De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Multa iam dicta sunt de eminentia, potestate et praesidentia summi pontificis. Quae nisi sapienter intelligantur, occasionem ministrabunt erroris, sicut et iam quibusdam deviationis ac delirationis fomitem occasionaliter ministraverunt: quoniam inordinata affectio rationi unita, facit eam sub communi veritatis dicto male subsumere, quia rationem primo intus in se ipsa deordinat, trahit, excaecat. Itaque magnifica quae de potestate papae inducta sunt, ita sumenda non sunt quasi papa nulli subiaceat legi, nulli praecepto, nulli superiori nullique regulae: si enim sic esset, nunquam peccaret, nec posset peccare, cum (iuxta Ambrosium) peccatum sit legis divinae transgressio.
Itaque papa in primis subiicitur legi naturae, ut faciat alteri quod sibi rationabiliter vult fieri, aut in casu fieri vellet; nec faciat alteri quod sibi rationabiliter non vult nolletve fieri, cum Christus in Evangelio dicat: Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis.1 Et scriptum est: Quod ab alio tibi non vis fieri, vide ne alteri facias.2 Gratia namque naturam non tollit, sed perficit: quemadmodum nec peccatum destruit, sed inficit eam, prout quarto capitulo De divinis nominibus beatissimus Dionysius inclyte ratiocinatur, docet et asserit. Augustinus quoque, Thomas et ceteri eum concorditer sequuntur. Itaque dona gratiae et evangelica lex non excipiunt hominem ab observatione legis naturae, naturalis scilicet rationis.
Rursus, papa subiicitur legi divinae et evangelicae legis praeceptis, non solum ut ea ab aliis iubeat faciatque impleri, sed etiam ut eadem impleat ipse, adstrictus generali illi Christi mandato: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata.3 Imo non verbo tantum, sed et fama laudabili, virtuosa exemplarique vita pascere debet gregem seu oves Christi: propter quod, secundum Gregorium et alios sanctos, Christus ter iussit Petro pascere gregem suum.4 Insuper, non excipitur papa a communi illo verbo sanctorum: Quo gradus est altior, eo ruina est maior. Imo, quo pluribus est praelatus, eo sollicitior ac virtuosior esse debet exemplariorque in cunctis.
Insuper, papa non ita est iudex aut dominus, pastor et legifer, quin superiorem habeat dominum et iudicem, pastorem et legislatorem, cuius ipse est servus et subditus, ovis et obedientiarius. Cum ergo sit Christi vicarius ac minister, secundum Christi legem, testimonia et praecepta in cunctis se regere ac procedere debet, ut sit tanto timoratior quanto est maior: aliter nec a peccato excusaretur, nec ei obtemperandum consisteret in his quae legi et fidei Christi directe contrariantur.
Porro, quod haec ita se habeant, per doctores ac testes comprobabo idoneos. Ait enim divinus Dionysius tertio Angelicae hierarchiae capitulo: Illicitum est tam superioribus qui perficiunt in omni hierarchia angelica, tam inferioribus qui perficiuntur ab illis, aliquid operari praeterquam singulis ordinatum est a Deo principe perfectionis. Necessaria enim eis est divinae ordinationis observantia, ut in suae felicitatis statu persistant et Deo proportionaliter conformentur. Insuper, primo capitulo Ecclesiasticae hierarchiae testatur: Hierarcha designat virum divinum in Deo manentem qui est peritus omnis sanctae cognitionis, in quo omnis doctrina ad propriam pertinens hierarchiam munde perficitur. Cum ergo papa sit summus hierarcha in militanti Ecclesia, maxime spectat ad eum ut divinitus reguletur et Deo per obedientiam conformetur, atque quae docet, efficaciter operetur. Hinc tertio Ecclesiasticae hierarchiae capitulo b. Dionysius fortissime tractat ut alios instruere non praesumat qui quod docet non fecerit et quod docens ac praesidens tantae debet perfectionis consistere, ut de sua plenitudine aliis possit communicare. Hinc papae copiosissima illuminatio pernecessaria est: quam ut sortiatur, purgari praecipue indiget et Deo in omnibus subdi. Praeterea, quarto Ecclesiasticae hierarchiae capitulo dicit: Nostra hierarchia expellit a se inordinationem et confusionem, atque in suis ordinibus conservat bene ornatam ac stabilem ordinationem iuxta singulorum ordinum congruentiam. Postremo, primo De divinis nominibus ait capitulo: Nos sequentes leges hierarchicas, ut scilicet quilibet inter proprios se exerceat terminos ad divina, quibus legibus gubernantur ordines omnes angelici, etc. – Itaque, si in triumphanti Ecclesia nullus beatorum tantae est excellentiae qui divinitus sibi praestitutam audeat transgredi legem, quomodo in militanti Ecclesia alicui hoc licebit, praesertim homini mortali ac fragili?
Hinc quoque s. Bernardus libro De consideratione ad Eugenium multipliciter exhortatus est eum ut quanto altioris est gradus ac potestatis, tanto maioris studeat esse perfectionis et quod legibus Christi maxime obedire tenetur. Reprehendit quoque eumdem, quod militantem non rexit Ecclesiam secundum imitationem triumphantis Ecclesiae, eo quod aliquos inferiores subtraxit ab obedientia superiorum suorum, videlicet abbates quosdam ab obedientia episcoporum, atque episcopos quosdam ab obedientia archiepiscoporum, archiepiscopos quoque ab obedientia patriarcharum sive primatum, cum tamen in choris angelicis semper ordo inferior superiori ordini subiectus permaneat.
Amplius, de hac re s. Thomas subtiliter tractat in Summa contra gentiles, libro tertio, capitulo centesimo nono, ubi ostendit quomodo in angelis potuit esse peccatum: inter cetera sententialiter dicens duo. Primum est quod quia angelus non fuit sibi ipsi finis, sed ad alium ac altiorem finem ordinabatur, potuit ab illo deficere et peccare, non ordinando proprium bonum et suam perfectionem in ultimum debitum supremumque finem, sed proprio bono inhaerendo ut fini. Secundum est quod dum aliquis pluribus superioribus subest quorum unus tenetur alteri esse subiectus, potest recedere ab uno superiorum illorum, non recedendo ab alio: quemadmodum miles qui subest regi et duci militiae. Si ergo unus superiorum recedat a lege et ordine superioris cui subdi tenetur, ille qui ambobus fuit subiectus, licite, imo et virtuose, potest se avertere a superiore illo qui suo superiori non manet obediens et subiectus et convertere se ad supremum superiorem: nam et vitiosum esset aliter se habere; ordo equidem inferioris principii dependet ab ordine superioris.
Itaque, haec ad propositum applicando, cum finis papae sit Deus et eius adhaesio sive fruitio, si se ad Deum et eius honorificentiam non ordinaverit, culpae obnoxius erit, proprium bonum seu commodum aut honorem intendendo sive quaerendo. Rursus, cum Christiani tam papae quam Christo, cuius vicem gerit papa, teneantur esse subiecti, si papa Christo non maneat subiectus, Christiani ei obedire non debent in his in quibus contra legem atque doctrinam sibi a Christo praefixam procedit ac agit vel iubet: in talibus quippe potestate sua abutitur; et resistendum est sibi ordinate, quemadmodum Paulus in faciem restitit Petro,5 utique non pro mortali sed veniali peccato. Nec hoc est repugnare aut superiori inobedire proprie loquendo, sed eius abusui non parere et Deo sancto et infallibili magis quam homini aperte et inexcusabiliter devianti obedire ac adhaerere: quod in Actibus Petrus apostolus docet esse agendum,6 atque in veteri Testamento sancti Prophetae leguntur egisse, reges et sacerdotes sacrilegos constantissime arguendo, sicut in libris Regum ac Paralipomenon et item in Ieremia et Amos clarissime legitur. Verumtamen, iuxta apostolica documenta, praelatis principibusque iniustis parendum est,7 dummodo contra Deum et aequitatem nil iubeant.
Postremo, de hac subiectione qua omnis creata mens legi divinae debet esse subiecta, Hugo et Albertus super verba b. Dionysii praeinducta pulchre loquuntur; sed quia haec plana sunt, ad difficiliora est properandum.