De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Sanctus Thomas quarto libro Summae suae contra gentiles,1 de ista materia inter cetera scribit: Manifestum est quod quamvis populi fideles distinguantur per diversas dioeceses et civitates, tamen sicut una est Ecclesia, ita oportet esse unum populum Christianum. Sicut ergo in uno speciali populo unius particularis Ecclesiae requiritur unus episcopus qui sit totius illius populi caput, ita in toto populo Christiano requiritur quod sit unus, totius Ecclesiae caput, scilicet papa. Praeterea, ad unitatem Ecclesiae requiritur quod omnes fideles in fide conveniant. Circa vero ea quae fidei sunt, contingit quaestiones moveri; per diversitatem autem sententiarum divideretur Ecclesia, nisi in unitate per unius sententiam conservaretur: oportet ergo quod sit unus qui toti Ecclesiae praesit. Manifestum est autem quod Christus Ecclesiae in necessariis non defuit, quam dilexit et pro ea sanguinem suum fudit,2 cum et de Synagoga dicatur per Dominum: Quid ultra debui facere vineae meae, et non feci?3 Non est ergo dubitandum quin ex ordinatione Christi unus toti Ecclesiae praesit. Praeterea, nulli dubium esse debet quin Ecclesiae regnum sit optime ordinatum, utpote per eum dispositum per quem reges regnant et legum conditores recta decernunt.4 Optimum autem regnum multitudinis est ut regatur per unum: quod patet ex fine regentis. Pax enim et unitas subditorum est finis regentis. Unitatis autem congruentior causa est unus quam multi. Manifestum est ergo regnum Ecclesiae sic esse dispositum, ut unus toti Ecclesiae praesit seu universis praesideat.
Si autem quis dicat quod unum caput et unus pastor est Christus, qui est unus unius Ecclesiae sponsus, non sufficienter respondet. Manifestum est enim quod omnia ecclesiastica sacramenta ipse Christus perficit: ipse est enim qui baptizat, ipse qui peccata remittit, ipse est verus sacerdos, qui se obtulit in ara crucis et cuius virtute corpus eius in altari quotidie consecratur; et tamen, quoniam corporaliter non erat cum omnibus fidelibus permansurus praesentialiter, elegit ministros, per quos praedicta sacramenta fidelibus dispensaret. Eadem ergo ratione, quia praesentiam corporalem erat Ecclesiae subtracturus, oportuit ut alicui committeret qui loco sui, universalis Ecclesiae gereret curam. Hinc est quod Petro dixit ante ascensionem, Pasce oves meas;5 et ante passionem, Tu aliquando conversus confirma fratres tuos;6 et ei soli promisit, Tibi dabo claves regni caelorum,7 ut ostenderetur potestas clavium per eum ad alios derivanda, ad conservandum Ecclesiae unitatem. – Non autem dici potest quod etsi Petro dignitatem hanc dederit, non tamen ad alios per eum derivatur. Manifestum est enim quod Christus Ecclesiam sic instituit, ut esset usque ad finem saeculi duratura, secundum illud: Super solium David et super regnum eius sedebit, ut confirmet illud et corroboret in iudicio et iustitia, amodo et usque in sempiternum.8 Manifestum est ergo quod ita illos qui tunc erant in ministerio constituit, ut eorum potestas derivaretur ad posteros pro utilitate Ecclesiae usque ad saeculi finem, praesertim cum ipse dicat: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi.9 Per hoc autem excluditur praesumptuosus error quorumdam qui se subducere nituntur ab obedientia et correctione Petri, successorem eius, Romanum pontificem, universalis Ecclesiae pastorem esse non recognoscentes.
Haec omnia sunt verba Thomae loco praeallegato: in quibus clarissime asseritur et probatur quod papa universae praesit Ecclesiae et toti multitudini Christianorum praesideat. Quo patet quod non solum quamcumque particularem Ecclesiam habeat purgare, illuminare, perficere, gubernare et iudicare, sed etiam universalem ac totam, ex omnibus resultantem seu adunatam. Verumtamen in his verbis Thomae praehabitis aliqua continentur quae sanum requirunt intellectum, ut quod ait Christum soli Petro promisisse, Tibi dabo claves regni caelorum;10 et quod potestas clavium per eum ad alios derivata sit. Hoc quippe quidam sic accipi volunt quod et ceteri quoque apostoli a Petro et per Petrum, et non immediate a Christo, potestatem clavium sint sortiti. Idcirco de hoc infra plenius loqui oportet.
Amplius, super secundum Sententiarum, distinctione ultima, asserit Thomas quod potestas superior atque inferior dupliciter se habent ad invicem. Aut ita, quod potestas inferior ex toto oriatur a potestate superiori: et tunc tota virtus inferioris fundatur super virtutem superioris. Et ita se habet potestas Dei ad omnem potestatem creatam; sic etiam se habet potestas imperatoris ad potestatem proconsulis itemque potestas papae ad omnem spiritualem potestatem in Ecclesia, quia ab ipso papa gradus dignitatum diversi in Ecclesia et disponuntur et ordinantur: unde eius potestas est quoddam Ecclesiae fundamentum. Secundo, potestas superior et inferior ita se habent, quod ambae oriuntur ex una quadam summa potestate, quae unam alteri subdit secundum quod vult: et tunc una non est superior alia nisi in quibus una supponitur alteri a suprema potestate. Sicque se habent potestates archiepiscopi atque episcopi, descendentes a papae potestate. – Haec eadem Durandus de S. Portiano scribit super secundum Sententiarum.
Insuper asserit Thomas quod spirituali potestati saecularis potestas in papa coniungitur, qui utriusque potestatis (videlicet spiritualis et saecularis) plenitudinem tenet et apicem. Unde, si rationabile esse perspexerit, regem ignavum poterit regno privare et digniori illud praestare, sicut constat aliquoties peractum, prout infra clarius deducetur. – Postremo et hoc plenius infra scrutandum ac discutiendum est quod Thomas affirmat omnem spiritualem Ecclesiae potestatem ex toto a papa oriri.