De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Ut vitetur prolixitas, quae in tribus praetactis habentur auctoribus uno decrevi articulo recitare, praesertim quia pro maxima parte coincidunt. Sed et Summa Pisana casus a Raimundo positos allegat et aliquos superaddit. Porro in Summa confessorum adhuc quaedam adduntur: idcirco ex ea magis haec sumpsi. Allegationes vero quas ex iure copiose allegant, ad vitandam prolixitatem omitto, potissime quia praefati libri ubique habentur et in eis has invenire in promptu est.
Itaque dicunt quod papa est summus inter omnes. Ipse enim plenitudinem habet potestatis, alii partem sollicitudinis.1 Item, licet aliis apostolis dixerit Dominus ut laxarent retia,2 soli tamen Petro dixit, Duc in altum,3 et ei soli praecepit ut piscaretur hamo:4 per quod eius praeeminens potestas ac iurisdictio designatur.5
Item, quoniam ipse specialiter est vicarius Iesu Christi et quodammodo maior homine, minor Deo; ideo advertendum quod quaedam adeo adhaerent papae et Sedi apostolicae, quod non possunt per alios expediri, nec transeunt etiam cum generali mandato, nisi specialiter demandentur. Sunt autem haec:
Quaestio fidei, translatio episcopi vel electi confirmatio, depositio episcopi, acceptatio, renuntiatio episcopi electi vel confirmati; exemptio episcoporum, restitutio depositorum ab ordine; iudicialis definitio vel interpretatio suorum privilegiorum; et item, secundum Ostiensem, si dubitetur de rescripto apostolico, scilicet contentioso, ita quod ab alio per viam rationis solvi non possit; item, secundum Ostiensem, de interpretatione statuti facti per legatum cuius iurisdictio finita est, nec aliquis ei successit; mutatio sedis episcopalis, construere de novo sedem episcopalem, subiicere unum episcopatum alteri, dividere unum episcopatum in duos, unire duos episcopatus in unum; commutatio voti Ierosolymitani.
Solus papa potest concedere ut quis veniat contra votum vel iuramentum licitum, vel de quo dubitatur an sit licitum vel illicitum: quod intelligitur, secundum Guillelmum, solum in arduis. Solus potest dispensare regulariter in criminibus. Solus potest consuetudinem Ecclesiae circa religionem amovere, ut de carnibus non comedendis et huiusmodi. Solus potest generale concilium celebrare. Solus potest condere legem seu canonem generalem. Solus potest personam ecclesiasticam suo iure privare. Solus potest concedere praebendam et Ecclesiam non vacantem. Et licet hoc legatus a latere missus non possit, potest tamen sibi retinere primo vacantem Ecclesiam, secundum Ostiensem: et hoc, si Ecclesia illa habeat patronum ecclesiasticum; secus si saecularis esset. Solus potest excommunicatum a se, absolvere. Solus potest excommunicatum a suo legato qui nolebat obedire definitivae sententiae, absolvere, si steterit in excommunicatione per annum. Idem est de excommunicato a legato vel delegato cuius iurisdictio exspiravit et cui nullus successit. Solus cognoscit simpliciter, appellatione remota: quia, ut dicit Ostiensis, ab ipso appellari non potest et ipse solus sic causas committit appellatione remota. Solus cognoscit de causis ad eum delatis per appellationem vel relationem.
Solus ordinat diaconum quem ipsemet ordinavit subdiaconum. Solus concedit pallium; vel, secundum Guillelmum et Glossam, etiam illi qui concedendi habent privilegium, ut patriarchae. Solus dispensat cum bigamo. Solus dispensat cum illegitime nato, vel defectum aetatis habente ut promoveatur ad dignitatem ecclesiasticam, personatum vel curam animarum; similiter cum illo qui non est in sacris, vel alias de iure indignus ut in episcopum promoveatur. Idem potest etiam dici de omnibus defectibus quantum ad promovendos in episcopos: nam sacrilegii instar est, dubitare utrum dignus sit quem princeps elegerit. Solus dispensat ut aliquis habeat plura beneficia curam animarum habentia, vel plures dignitates vel personatus in eadem Ecclesia, licet curam non habeat animarum. Solus utitur pallio semper et ubique. Solus potest conferre ordinem subdiaconalem die dominico et aliis praecipuis festis.
Solum ad eum appellatur omissis aliis iudicibus intermediis. Additque Ostiensis quod legatus idem videtur habere privilegium (quod obtinet tantum de consuetudine), similiter patriarcha. Solus absolvit excommunicatum, scienter communicando cum illo, si per hoc intendit eum absolvere. Dicitur tamen quod si papa salutat in litteris aliquem excommunicatum, non propterea habendus est pro absoluto: quia huiusmodi litterae impetrantur aliquando per subreptionem.
Item maiora negotia ad eum sunt referenda. Et iste casus plures sub se continet, scilicet dispensationem in simonia et homicidio voluntario et cum illo qui in excommunicatione celebravit vel recepit ordines. Addit etiam Ostiensis alios casus, ut quod complet defectum regis, regno vacante; item imperatoris, vacante imperio. Secundum Ostiensem quoque, non iudicatur papa de aliquo, nisi de haeresi: et hoc verum dicitur, nisi se submittat iurisdictioni alterius. Item ipsemet se ipsum deponit. Prohibet etiam fieri professionem in religione infra octavumdecimum annum: quod tamen ibi speciale est, propter loci asperitatem; sed secus est alibi, ut dicunt Innocentius et Bernardus ibi in Glossa, quia profiteri possunt post annos pubertatis tam masculi quam feminae. Item ad solum papam pertinet dispensatio cum irregularibus.
Item electum in imperatorem confirmat, consecrat, aut cassat, vel etiam imperatorem deponit. Et quandocumque princeps saecularis, si fuerit negligens et inutilis circa regnum et iustitiam, vel circa haeresum exstirpationem, potest per papam deponi. Unde Zacharias papa deposuit Ludovicum regem Francorum et Innocentius III Othonem imperatorem et Innocentius IV Fredericum imperatorem. Item pronuntiat, electionem quae nondum facta est, si fiat, irritam fieri et inanem.
Solus habet canonizare sanctos. Item quod valet, facit non valere et contra. Item nulli legi subiacet: decet tamen eum iura servare. Sententia etiam eius ius facit. Potest monachum contra voluntatem tam suam quam abbatis de claustro extrahere et alicui episcopo vel principi in socium assignare, vel secum tenere. Item in matrimonio in multis casibus ipse solus dispensare potest, ut in gradibus prohibitis; potest quoque laxare et arctare matrimonii impedimenta. Item ordinatur eodem die quo consecratur. Insignia episcopalia concedere potest abbatibus. Item laico concedere potest spiritualia: sicut ius eligendi. Concedit, secundum quosdam, presbyteris ut chrismare possint infantes in fronte. Summum in Ecclesia tenet locum estque plenus vicarius Christi.
Plures etiam casus includuntur in supra dictis. Notandum quoque quod licet Hugo notavit quod papa potest concedere simplici sacerdoti quod confirmet et quod chrisma conficiat et omnes ordines conferat praeter episcopalem, quem non habet, et quod virgines consecret; et quod etiam concedere possit diacono conferre diaconatum ordinesque minores; et cuilibet habenti ordinem, possit concedere quod conferat illum ordinem; posset etiam (ut dicit) concedere diacono vel inferiori clerico et laico quod consecret virgines, si tamen talis consecratio posset fieri absque missa, alias non (et eamdem opinionem etiam Raimundus ponit): verumtamen, secundum quosdam, tutius est dicere quod ea quae sunt ordinis, non potest aliis demandare qui non habent ordinem qui exigitur ad exsequendum id quod demandatur; sed ea quae sunt iurisdictionis, potest. Thomas super quartum Sententiarum, distinctione septima, dicit quod probabilius dicitur quod papa potest committere sacerdoti quod confirmet, sed non alteri: quia hoc pertinet ad perfectionem corporis mystici, super quod papa habet plenitudinem potestatis. Sed non posset simplici sacerdoti committere quod ordinaret aliquem in sacerdotem. Posset autem committere simplici sacerdoti conferre ordines minores.
Postremo, in his multa iam dicta sunt quae intelligentiam sanam requirunt: ut quod papa nulli subiacet legi et quaedam similia, de quibus clarius erit loquendum.