De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian

De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian (1402–1471)

Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.

This work is being completed — add a section.


Epistola nuncupatoria

Liber Primus

Prooemium

Articulus I: De motivo editionis huius tractatus

Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos

Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur

Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum

Sanctus Thomas quarto libro Summae suae contra gentiles, de ista materia inter cetera scribit: Manifestum est quod quamvis populi fideles distinguantur per diversas dioeceses et civitates, tamen sicut una est Ecclesia, ita oportet esse unum populum Christianum. Sicut ergo in uno speciali populo unius particularis Ecclesiae requiritur unus episcopus qui sit totius illius populi caput, ita in toto populo Christiano requiritur quod sit unus, totius Ecclesiae caput, scilicet papa. Praeterea, ad unitatem Ecclesiae requiritur quod omnes fideles in fide conveniant. Circa vero ea quae fidei sunt, contingit quaestiones moveri; per diversitatem autem sententiarum divideretur Ecclesia, nisi in unitate per unius sententiam conservaretur: oportet ergo quod sit unus qui toti Ecclesiae praesit. Manifestum est autem quod Christus Ecclesiae in necessariis non defuit, quam dilexit et pro ea sanguinem suum fudit, cum et de Synagoga dicatur per Dominum: Quid ultra debui facere vineae meae, et non feci? Non est ergo dubitandum quin ex ordinatione Christi unus toti Ecclesiae praesit. Praeterea, nulli dubium esse debet quin Ecclesiae regnum sit optime ordinatum, utpote per eum dispositum per quem reges regnant et legum conditores recta decernunt. Optimum autem regnum multitudinis est ut regatur per unum: quod patet ex fine regentis. Pax enim et unitas subditorum est finis regentis. Unitatis autem congruentior causa est unus quam multi. Manifestum est ergo regnum Ecclesiae sic esse dispositum, ut unus toti Ecclesiae praesit seu universis praesideat.

Si autem quis dicat quod unum caput et unus pastor est Christus, qui est unus unius Ecclesiae sponsus, non sufficienter respondet. Manifestum est enim quod omnia ecclesiastica sacramenta ipse Christus perficit: ipse est enim qui baptizat, ipse qui peccata remittit, ipse est verus sacerdos, qui se obtulit in ara crucis et cuius virtute corpus eius in altari quotidie consecratur; et tamen, quoniam corporaliter non erat cum omnibus fidelibus permansurus praesentialiter, elegit ministros, per quos praedicta sacramenta fidelibus dispensaret. Eadem ergo ratione, quia praesentiam corporalem erat Ecclesiae subtracturus, oportuit ut alicui committeret qui loco sui, universalis Ecclesiae gereret curam. Hinc est quod Petro dixit ante ascensionem, Pasce oves meas; et ante passionem, Tu aliquando conversus confirma fratres tuos; et ei soli promisit, Tibi dabo claves regni caelorum, ut ostenderetur potestas clavium per eum ad alios derivanda, ad conservandum Ecclesiae unitatem. – Non autem dici potest quod etsi Petro dignitatem hanc dederit, non tamen ad alios per eum derivatur. Manifestum est enim quod Christus Ecclesiam sic instituit, ut esset usque ad finem saeculi duratura, secundum illud: Super solium David et super regnum eius sedebit, ut confirmet illud et corroboret in iudicio et iustitia, amodo et usque in sempiternum. Manifestum est ergo quod ita illos qui tunc erant in ministerio constituit, ut eorum potestas derivaretur ad posteros pro utilitate Ecclesiae usque ad saeculi finem, praesertim cum ipse dicat: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Per hoc autem excluditur praesumptuosus error quorumdam qui se subducere nituntur ab obedientia et correctione Petri, successorem eius, Romanum pontificem, universalis Ecclesiae pastorem esse non recognoscentes.

Haec omnia sunt verba Thomae loco praeallegato: in quibus clarissime asseritur et probatur quod papa universae praesit Ecclesiae et toti multitudini Christianorum praesideat. Quo patet quod non solum quamcumque particularem Ecclesiam habeat purgare, illuminare, perficere, gubernare et iudicare, sed etiam universalem ac totam, ex omnibus resultantem seu adunatam. Verumtamen in his verbis Thomae praehabitis aliqua continentur quae sanum requirunt intellectum, ut quod ait Christum soli Petro promisisse, Tibi dabo claves regni caelorum; et quod potestas clavium per eum ad alios derivata sit. Hoc quippe quidam sic accipi volunt quod et ceteri quoque apostoli a Petro et per Petrum, et non immediate a Christo, potestatem clavium sint sortiti. Idcirco de hoc infra plenius loqui oportet.

Amplius, super secundum Sententiarum, distinctione ultima, asserit Thomas quod potestas superior atque inferior dupliciter se habent ad invicem. Aut ita, quod potestas inferior ex toto oriatur a potestate superiori: et tunc tota virtus inferioris fundatur super virtutem superioris. Et ita se habet potestas Dei ad omnem potestatem creatam; sic etiam se habet potestas imperatoris ad potestatem proconsulis itemque potestas papae ad omnem spiritualem potestatem in Ecclesia, quia ab ipso papa gradus dignitatum diversi in Ecclesia et disponuntur et ordinantur: unde eius potestas est quoddam Ecclesiae fundamentum. Secundo, potestas superior et inferior ita se habent, quod ambae oriuntur ex una quadam summa potestate, quae unam alteri subdit secundum quod vult: et tunc una non est superior alia nisi in quibus una supponitur alteri a suprema potestate. Sicque se habent potestates archiepiscopi atque episcopi, descendentes a papae potestate. – Haec eadem Durandus de S. Portiano scribit super secundum Sententiarum.

Insuper asserit Thomas quod spirituali potestati saecularis potestas in papa coniungitur, qui utriusque potestatis (videlicet spiritualis et saecularis) plenitudinem tenet et apicem. Unde, si rationabile esse perspexerit, regem ignavum poterit regno privare et digniori illud praestare, sicut constat aliquoties peractum, prout infra clarius deducetur. – Postremo et hoc plenius infra scrutandum ac discutiendum est quod Thomas affirmat omnem spiritualem Ecclesiae potestatem ex toto a papa oriri.

Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex

Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum

Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci

Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi

Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare

Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa

Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam

Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo

Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum

Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum

Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur

Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi

Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum

Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa

Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis

Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia

Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum

Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius

Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae

Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter

Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam

Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra

Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta

Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus

Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem

Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere

Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato

Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi

Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium

Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo

Articulus XXXV: De utilitate generalium conciliorum

Articulus XXXVI: Qualia decet esse generalium conciliorum supposita

Articulus XXXVII: Qualiter admonendus et (si opus fuerit) etiam reprehendendus sit papa a viris sanctis seu familiaribus sibi ad hoc idoneis; et de exhortatione facienda summo pontifici

Articulus XXXVIII: De his in quibus papa dispensare aut non potest aut debet; et an papa possit simoniam committere

Articulus XXXIX: Demonstratio quod papa est supra totam Ecclesiam simul seu collective acceptam, tanquam caput, pastor et pontifex eius

↑ Top of work