De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian

De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian (1402–1471)

Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.

This work is being completed — add a section.


Epistola nuncupatoria

Liber Primus

Prooemium

Articulus I: De motivo editionis huius tractatus

Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos

Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur

Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum

Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex

Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum

Ut vitetur prolixitas, quae in tribus praetactis habentur auctoribus uno decrevi articulo recitare, praesertim quia pro maxima parte coincidunt. Sed et Summa Pisana casus a Raimundo positos allegat et aliquos superaddit. Porro in Summa confessorum adhuc quaedam adduntur: idcirco ex ea magis haec sumpsi. Allegationes vero quas ex iure copiose allegant, ad vitandam prolixitatem omitto, potissime quia praefati libri ubique habentur et in eis has invenire in promptu est.

Itaque dicunt quod papa est summus inter omnes. Ipse enim plenitudinem habet potestatis, alii partem sollicitudinis. Item, licet aliis apostolis dixerit Dominus ut laxarent retia, soli tamen Petro dixit, Duc in altum, et ei soli praecepit ut piscaretur hamo: per quod eius praeeminens potestas ac iurisdictio designatur.

Item, quoniam ipse specialiter est vicarius Iesu Christi et quodammodo maior homine, minor Deo; ideo advertendum quod quaedam adeo adhaerent papae et Sedi apostolicae, quod non possunt per alios expediri, nec transeunt etiam cum generali mandato, nisi specialiter demandentur. Sunt autem haec:

Quaestio fidei, translatio episcopi vel electi confirmatio, depositio episcopi, acceptatio, renuntiatio episcopi electi vel confirmati; exemptio episcoporum, restitutio depositorum ab ordine; iudicialis definitio vel interpretatio suorum privilegiorum; et item, secundum Ostiensem, si dubitetur de rescripto apostolico, scilicet contentioso, ita quod ab alio per viam rationis solvi non possit; item, secundum Ostiensem, de interpretatione statuti facti per legatum cuius iurisdictio finita est, nec aliquis ei successit; mutatio sedis episcopalis, construere de novo sedem episcopalem, subiicere unum episcopatum alteri, dividere unum episcopatum in duos, unire duos episcopatus in unum; commutatio voti Ierosolymitani.

Solus papa potest concedere ut quis veniat contra votum vel iuramentum licitum, vel de quo dubitatur an sit licitum vel illicitum: quod intelligitur, secundum Guillelmum, solum in arduis. Solus potest dispensare regulariter in criminibus. Solus potest consuetudinem Ecclesiae circa religionem amovere, ut de carnibus non comedendis et huiusmodi. Solus potest generale concilium celebrare. Solus potest condere legem seu canonem generalem. Solus potest personam ecclesiasticam suo iure privare. Solus potest concedere praebendam et Ecclesiam non vacantem. Et licet hoc legatus a latere missus non possit, potest tamen sibi retinere primo vacantem Ecclesiam, secundum Ostiensem: et hoc, si Ecclesia illa habeat patronum ecclesiasticum; secus si saecularis esset. Solus potest excommunicatum a se, absolvere. Solus potest excommunicatum a suo legato qui nolebat obedire definitivae sententiae, absolvere, si steterit in excommunicatione per annum. Idem est de excommunicato a legato vel delegato cuius iurisdictio exspiravit et cui nullus successit. Solus cognoscit simpliciter, appellatione remota: quia, ut dicit Ostiensis, ab ipso appellari non potest et ipse solus sic causas committit appellatione remota. Solus cognoscit de causis ad eum delatis per appellationem vel relationem.

Solus ordinat diaconum quem ipsemet ordinavit subdiaconum. Solus concedit pallium; vel, secundum Guillelmum et Glossam, etiam illi qui concedendi habent privilegium, ut patriarchae. Solus dispensat cum bigamo. Solus dispensat cum illegitime nato, vel defectum aetatis habente ut promoveatur ad dignitatem ecclesiasticam, personatum vel curam animarum; similiter cum illo qui non est in sacris, vel alias de iure indignus ut in episcopum promoveatur. Idem potest etiam dici de omnibus defectibus quantum ad promovendos in episcopos: nam sacrilegii instar est, dubitare utrum dignus sit quem princeps elegerit. Solus dispensat ut aliquis habeat plura beneficia curam animarum habentia, vel plures dignitates vel personatus in eadem Ecclesia, licet curam non habeat animarum. Solus utitur pallio semper et ubique. Solus potest conferre ordinem subdiaconalem die dominico et aliis praecipuis festis.

Solum ad eum appellatur omissis aliis iudicibus intermediis. Additque Ostiensis quod legatus idem videtur habere privilegium (quod obtinet tantum de consuetudine), similiter patriarcha. Solus absolvit excommunicatum, scienter communicando cum illo, si per hoc intendit eum absolvere. Dicitur tamen quod si papa salutat in litteris aliquem excommunicatum, non propterea habendus est pro absoluto: quia huiusmodi litterae impetrantur aliquando per subreptionem.

Item maiora negotia ad eum sunt referenda. Et iste casus plures sub se continet, scilicet dispensationem in simonia et homicidio voluntario et cum illo qui in excommunicatione celebravit vel recepit ordines. Addit etiam Ostiensis alios casus, ut quod complet defectum regis, regno vacante; item imperatoris, vacante imperio. Secundum Ostiensem quoque, non iudicatur papa de aliquo, nisi de haeresi: et hoc verum dicitur, nisi se submittat iurisdictioni alterius. Item ipsemet se ipsum deponit. Prohibet etiam fieri professionem in religione infra octavumdecimum annum: quod tamen ibi speciale est, propter loci asperitatem; sed secus est alibi, ut dicunt Innocentius et Bernardus ibi in Glossa, quia profiteri possunt post annos pubertatis tam masculi quam feminae. Item ad solum papam pertinet dispensatio cum irregularibus.

Item electum in imperatorem confirmat, consecrat, aut cassat, vel etiam imperatorem deponit. Et quandocumque princeps saecularis, si fuerit negligens et inutilis circa regnum et iustitiam, vel circa haeresum exstirpationem, potest per papam deponi. Unde Zacharias papa deposuit Ludovicum regem Francorum et Innocentius III Othonem imperatorem et Innocentius IV Fredericum imperatorem. Item pronuntiat, electionem quae nondum facta est, si fiat, irritam fieri et inanem.

Solus habet canonizare sanctos. Item quod valet, facit non valere et contra. Item nulli legi subiacet: decet tamen eum iura servare. Sententia etiam eius ius facit. Potest monachum contra voluntatem tam suam quam abbatis de claustro extrahere et alicui episcopo vel principi in socium assignare, vel secum tenere. Item in matrimonio in multis casibus ipse solus dispensare potest, ut in gradibus prohibitis; potest quoque laxare et arctare matrimonii impedimenta. Item ordinatur eodem die quo consecratur. Insignia episcopalia concedere potest abbatibus. Item laico concedere potest spiritualia: sicut ius eligendi. Concedit, secundum quosdam, presbyteris ut chrismare possint infantes in fronte. Summum in Ecclesia tenet locum estque plenus vicarius Christi.

Plures etiam casus includuntur in supra dictis. Notandum quoque quod licet Hugo notavit quod papa potest concedere simplici sacerdoti quod confirmet et quod chrisma conficiat et omnes ordines conferat praeter episcopalem, quem non habet, et quod virgines consecret; et quod etiam concedere possit diacono conferre diaconatum ordinesque minores; et cuilibet habenti ordinem, possit concedere quod conferat illum ordinem; posset etiam (ut dicit) concedere diacono vel inferiori clerico et laico quod consecret virgines, si tamen talis consecratio posset fieri absque missa, alias non (et eamdem opinionem etiam Raimundus ponit): verumtamen, secundum quosdam, tutius est dicere quod ea quae sunt ordinis, non potest aliis demandare qui non habent ordinem qui exigitur ad exsequendum id quod demandatur; sed ea quae sunt iurisdictionis, potest. Thomas super quartum Sententiarum, distinctione septima, dicit quod probabilius dicitur quod papa potest committere sacerdoti quod confirmet, sed non alteri: quia hoc pertinet ad perfectionem corporis mystici, super quod papa habet plenitudinem potestatis. Sed non posset simplici sacerdoti committere quod ordinaret aliquem in sacerdotem. Posset autem committere simplici sacerdoti conferre ordines minores.

Postremo, in his multa iam dicta sunt quae intelligentiam sanam requirunt: ut quod papa nulli subiacet legi et quaedam similia, de quibus clarius erit loquendum.

Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci

Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi

Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare

Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa

Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam

Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo

Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum

Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum

Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur

Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi

Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum

Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa

Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis

Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia

Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum

Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius

Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae

Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter

Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam

Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra

Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta

Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus

Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem

Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere

Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato

Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi

Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium

Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo

Articulus XXXV: De utilitate generalium conciliorum

Articulus XXXVI: Qualia decet esse generalium conciliorum supposita

Articulus XXXVII: Qualiter admonendus et (si opus fuerit) etiam reprehendendus sit papa a viris sanctis seu familiaribus sibi ad hoc idoneis; et de exhortatione facienda summo pontifici

Articulus XXXVIII: De his in quibus papa dispensare aut non potest aut debet; et an papa possit simoniam committere

Articulus XXXIX: Demonstratio quod papa est supra totam Ecclesiam simul seu collective acceptam, tanquam caput, pastor et pontifex eius

↑ Top of work