De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Quanta sit universalis Ecclesiae seu generalis concilii ipsam repraesentantis auctoritas et potestas, probatur ex eo quod in libro contra Faustum Manichaeum loquitur Augustinus: Ego Evangelio non crederem, nisi me auctoritas Ecclesiae commoveret. Unde tanta est auctoritas Ecclesiae, ut illa dumtaxat scriptura sacra habenda sit quam ipsa sacram esse declaravit. Hinc omnes doctores catholici scripta sua determinationi, declarationi et correctioni Ecclesiae merito subiiciunt et committunt. Itaque in omni materia fidei et in ecclesiasticis cunctis negotiis, ad auctoritatem Ecclesiae quasi ad canonem divinitus inspiratum cum omni est reverentia recurrendum.
Porro his consonat quod super tertium Sententiarum ait Durandus de S. Portiano, quaestione qua quaerit an Deus sit obiectum fidei,1 dicens: Quia complexa quae creduntur, sunt plura, inter ea est aliquid primo creditum, quod est ratio credendi alia et ad quod fit ultima resolutio credibilium. Hoc autem est credere Ecclesiam regi a Spiritu Sancto. Credimus namque Deum esse unum ac trinum, Filium Dei esse incarnatum et passum, etc., quia Scriptura hoc dicit, quam credimus divinitus inspiratam et revelatam: ergo credere Scripturam divinitus inspiratam esse a Deo, est ratio credendi ea quae in Scriptura traduntur. Rursus credimus Scripturam divinitus inspiratam, quia Ecclesia, quae regitur a Spiritu Sancto, hoc approbat. Cum enim multi scripserint gesta Salvatoris, ut Nicodemus et Nazaraei, illa sola evangelica scriptura recipitur tanquam authentica atque canonica eique solum fides adhibetur, quam approbat Ecclesia. Hinc contra Manichaeos asserit Augustinus: Evangelium Nazaraeorum non admitto, quoniam Ecclesia non admittit. Ergo credere quod Ecclesia non erret, tanquam a Spiritu Sancto directa, est ratio mediumque credendi scripturam quam approbat esse divinitus inspiratam; et iterum, hoc credere, est ratio credendi ea quae in sacra Scriptura traduntur. Ergo a primo ad ultimum, primum inter credibilia, quod est ratio credendi alia et ad quod fit ultima resolutio credibilium, est credere Ecclesiam regi a Spiritu Sancto. Haec Durandus. – Ex his quidam concludunt quod maior sit auctoritas Ecclesiae quam Scripturae magisque recurrendum sit ad auctoritatem Ecclesiae quam ad Scripturam divinam: quod intelligi potest quantum ad manifestationem, ut Scriptura dicatur ab Ecclesia auctoritatem habere, in quantum Ecclesia manifestat atque determinat Scripturam esse a Deo: alioqui sacra Scriptura realiter non ab hominibus, sed a Spiritu Sancto auctoritatem sortitur.
Insuper Thomas in secunda secundae, quaestione quinta, asserit: Obiectum formale fidei est veritas prima secundum quod manifestatur in Scripturis et in doctrina Ecclesiae;2 et quicumque non inhaeret Ecclesiae sicut divinae et infallibili regulae, talis non habet fidem de articulis fidei, sed opinionem secundum propriam voluntatem. Rursusque ait: Omnibus articulis fidei adhaeret fides propter unicum medium, scilicet propter veritatem primam propositam in Scripturis secundum doctrinam Ecclesiae intellectis.3 – Ex quibus concluditur, Ecclesiam non posse errare in his quae sunt fidei ac salutis. Unde maior videtur eius auctoritas quam papae, qui in fide ac moribus potest errare atque erronee iudicare.
At vero s. Ambrosius in epistola vicesima prima testatur: Cum aliquid per synodum fuerit definitum, standum est super illo cuique, etiam si angelus de caelo esset. Rursus, circa illud Actuum quarto, Congregati erant apostoli in nomine Iesu,4 fatetur: Ab hac gloriosa congregatione dependent catervata concilia, in quibus Deus Pater est Ecclesiae tutor, Filius est ut sponsus, Spiritus Sanctus ut rector. Nec credendum est quod ibi, id est in concilio generali, sit dependens aut mendicata auctoritas, ubi divina praesidet maiestas. – Ex quibus verbis ostenditur generale concilium desuper infallibiliter dirigi, nec simpliciter dependere neque principaliter auctoritatem a papa habere. Hinc Augustinus in epistola ad Ianuarium scribit: Conciliorum in Ecclesia Dei saluberrima exstat auctoritas, quibus omnia Ecclesiae terminantur negotia.
Adhuc, b. Hieronymus ait: Omnibus consideratis,5 puto me non temere dicere alios ita esse in domo Dei, ut ipsi etiam sint eadem domus quae aedificari dicitur supra petram,6 quae unica columba appellatur,7 quae est sponsa pulchra, sine macula et ruga,8 et hortus conclusus fonsque signatus:9 quae domus etiam claves accepit et potestatem solvendi atque ligandi.10 Hanc domum si quis corripientem corrigentemque contempserit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus. – In quibus verbis Hieronymus attribuit Ecclesiae iudiciariam potestatem, a qua neminem dicit exemptum. Unde et illud probatur quod cum ait Salvator, Dic Ecclesiae,11 nomine Ecclesiae non solum ecclesiasticus iudex, sed et tota Ecclesia seu generale concilium illam repraesentans, intelligatur.
Insuper, Thomas in secunda secundae, quaestione decima,12 loquitur: Maximam auctoritatem habet consuetudo Ecclesiae, quae semper in omnibus est aemulanda, quia ipsa doctrina catholicorum doctorum ab Ecclesia habet auctoritatem: propter quod magis standum est auctoritati Ecclesiae quam Hieronymi, aut Augustini, aut cuiuscumque doctoris.
Praeterea, Petrus de Alliaco quondam cardinalis, doctor eximius, edidit librum contra eos qui asserunt papam non esse subiectum generali concilio, nec iudicari posse ab eo et quod concilium totum suum robur habet a papa.
Postremo, Gerson cancellarius Parisiensis, qui concilio Constantiensi interfuit, multa de hac scribit materia, inter cetera dicens: Generale concilium sic est super omnes leges positivas a summis pontificibus editas, quod possit eas mutare, interpretari seu tollere, si viderentur impedimento aut scandalo esse ad iter ecclesiasticae unionis; decreta quoque summorum pontificum potest interpretari, tollere seu mutare. Papa vero in decreta conciliorum ita non potest, potissime quando hoc sibi a concilio prohibetur. Iterum dicit: Concilium generale bullas et processus, ordinationes sive statuta papae potest irritare vel annullare, ut determinatum est in publica sessione et multipliciter practicatum. Porro concilium generale, quamvis non possit nec debeat papalis potestatis plenitudinem Petro et eius successoribus a Christo concessam tollere aut mutare, sed de ea Deo gratias agere; nihilo minus usum potestatis potest certis statutis ac legibus limitare in aedificationem Ecclesiae. Haec cancellarius.