De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius
Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae
Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter
Allegata sunt iura articulo sextodecimo, in quibus papa vocatur caput concilii generalis multipliciterque probatum est quod totius Ecclesiae pastor et pontifex summus sit papa.1 Sed aliqui ista nunc non admittunt, ea vel negantes, vel sic intelligenda dicentes quod papa est caput totius Ecclesiae, id est omnium particularium Ecclesiarum ac singularum personarum.
Sed ista non videtur intentio patrum ac doctorum qui allegati fuerunt. Papa namque gerit vices Christi in terra plenarie, ut super secundum Sententiarum asserit Thomas.2 Cum ergo sit summus ac proprius Christi vicarius, illam Ecclesiam Christus ipsi commisit et illi praeest Ecclesiae tempore suo, ad quam salvandam Christus in hunc mundum venit, cuius et ipse principalis pastor, caput et pontifex fuit: aliter non esset plenus Christi vicarius. Christus autem totius Ecclesiae simul sumptae caput, pastor et pontifex est principalis. Ergo eiusdem Ecclesiae sic acceptae caput et pontifex est papa omni tempore pontificii sui: sicut s. Bernardus clarissime scribit quod Christus totas oves Petro commisit, nihil omittens quod non commiserit ei.
Praeterea, convocatio ac celebratio generalis concilii, non est in derogationem potestatis ac praelationis papalis. Convocato ergo et durante concilio, non desinit papa esse pater, pastor, caput et pontifex eorum qui in concilio sunt quorum ante inceptionem concilii pater, pastor, caput et pontifex summus fuit. – Insuper, tota multitudo Ecclesiae pariter sumptae, est quaedam pluralitas a Christo decenter disposita et congrue ordinata: ergo in ea est aliquid primum omnibus praesidens, non solum divisim, sed et collectim; et hoc est papa.
Denique, sicut superius patuit,3 s. Thomas istud non solum affirmat, sed etiam ex intentione probat in Summa contra gentiles. Sed et super quartum Sententiarum, distinctione vicesima quarta, probat idem hoc modo: Ubicumque sunt multa ordinata in unum, oportet esse aliquid universale regimen super particularia regimina: quia in omnibus actibus atque virtutibus (ut dicitur in principio Ethicorum) est ordo secundum ordinem finium. Bonum autem commune dignius est quam bonum speciale. Ideo super potestatem regitivam quae concernit bonum speciale, oportet esse potestatem regitivam respectu communis boni: alias non posset esse colligatio ad unum. Et ideo, cum tota Ecclesia sit unum corpus, oportet, si ista unitas debet conservari quod sit aliqua potestas regitiva respectu totius Ecclesiae; et haec est potestas papae. Idcirco qui eam negant, schismatici appellantur, quasi divisores ecclesiasticae unitatis. Constat autem quod tota Ecclesia non est unum corpus, sive mysticum sive politicum, nisi in quantum collectim accipitur, non divisim. Ideo papae convenit esse pastorem et caput atque pontificem, praesidem et rectorem totius Ecclesiae, sive corporis huius collectim accepti.
Amplius, ex Raimundo aliisque auctoribus ad hoc varia iura allegantibus, est ostensum quod papae conveniat generalem condere legem, canonem seu constitutionem, ad quam universitas Christianorum teneatur, etiam simul accepta:4 quod non esset, nisi super totam Ecclesiam potestatem, praelationem ac iurisdictionem haberet. Est igitur caput totius militantis Ecclesiae: non utique primum ac principale, absolute loquendo, quamvis sit caput primum et principale Ecclesiae, respective loquendo, videlicet quantum ad praelatos et principes in hoc saeculo peregrinantes; sed comparando papam ad Christum, sic est caput secundarium, ministeriale ac vicariale, seu instrumentale.
Et quomodo hoc sit, Thomas in tertia parte ostendit, dicendo:5 Caput influit membris dupliciter: uno modo, quodam fluxu intrinseco, secundum quod virtus motiva ac sensitiva a capite derivatur ad cetera membra; alio modo, secundum quamdam exteriorem gubernationem, prout per visum et alios sensus in capite radicatos dirigitur homo in exterioribus actibus. Christo igitur proprium est esse caput primo modo, videlicet quantum ad interiorem gratiae influxum atque directionem internam. Sed secundo modo principes et praelati subditis influunt, hortando, docendo, regendo: sicque subditorum capita nuncupantur. Unde in libris Regum Sauli dicitur: Caput in tribubus Israel factus es.6 Et Isaias ait: Senex7 et honorabilis, ipse est caput;8 item Amos: Optimates capita populorum.9 Hinc Thomas testatur quod dicuntur capita praesidentes, in quantum vicem Christi gerunt. Cum ergo nullus in tota Ecclesia tam eminenter ac plene gerat vicem Christi ut papa, palam quod ipsi prae ceteris competat esse caput Ecclesiae, imo totius Ecclesiae. Nec ideo sequitur quod Ecclesia sit monstruosa tanquam bicipitalis, seu duo capita habens, quoniam Christus et papa non sunt capita aeque prima, sed subordinata. Nec est inconveniens, eiusdem corporis mystici esse plura capita metaphorice dicta, sicut alicuius particularis Ecclesiae capita sunt plebanus sive decanus et episcopus ac papa et Christus.
Postremo, multipliciter in Scripturis dicitur aliquid caput, scilicet ratione aetatis, ratione curae et provisionis, ratione praelationis, ratione principalitatis, ratione spiritualis regenerationis, ratione paternae dilectionis: et certum est quod omnibus his modis papa sit aut esse possit caput totius Ecclesiae quae suo est tempore.