De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius
Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae
Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter
Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam
Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra
Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta
Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus
Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem
Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere
In hoc quidam praecipue praeferunt concilium domino papae, quia ad concilium pertinet ultimate determinare, ita ut ei cum omnimoda certitudine a cunctis credatur. Videndum est ergo anne istud ad papalis dignitatis spectet officium.
Hanc autem quaestionem s. Thomas in secunda secundae, quaestione prima, determinans,1 ait: Nova editio Symboli necessaria est ad vitandum insurgentes contra fidem errores. Ideo ad illius auctoritatem pertinet editio Symboli, ad cuius auctoritatem pertinet sententialiter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus inconcussa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctoritatem summi pontificis, ad quem maiores et difficiliores Ecclesiae quaestiones referuntur, ut dicitur in Decretis, distinctione 43.2 Unde et Christus Petro dixit, quem summum pontificem constituit: Ego pro te rogavi ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos.3 Et huius ratio est, quia una esse debet fides totius Ecclesiae: hoc autem servari non posset, nisi quaestio de fide exorta determinaretur per eum qui toti Ecclesiae praeest, ut sic eius sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad solam auctoritatem summi pontificis pertinet nova editio Symboli, sicut et omnia alia quae pertinent ad totam Ecclesiam, ut congregare synodum generalem et alia huiusmodi.
Haec est s. Thomae responsio. Cui concordat quod (ut paulo ante allegatum est4) b. Cyrillus Alexandrinus patriarcha in libro Thesaurorum disseruit: A Romano pontifice nostrum est quaerere quid credere et quid tenere debeamus, quia ipsius solius est statuere atque disponere loco Christi, qui quod suum est plenum ei soli donavit. Denique expositores super Matthaeum concorditer dicunt: Praecipue ad Petri successorem pertinet certificatio dubitationum de fide. Unde et divinus Dionysius in libro de Ecclesiastica hierarchia insinuat,5 quod ad summum hierarcham pertineat difficiliorum solutio quaestionum.
Sed contra haec quidam obiiciunt quod cum papa possit errare, non potest quis eius determinationi atque sententiae absque omni formidine tam actuali quam habituali assentire; sed determinationi Ecclesiae, quae errare non potest, certitudinaliter statur: idcirco ad generale concilium pertinere videtur ultima decisio credendorum. Quod verum reor. Nihilo minus ad auctoritatem papae pertinet istud, quamvis persona cui tanta auctoritas concessa est, sit similis aliis, mortalis et fragilis atque peccabilis: idcirco sententiae eius, secundum quod a tali persona procedit, non ita certitudinaliter statur sicut sententiae universalis Ecclesiae non errantis; ad quam etiam pertinet declarare editionem Symboli a summo pontifice factam, esse idoneam. Rursus, quando concilium actu congregatum non est, ad papam est potissime recurrendum: qui etiam imperfectum suum considerans, ardua explicare non solet absque approbatione Ecclesiae, seu sine praesentia concilii, ut notatur in capitulo Ad apostolicae, De sententia et re iudicata, libro sexto.6 Unde, ut dictum est, quantum ad aliqua praefertur Ecclesia seu generale concilium papae.
Postremo, ut Thomas testatur, editio Symboli a b. Athanasio compilata, facta est potius per modum doctrinae quam symboli, ut ex ipso modo loquendi apparet; sed quoniam integram fidei veritatem eius doctrina breviter continet, auctoritate summi pontificis fuit recepta, ut quasi regula fidei haberetur.