De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Quamvis, sicut ex processu patebit, intentionis meae nequaquam sit conciliorum auctoritati generalium in aliquo derogare; tamen, ut veritas clarius innotescat quid praeinductis obiici queat, compendiose perstringam.
Nempe, quod auctoritas evangelica primo adducta pro concilio non concludat, hinc argui potest: Generale namque concilium integrari potest ex personis gratia gratum faciente et caritate carentibus, quemadmodum et iam fatentur pro Basileensi congregatione scribentes. Ergo auctoritas illa, «Ubi sunt duo vel tres», etc., ad taliter congregatos et conciliantes non pertinet. Illa enim auctoritas a sanctis doctoribus atque catholicis expositoribus ita exponitur: «Ubi duo vel tres», nec dubium quin multo plus ubi quamplures, «sunt congregati», id est per fidem et caritatem uniti, non per dissensionem discordiamque divisi, neque per passionum immoderantiam mente dispersi, «in nomine meo», id est ad honorem et gloriam nominis mei, quaerentes suam aut aliorum salutem, «ibi sum in medio eorum», acquiescens piae voluntati precibusque ipsorum. Unde Origenes circa haec verba loquitur: Ista est causa propter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per omnia super terram, nec conversatione, nec doctrina: sicut enim in musicis, nisi fuerit consonantia vocum, non delectat audientem; sic in Ecclesia, nisi consensum habuerit, non delectatur Deus in ea. Hieronymus quoque testatur: Nisi spiritus et anima corpusque consenserint, nec intra se bellum diversarum habuerint affectionum, exaudiuntur orantes. Hinc scribit Chrysostomus: Non dicit Christus simpliciter, «Ubi congregati sunt»; sed addit, «in nomine meo»: quasi dicat, Si quis me principalem habuerit causam amicitiae ad proximum, cum eo ero. Postremo, Rabanus clarius loquens: In nomine (inquit) Domini congregati sunt qui ipsius gloriam aemulantur, ipsius spiritu fervent, ipsum in omnibus et per omnia fidei oculis et mundo corde non desinunt intueri. Praeterea, in concilio generali negotium dicitur secundum pluralitatem vocum procedere; sed frequenter contingere potest ut maior pars personarum illic vocem habentium in caritate et gratia non exsistat: ergo incertum erit an sint in Christi nomine congregati et an in medio illorum sit ipse. Sic quoque auctoritas illa, «Ego vobiscum sum omnibus diebus», etc., per gratiosam inhabitationem, non pertinebit ad eos.
Praeterea, quoniam ad probandum quod papa possit instar aliorum corripi, accusari, puniri, deponi, praecipue innituntur quidam auctoritati qua dicitur, «Si peccaverit in te frater tuus», etc., contra hoc argumentum quis potest obiicere quod licet hoc praeceptum regulariter loquendo, sit omnium in omnes, nihilo minus quandoque casus ponuntur in quibus ab hoc praecepto absolvitur homo. Primus, dum non est spes de emendatione peccantis. Propter quod ait Hieronymus: Frustra niti et nihil aliud quam odium quaerere, extremae dementiae est. Secundus est casus, dum timetur defectus probationis et criminaliter agitur, ubi videlicet actor ad talionem, si in probatione defecerit, obligatur. Tertius, dum praelato ut iudici nota est culpa, quoniam reus notorius est vel convictus. Quartus, dum meliori operi vel saltem aeque bono quis vacat, sicut monachi facere debent. Quintus casus est, dum multitudo vel potestas est in culpa, ubi correptio plus noceret Ecclesiae quam prodesset. Hos casus in tertio volumine De vita Iesu Christi scribit quidam devotus ordinis nostri quos ex catholicorum collegit scripturis doctorum. Cum ergo in papa plenitudo sit potestatis, videtur a communi hac lege correctionis fraternae exceptus. Denique, Ostiensis manifeste hoc asserit quod scilicet contra papam non sit procedendum iuxta modum correctionis fraternae a Christo in Evangelio generaliter traditum.
Rursus, in verbo quo ait Salvator, «Dic Ecclesiae», per Ecclesiam non videtur intelligendum generale concilium aut universalis Ecclesia, sed publica persona, utputa ecclesiasticus iudex sive praelatus. Et hoc, scilicet quod per Ecclesiam possit intelligi ecclesiasticus iudex, asserit Durandus in Summa sua, distinctione undecima, allegans Chrysostomum exponendo dicentem: «Dic Ecclesiae», id est his qui praesunt Ecclesiae, scilicet praelato ut iudici. Sic quoque exponunt Gorra et Lyra aliique communiter interpretantur. Non ergo ex his verbis probatur papa a generali concilio iudicandus: imo, cum iudicem in terra superiorem non habeat particularem personam, videtur a nemine iudicari debere, sed a Christo dumtaxat. Insuper, Thomas in secunda secundae frequenter sumit Ecclesiam pro ecclesiastico iudice, praesertim pro summo pontifice.
Haec breviter tango, non quasi probare intendens praeinductas auctoritates pro concilio generali non militare, sed ut veritas diligentius inquiratur. Potest quippe forsitan quis dicere quod generale concilium in quantum est exemplar et signum repraesentans universalem Ecclesiam, Christi sponsam electam, sit congregatum in nomine Christi et dirigatur a Spiritu Sancto, quamvis supposita illa per se seorsum accepta, sint vitiosa. Rursus, cum ait Salvator, «Dic Ecclesiae», Ecclesiae nomine non solum praelatus seu iudex determinatus, sed et tota Ecclesia seu generale concilium locum iudicis supplens eiusque personam et vicem gerens, potest intelligi.