De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia
Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum
Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius
Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae
Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter
Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam
Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra
Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta
Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus
Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem
Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere
Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato
Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi
Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium
Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo
In praecedenti articulo contenta sunt multa contra quae aliquae universitates et litteratae personae scripserunt, scilicet: quod generalia concilia possint errare, atque interdum erraverint (quo dato, fateri oportet quod non immediate ac infallibiliter regantur a Spiritu Sancto: quod praeinductis non consonat1); insuper quod totum robur et auctoritatem immediate sortiantur a papa; quod item papae sit praesidere concilio auctoritative et coercive, confirmare quoque et approbare seu reprobare sententias ac decreta concilii et interpretari, declarare dispensareque ea. Quibus concessis, sequitur quod concilium generale in nullo sit super papam, nec concilium in aliquo casu possit deponere illum, nec aliquam ei legem praefigere: quae a praedeterminatis discordant.2
Breviter ergo solutiones argumentorum praecedentis articuli tangendo, hoc advertendum est quod sicut praehabitum est,3 personae in concilio congregatae atque concilio incorporatae, uno modo considerantur ut mysticum corpus, quod Spiritu Sancto dirigitur, seu gratiae eius charismatibus gubernatur: et sic consideratae, errare non queunt circa fidem et bonos mores in his quae conciliariter tractant et dum rite procedunt in invocatione Spiritus Sancti secundum formam conciliario processui congruentem ac praestitutam. Secundo considerantur ut corpus politicum: et ita in his quae ipsae seu quaedam earum determinant et pertractant secundum sensum humanum, seu ut melius valent secundum quod homines sunt, iuxta dona eis concessa, absque singulari directione Spiritus Sancti, possunt errare. Sed talia earum gesta non sunt conciliariter facta, nec Spiritui Sancto attribuenda.
Praeterea, quaedam concilia fuerunt provincialia, non generalia: ut illa quae quosdam sanctos patres condemnaverunt. Provincialibus autem conciliis non semper conveniunt generalium praerogativae conciliorum in directione certissima Spiritus Sancti.
At vero, sicut praetactum est,4 concilia generalia habere auctoritatem et robur a papa, uno modo intelligi potest declarative, ita quod papa tanquam os seu lingua Ecclesiae, verbis aut scriptis fatetur, declarat et cunctis insinuat, ipsum concilium esse aut fuisse legitime congregatum, continuatum et finitum. Unde ad totius plebis certificationem et ob scandala evitanda, atque pro pace plenius conservanda, tam ipsa concilia quam imperatores quandoque postulaverunt a papa confirmari conciliorum decreta, potissime ne putaretur inter papam et concilium esse dissensio.
Postremo, quod allegatum est, papam habuisse praesidentiam in generalibus conciliis, conceditur loquendo de praesidentia honoraria a conciliis sponte ac libere pontificibus quibusdam concessa, forte propter eorum sanctitatem sapientiamque praecipuam. Verumtamen regulariter loquendo, nec papae nec eius legatis competit de iure, neque de facili danda est sine idonea ratione, in concilio generali praesidentia auctoritativa et coerciva, nisi quantum ad impeditiva bonorum concilii, ne auferatur concilio sua libertas et ne ab homine potius quam a Spiritu Sancto regi putetur.
Sufficit mihi haec tetigisse: neque enim ad particularia quaeque inter dominum Eugenium et Basileense concilium gesta descendere meum est.