes tuus non impinget;4 itemque: Qui sapiens est, audit consilia.5 Magna est ergo sapientium consiliariorum utilitas, secundum quod in Proverbiis Salomon fassus est: Lingua (inquiens) sapientium sanitas est;6 aurum et multitudo gemmarum et vas pretiosum sunt labia scientiae.7 Unde et Sapientiae sexto habetur: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum.8 Propterea generale concilium appellatur quasi oculus dexter Ecclesiae. Idcirco qui illud impedire conantur, nec Christi nec Ecclesiae videntur amici, sed hostes, et propria commoda et privatos honores divinae honorationi ac bono communi impie praeferentes.
Hinc quoque in quodam decreto Constantiensis concilii fertur: Frequens generalium conciliorum celebratio, agri dominici praecipua est cultura, quae vepres, spinas et tribulos haeresum, errorum et schismatum exstirpat, excessus corrigit, deformata reformat et vineam Domini ad frugem uberrimae fertilitatis adducit; illorum vero neglectus praemissa mala disseminat atque fovet.