De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Quoniam generalium auctoritas conciliorum libertati papae videtur quodammodo obviare, ipsum summum pontificem legibus limitando illumque sibi subdendo, parvi pendendum non est, si ipsi summi pontifices inveniantur pro auctoritate conciliorum generalium quid locuti. Porro, in his quae allegabo, loca allegationum omitto, cum certum sit ea in Decretis contineri; et roborare allegationes, his qui in iure triti non sunt, obscuritatem in legendo magis quam declarationem in intelligendo adducit.
Itaque in primis occurrit quod ait Gelasius papa: Confidimus quod nullus iam veraciter Christianus ignoret, uniuscuiusque synodi constitutum quod universaliter Ecclesiae probavit assensus, nullam magis exsequi sedem prae ceteris oportere quam primam, puta Romanam, id est summum pontificem, qui ceteris debet esse totius aequitatis exemplar.1 Quo verbo ostenditur papam debere generali obedire concilio ceterisque in hoc praebere exemplum. Denique Zozimus papa testatur: Contra statuta patrum condere aliquid vel mutare, nec huius quidem (id est Romanae) Sedis potest auctoritas.2 Patrum autem statuta appellat generalium conciliorum decreta.
Insuper Damasus papa ad Aurelium archiepiscopum, sicut in libro Conciliorum refert Isidorus, ait: Blasphemare Spiritum Sanctum non incongrue videntur qui contra sanctos canones, non necessitate compulsi, sed libenter, ut praefixum est, aliquid aut proterve agunt, aut loqui praesumunt, aut facere volentibus sponte consentiunt.3 Rursusque asserit: Idcirco norma sanctorum canonum, qui sunt Spiritu Dei et totius mundi reverentia consecrati, fideliter est a nobis scienda et diligenter pertractanda, ne quo modo sanctorum statuta absque inevitabili necessitate (quod absit) transgrediamur.
Praeterea Leo papa ad Anatolium Constantinopolitanum testatus est: Illa Nicaenorum canonum ordinata conditio, nulla est usquam ex parte solubilis. Coelestinus quoque papa ad Ephesinam synodum scribit: Spiritus Sancti praesentiam indicat congregatio sacerdotum; nec ibi putanda est Trinitatis divinitas deesse, quae sanctificat concilium. Item Isidorus in libro Conciliorum verba Coelestini sic recitat: Valde necessarium esse perspexi vestram in unum convenisse multitudinem, habens sententiae divinae fidem, quae dicit: Ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, etc.4 Credo enim beatam sanctae Trinitatis divinitatem huic sacro interesse concilio, et ideo ante conspectum Dei in medio vestrum meam pertuli fidem.
Amplius, sanctus et magnus ille Gregorius papa in Regesto testatus est: Sicut sancti Evangelii quatuor libros, sic quatuor concilia suscipere et venerari me fateor;5 haec tota devotione complector atque integerrima fide custodio. Cunctas vero quas praefata veneranda concilia personas respuunt, respuo; quas venerantur, amplector: quia dum universali sunt consensu instituta, se ipsum et non illa destruit, quisquis praesumit absolvere quos ligant, aut ligare quos absolvunt. Et certum videtur quod omnium generalium conciliorum rite celebratorum una sit ratio. Rursus b. Gregorius, cum Constantinopolitanum episcopum saepe admonuisset ne se universalem diceret nec praeficeret, sic in Regesto est locutus: Si in mea correptione despicior, restat ut Ecclesiam debeam adhibere. Sic itaque pluris fatetur auctoritatem Ecclesiae quam suam. Similiter Nicolaus papa Lotharium regem increpans: Si id (inquit) non egeris, praecave ne hoc Ecclesiae sanctae dicamus.6 In quorum pontificum verbis per Ecclesiam nil aptius quam generale concilium videtur signari.
Denique his addi possunt plurima argumenta in textibus et glossis contenta et ex dictis sanctorum patrum accepta: sicut est illud ex verbis Hieronymi sumptum, Maior est auctoritas orbis quam Urbis; et quod iterum dicitur, Maioris auctoritatis est constitutio concilii quam papae.7 Raimundus quoque, Ostiensis et ceteri pene omnes concorditer dicunt quod papa propter haeresim sit a concilio deponendus. Martinus demum in Chronicis describit quemadmodum Marcellinus papa in idololatriam lapsus, ad poenitentiam reductus obtulit se synodo corripiendum, iudicandum, ac puniendum seu deponendum. Quae omnia stare non possent, si concilium supra papam potestatem et iurisdictionem non haberet.