De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius
Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae
Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter
Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam
Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra
In omni generali concilio atque in tota Christi Ecclesia summam ac praestantissimam personam esse papam, omnium patrem et patrem patrum, secundum Bonaventuram, dubium esse non debet, loquendo de maioritate ac dignitate ad dona gratiae gratis datae pertinente, ita quod nulla particularis Ecclesia aut persona ei in his adaequetur, ut supra ostensum est,1 si concilio papa intersit per se aut per suos legatos eius personam repraesentantes. Cum itaque quaeritur an papa sit supra concilium, an econtra, mentio fit de papa atque concilio seorsum consideratis seu sumptis. Quidam itaque nunc, absolute loquendo, audacter respondent quod generale concilium sic acceptum, prout universalem Ecclesiam repraesentat, sit super papam et maioris auctoritatis ac potestatis quam papa, ita quod papa tenetur obedire concilio, non econtrario. Verum, quia hucusque probatum et tentum est quod papa sit totius seu universalis Ecclesiae simul sumptae, non solum divisim acceptae, pastor summusque pontifex, praelatus et caput, potestatis plenitudinem habens, videtur periculosum tam absolute simpliciterque asserere quod concilium sit super papam, loquendo appropriate de maioritate, dignitate et potestate pertinente ad dona gratiae gratis datae, ad quam certum est pertinere iudiciariam potestatem, praesidentialem dignitatem iurisdictionalemque praelationem.
Moderatius ergo loquendo, dum quaeritur an papa sit super concilium, an vice versa, arbitror respondendum quod ibi sit excedens et excessum, id est quod in aliquibus, puta in his quae proprie ac directe spectant ad forum generalis concilii et propter quorum determinationem seu expeditionem illud celebratur: in his, inquam, concilium videtur esse super papam, ita quod concilium dando voces seu vota, est liberum, nec papa potestatem coercivam habet super illud in huiusmodi causis magisque standum est determinationi seu ordinationi concilii generalis quam papae, qui determinationem seu ordinationem concilii conciliariter factam, impedire seu revocare nec debet nec potest, eo quod concilium a Spiritu Sancto dirigatur et gubernetur in talibus, quando concilium ipsum legitime est procedens in imploratione directionis Spiritus Sancti et sinistras informationes devitat.
Porro in ceteris, puta in his quae papalis praelationis mensuram, regulam magisteriumque concernunt, papa est super concilium et super totam Ecclesiam, circa quam ipse vices Christi plenarie gerit, secundum s. Cyrillum et Theophilum, b. Bernardum et Thomam, hoc prae ceteris (ut mihi apparet) clarius exprimentes.
Si itaque inquiratur quae sunt illa in quibus papa est super concilium et quae sunt quae magisterium, regulam et mensuram papalis praelationis respiciunt; dicendum quod omnis vicarius legislatoris ad hoc principaliter ordinatur, ut legem legislatoris sui a suis subditis faciat observari: cum ergo papa sit generalis, summus ac plenus Christi vicarius, hoc ad suae praelationis mensuram, ad suae praesidentiae regulam, ad magisterii sui officium primo ac maxime pertinet ut ad evangelicae legis adimpletionem, omnem inducat (quantum potest) populum Christianum per se et per suos ministros. Cum itaque generale concilium congregetur praecipue propter commune bonum Ecclesiae et propter causas animabus salubres, si papa vellet aliquid agere aut iubere per quod bonum concilii impediretur, iam ipse papa transcenderet et exiret regulam et mensuram magisteriumque suae praelationis ac potestatis, quae data est ipsi in aedificationem et non in destructionem, secundum Apostolum;2 qui etiam protestatur: Non possumus aliquid contra veritatem, sed pro veritate.3 Praeterea, quoniam papa ratione sui officii debet semper praecipuam ac paternam sollicitudinem habere pro bono communi totius Ecclesiae sibi commissae, durante generali concilio posset aliqua ordinare quae essent accommoda toti concilio ad impetrandum copiosius directionem Spiritus Sancti, ut bonum Ecclesiae plenius sequeretur. Et si talia praeciperet concilio observanda, concilium generale teneretur ipsi obedire ut summo pontifici et pastori: quia in tali ordinatione ac iussione papa non exiret limites potestatis suae sibi a Christo praefixos. Quo patet quod in talibus potestatem et iurisdictionem habet super generale concilium et super totam Ecclesiam, cui (ut abundanter probatum est) potest generalem legem seu canonem condere.4
Hinc, quantum capere queo, stare non potest quod aliqui scribunt, papam non esse caput concilii, cum principale agens, scilicet Christus, ibi per se immediate operetur et ideo non esse necesse aliquam ibi facere mentionem de papa. Quamvis enim Christus ibi per se immediate operetur, interius dirigendo in his quae conciliariter sunt tractanda, non tamen excludit instrumentalem cooperatorem extrinsece cohortantem, aut etiam interius instigantem ac disponentem supposita consulentia, ad suscipiendum influxum Spiritus Sancti copiosum. Unde nec angelorum inspirationes nec papae exhortationes illa immediata operatio seu gubernatio Christi, vel interior praesidentia Spiritus Sancti, excludit.
Postremo, quae in isto articulo in communi breviter tacta sunt, in sequentibus articulis diffusius exponentur.