De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Scribentes quasi pro papa et asserentes totam auctoritatem conciliorum dependere a papa omnemque potestatem Ecclesiae oriri ab ipso, in hoc potissime fundant se quod Christus Petro dumtaxat ac singulariter dixit, Tibi dabo claves regni caelorum,1 etc.; itemque: Pasce oves meas.2 Hinc dicunt quod solus Petrus immediate a Christo claves Ecclesiae accepit et habuit, ceteri vero apostoli acceperunt eas immediate a Petro, hoc est a Christo per Petrum. Ex quibus concludunt quod tota potestas Ecclesiae sit a Petro et successoribus eius, ita quod conciliorum auctoritas ac potestas a papa dependeat et procedat, non immediate a Christo: propter quod papa possit ad libitum concilium dissolvere eiusque statuta et canones amovere.
Quamvis autem istud prima facie mirabiliter sonet, argui tamen potest quod ita sit. Scriptum est enim in capitulo Ita Dominus, distinctione 19:3 Dominus Iesus Christus munus potestatis clavium ita ad omne4 apostolorum officium pertinere voluit, ut in beatissimo Petro summo apostolorum illud principaliter collocaret, ut ab ipso quasi a quodam capite dona sua velut in corpus omne diffunderet.
Praeterea, in Summa contra gentiles, quarto libro,5 loquitur Thomas: Soli Petro Christus promisit, Tibi dabo claves regni caelorum,6 ut ostenderetur potestas clavium per eum ad alios derivanda, ad conservandam unitatem Ecclesiae. Rursus, super secundum Sententiarum, distinctione ultima, scribit: Omnis potestas spiritualis in Ecclesia est a papa. Et addit: Potestas superior et inferior dupliciter se habent ad invicem. Aut ita, quod inferior potestas ex toto oriatur a superiori: et tunc tota virtus inferioris potestatis fundatur supra virtutem superioris. Et ideo simpliciter in omnibus est magis obediendum potestati superioris talis quam inferioris: sicut etiam in naturalibus causa prima plus influit supra causatum causae secundae, quam ipsa causa secunda. Et sic se habet potestas Dei ad omnem potestatem creatam et potestas imperatoris ad potestatem proconsulis. Sic etiam se habet potestas papae ad omnem potestatem spiritualem in Ecclesia, quia ab ipso papa gradus dignitatum diversi in Ecclesia disponuntur ac ordinantur: unde eius potestas est quoddam Ecclesiae fundamentum. Ex his verbis Thomae sequi videtur quod tota conciliorum potestas a papa dependeat et sine eius auctoritate nil valeat.
Sed et Durandus de S. Portiano praeallegata distinctione testatur: Omnis potestas ecclesiastica oritur totaliter ex potestate papae. Et denuo: Omnis (inquit) potestas iurisdictionis ecclesiasticae derivatur a potestate papae, praesertim quoad illa ad quae Christiani tenentur quamvis propria sponte se non obligarent ad ea, quoniam haec intentio est ex ordine praelationis ecclesiasticae. Insuper, prout allegatum est supra,7 Bonaventura affirmat: Papa est fons, origo et regula omnium principatuum ecclesiasticorum, a quo tanquam a summo derivatur ordinata potestas usque ad infima Ecclesiae membra, secundum quod exigit praecellens dignitas in ecclesiastica hierarchia. Postremo, Durandus Ordinis s. Francisci ait in Summa sua, distinctione prima: Christus singulariter dixit Petro, Tibi dabo claves regni caelorum,8 ad designandum Ecclesiae unitatem, atque ut omnes a Petro et a quolibet eius successore acciperent suae potestatis originem eique in omnibus obedirent.
Multa huiusmodi possent adduci, quae facilius est allegare quam idonee solvere. Nempe, ut difficultas augeatur et veritas vigilantius inquiratur, id adiicio quod super quartum Sententiarum, distinctione vicesima quarta, asserit Thomas dicendo: Quamvis omnibus apostolis data sit communiter potestas ligandi atque solvendi, tamen ut in hac potestate aliquis ordo significaretur, primo soli Petro data est, ut ostendatur quod ab eo ista potestas debeat in alios descendere. Propter quod etiam ei singulariter dixit: Confirma fratres tuos;9 et, Pasce oves meas,10 id est loco mei, prout ibidem ait Chrysostomus: Praepositus et caput esto fratrum, ut ipsi te in loco meo assumentes, ubique terrarum te in throno tuo sedentem praedicent et confirment.