De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Primo capitulo Angelicae hierarchiae magnus Dionysius ait: Sancta ordinatio Dei dignata est facere nostram sanctissimam hierarchiam imitatricem angelicae hierarchiae. Et denuo: Ordinationes, inquit, congregationum sensibilium ordinate dispositarum, imagines sunt ordinationum quae sunt in caelestibus ordinibus ad Dei imitationem ordinatis. – Itaque, sicut in tota triumphanti Ecclesia atque in tota angelica hierarchia est unus summus omnibus praesidens, scilicet Deus; ita in militanti Ecclesia seu ecclesiastica hierarchia est unus summus Christi et Dei vicarius, universis et singulis fidelibus, utputa toti et universali Ecclesiae, praesidens, scilicet papa.
Porro, ut tertio capitulo Angelicae hierarchiae Dionysius docet, hierarchia est sancta rationalium personarum congregatio, per gradus atque officia ordinate distincta, cum scientia et operatione sibi competentibus, ad Dei conformitatem prout ipsi possibile est assimilata, atque per illuminationes sibi divinitus infusas, iuxta uniuscuiusque capacitatem ad Dei imitationem sursumacta. Eodem autem capitulo testatur: Ordo hierarchiae est, alios purgare, alios purgari; alios illuminare, alios illuminari; alios perficere, alios perfici. Quorum vero sit purgare, illuminare, perficere, quorum item purgari, illuminari, perfici, ibidem docet: Ordo (inquiens) hierarchiae est,1 ut inferiores purgentur, illuminentur et perficiantur; superiores vero purgent, illuminent atque perficiant inferiores suos. Unde et octavo Angelicae hierarchiae capitulo ait: Generaliter a Deo ordinatum est ut inferiores per superiores participent illuminationibus divinis. –
Itaque ex his certissime innotescit quod eo ipso quo papa toti praeest Ecclesiae simul acceptae, quemadmodum Deus toti caelesti praesidet curiae simul sumptae, competit papae ratione sui officii totam Ecclesiam purgare, illuminare, perficere, gubernare et iudicare, plenam habenti potestatem et iurisdictionem super eam; tamen secundum mensuram et legem sibi divinitus praestitutam, cui subiici debet: a qua si recedat, obediendum est Deo magis quam ipsi.
Praeterea his concordat quod tertio libro De consideratione s. Bernardus ait: Non vilem reputes hanc formam (scilicet ecclesiasticam ordinationem) quia in terris est: exemplar habet e caelo. Neque enim Filius potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem,2 praesertim cum ei sub Moysis nomine dictum sit: Vide omnia facias secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est.3 Videbat hoc qui dicebat (scilicet Ioannes in Apocalypsi): Vidi civitatem sanctam, Ierusalem novam, descendentem de caelo, a Deo paratam.4 Ego enim propter similitudinem dictum reor quod sicut illic seraphim et cherubim et ceteri qui usque ad archangelos et angelos ordinantur, sub uno sunt capite Deo, ita hic quoque sub uno summo pontifice primates vel patriarchae, archiepiscopi, episcopi et reliqui sunt in hunc modum. Non est parvi pendendum quod et Deum habet auctorem et de caelo ducit originem.
Insuper, s. Thomas quarto libro Summae contra gentiles sic arguit:5 Ecclesia militans ab Ecclesia triumphanti per similitudinem derivatur (ad quod allegat auctoritates iam in verbis b. Bernardi praehabitas); sed in Ecclesia triumphanti praesidet unus qui etiam praesidet in toto universo, scilicet Deus: ergo et in Ecclesia militanti unus est qui praesidet universis, utputa papa. Hinc Osee primo dicitur: Congregabuntur filii Iuda et filii Israel pariter, et ponent sibi caput unum.6
Denique, super Angelicam hierarchiam multa de hac re scribit Hugo de S. Victore, inter cetera dicens: Quia per visibilia convenienter invisibilia demonstrantur, idcirco divina sapientia, quae omnia disposuit, ad similitudinem angelicae hierarchiae, quae invisibiliter ordinata erat in caelis, humanam hierarchiam visibiliter formavit in terris, ut essent in hominibus quoque sicut in angelis potestates et principatus sacri, videlicet convenientissime coordinati sub uno.
Albertus quoque in libro de IV Coaequaevis multa pulchra de hac ipsa conscribit materia: quae brevitati studens omitto, praesertim cum ad demonstrandum propositum ista sufficere et supersufficere videantur. Quibus tamen id adiicio quod sexto Ecclesiasticae hierarchiae capitulo Dionysius loquitur: Nostra hierarchia per ordines divinitus disposita, angelicae hierarchiae conformatur et ad Dei imitationem et deiformes angelicae hierarchiae distinctiones, ut mortalibus congruit, continet.