De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Rationes praecedentis articuli breviter tactae, diligenter sunt discutiendae, solvendae aut declarandae.
Ad primum ergo argumentum dicendum quod pars non est ut pars dignior suo toto, includendo partem in suo toto: quia sic pars esset maior se ipsa. Imo sic pars est minor toto. Sed intuendum quod pars et totum multis modis dicuntur, videlicet proprie ac metaphorice, corporaliter ac spiritualiter. Porro, cum dicitur, Pars non est maior suo toto; si pars seorsum accipiatur seu consideretur et illud quod remanet, totum dicatur, sic tam in corporalibus quam in spiritualibus potest contingere ut pars sit maior et dignior toto, seu universo remanente residuo: imo sic caput hominis maioris perfectionis ab aliquibus perhibetur quam tota corporis moles residua, cum omnes interiores exterioresque sensus in capite vigeant; denique abbas seu prior monachalis conventus, secundum se acceptus seu seorsum sumptus, maior est toto residuo monasticae congregationis et praelatus, pastor ac pater ipsius. Infra tamen hoc clarius exponetur, ubi de duplici maioritate, dignitate seu superioritate dicetur. – Itaque, cum dicitur, Ecclesia est quoddam totum, cuius papa est membrum; dico quod papa nequaquam est maior aut dignior tota Ecclesia, id est universa congregatione fidelium ex papa ac ceteris universis constante: imo sic Ecclesia est maior quodammodo parte illa, iuxta quod ait AEgidius de Roma quod bonum creatum additum bono creato facit ipsum maius. Si vero papa secundum se seorsum accipiatur et residua fidelium universitas totum dicatur seu tota Ecclesia, dico quod papa sit summus pontifex, pastor et princeps illius, repraesentans et supplens vicem Christi circa illam: et ita quodammodo maior est illa ac altior, dignior atque potentior.
Sed advertendum quod duplex est maioritas, dignitas seu potestas, utputa, praelationis seu praesidentiae et conversationis seu virtutum aut meriti vitae. Prima maioritas pertinet ad dona gratiae gratis datae: ad quam pertinent gradus officiorum, dignitatum et principatuum ecclesiasticorum, secundum doctores concorditer. Porro secunda pertinet ad dona gratiae gratum facientis, quia attenditur penes perfectionem caritatis virtutumque aliarum. Loquendo ergo de maioritate prima, dico quod papa sit quodammodo maior tota et universali Ecclesia, cui non solum divisim sed et collectim sumptae praeest ac praesidet, sicut ostensum est,1 et propter contrarium asserentes, adhuc probabitur. Itaque, quantum ad id in quo habet ex officio praeesse toti Ecclesiae eiusque curam habere, videlicet ut Ecclesia iuxta Christi legem Deo deserviat, ipse papa maior, dignior, superior atque potentior est tota Ecclesia sibi commissa, cuius ipse est caput, iudex, magister et dux super terram, tamen sub Christo et iuxta mensuram ac legem sibi a Christo praefixam: quoniam inter Christum et Ecclesiam taliter sumptam, papa est medius et proprius, summus, plenus ac generalis Christi vicarius, quemadmodum sanctorum patrum atque doctorum testimoniis est probatum, et s. Bernardus apertissime dicit sanctusque Thomas ex intentione declarat ac probat, quemadmodum patuit et patebit.2 Nec istud (prout protinus deducetur) in aliquo derogat auctoritati generalium conciliorum.
Ad secundum argumentum et ad quaedam ipsi annexa, dicendum quod satis convincit Ecclesiam eiusque statum esse super papam et statum papalem, loquendo de maioritate et superioritate pertinente ad virtutem ac meritum vitae, et idem probant sequentia argumenta. Papa enim potest vitiosus consistere. Verumtamen proprie simpliciterque loquendo, maioritas in Ecclesia potissime attenditur penes dona gratiae gratis datae, videlicet secundum gradus potestatum et officiorum seu dignitatum ecclesiasticarum. Unde Durandus frater Minor, in Summa sua, libro secundo, distinctione sexagesima septima, asserit quod maioritas in tribus attenditur, puta in praerogativa ordinis et consecrationis ac dispensationis. Idem affirmant Raimundus et Summa confessorum ac Summa Pisana; adduntque quartum, videlicet praerogativam temporis.
Postremo restat solutio argumenti quo arguitur papa esse inferior Ecclesia, cum sit eius minister et filius: quod quia paucis verbis plene et clare solvi non valet, de eius solutione plenaria erit sequens articulus.