De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii
Denis the Carthusian (1402–1471)
Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.
✦ This work is being completed — add a section.
Epistola nuncupatoria
Liber Primus
Prooemium
Articulus I: De motivo editionis huius tractatus
Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos
Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur
Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum
Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex
Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum
Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci
Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi
Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare
Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa
Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam
Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo
Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum
Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum
Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur
Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi
Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum
Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa
Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis
Quidam scribentium totam ecclesiasticam potestatem a Petro in ceteros, imo et in alios quoque apostolos descendisse, affirmant quod claves a Christo collatae sint Petro per verba quae dixit ad Petrum, Pasce oves meas.1 Porro, ut intelligatur clarissime quam erroneum sit hoc dicere, oportet advertere quid sint claves Ecclesiae et quando et quomodo sint collatae a Christo sanctis apostolis.
Claves ergo Ecclesiae quamvis pluraliter designentur et duae esse dicantur, videlicet, potestas discernendi inter peccatum et non peccatum et potestas ligandi atque solvendi; radicaliter tamen et essentialiter una est clavis, sed in effectibus duae, prout Thomas super quartum Sententiarum,2 et Durandus in Summa sua, distinctione prima aliique doctores communiter dicunt. Rursus, haec clavis realiter est character seu potestas sacerdotalis, quae dicitur potestas ordinis seu consecrationis. Eadem quippe potestas est qua sacerdos corpus Christi verum consecrat et ipsos fideles, qui sunt corpus Christi mysticum, solvit et ligat, prout s. Thomas super quartum Sententiarum, distinctione vicesima quarta, testatur, et alii ibidem declarant. Per hanc enim potestatem habet sacerdos duos actus: unum principalem, qui est corpus et sanguinem Christi consecrare; alium secundarium, qui est solvere et ligare. Nunc ergo videndum quomodo Salvator dedit apostolo Petro potestatem hanc sacerdotalem: quo viso, patebit an alii apostoli potestatem hanc immediate a Christo acceperint, an a Petro.
Itaque advertendum quod sicut expositores catholici adstruunt, potestatem consecrandi contulit Christus omnibus simul apostolis in Cena, cum dixit: Hoc facite in meam commemorationem.3 Hinc super quartum Sententiarum, praeallegata distinctione, Thomas conscripsit: Christus discipulis dedit sacerdotalem potestatem quantum ad principalem eius actum, ante passionem in Cena, cum dixit: Accipite et manducate.4 Unde subiunxit: Hoc facite in meam commemorationem. Sed post resurrectionem dedit eis potestatem hanc sacerdotalem quantum ad eius secundarium actum, qui est absolvere et ligare, quando insufflavit in eos et dixit: Accipite Spiritum Sanctum; quorum remiseritis peccata, etc.5 Hinc Henricus de Hassia circa haec verba canonis, Haec quotiescumque feceritis, etc., ait in tractatu suo de missa: Per haec verba Christus instituit discipulos suos sacerdotes novi Testamenti, per huius sacrificii oblationem Deum Patrem placaturos. Sed et Ludolphus tertio volumine Vitae Iesu Christi, circa haec verba scribit (quod etiam ex Gorra accepit): Christus in amoris sui recordationem subiunxit, Hoc facite (id est, sacramentum hoc conficite vel celebrate, accipite et date) in meam commemorationem: per quae verba ordinavit eos in sacerdotes et dedit eis potestatem conficiendi sacramentum corporis et sanguinis sui. Rursus eodem volumine ait: Claves Petro promissae sunt, non datae, cum ei Salvator dixit: Tibi dabo claves regni caelorum.6 Sed ibi Ecclesiae praelatus eligitur. Postmodum vero cum aliis apostolis hanc promissam potestatem accepit, ubi apostoli a Christo episcopi sunt ordinati, cum insufflans in eos, dixit: Accipite Spiritum Sanctum, etc.7 Sed pastorem omnium fidelium atque in tota Ecclesia vicarium suum eum praefecit, cum dixit: Pasce oves meas.8 Haec Ludolphus ex dictis aliorum.
Itaque certissime constat quod Christus non contulit Petro sacerdotalem potestatem seu claves tunc primo cum locutus est ei: Pasce oves meas; praesertim cum verba illa prolata sint postquam apostolis dixit: Accipite Spiritum Sanctum; quorum remiseritis peccata, etc., ut patet. Iterum patet quod apostoli hanc potestatem non acceperunt a Petro, sed immediate a Christo.
Praeterea, ut haec clarius elucescant, pensandum quod (ut scribit Petrus de Alliaco) sex potestates ecclesiasticae leguntur in Evangelio a Christo apostolis traditae pro ipsis successoribusque eorum. Prima est potestas consecrationis, quae interdum dicitur character seu potestas ordinis. Quam contulit Christus dicens: Hoc facite in meam commemorationem.9 Secunda est potestas administrationis sacramentorum et potissime sacramenti poenitentiae: quae est potestas clavium, vel spiritualis iurisdictionis in foro conscientiae. Et haec potestas propter diversitatem effectus a prima distinguitur, quamvis essentialiter idem cum illa exsistat. Tertia est potestas apostolatus, seu praedicandi auctoritas. Quae data est eis a Christo cum dixit: Euntes praedicate, etc.10 Quarta est potestas iudiciariae correctionis in foro exteriori: per quam timore poenae corriguntur peccata, praesertim quae sunt in scandalum Ecclesiae. Quae collata est eis ubi loquitur Christus: Si peccaverit in te frater tuus, etc.11 Quinta est potestas dispositionis ministrorum quoad determinationem iurisdictionis ecclesiasticae, ut evitetur confusio dissensionisque materia in populo et inter ministros, si ipsi indistincte atque aequaliter de omni populo curam haberent. Et haec potestas collata est Petro et successoribus eius ubi specialiter dictum est ei: Pasce oves meas.12 Sexta est potestas exigendi necessaria vitae ab his quibus spiritualia ministrabant. Et haec potestas declarata est apud Matthaeum et Lucam, ubi habetur: In eadem domo manete, edentes, etc.; dignus est enim operarius mercede sua.13 Praeter has sex potestates, aliam discipuli a Christo non acceperunt, secundum hunc Petrum, nisi potestatem faciendi miracula ad fidei confortationem: in qua eis non necessario succedunt episcopi aliique presbyteri, quoniam fides modo non indiget miraculis confirmari.
Itaque ex his patet responsio ad omnes auctoritates in praecedenti articulo positas ad probandum quod omnis potestas ecclesiastica derivetur a papa. Dicendum est namque quod descendit ab eo quantum ad dispositionem ministrorum Ecclesiae quoad determinationem iurisdictionis ecclesiasticae, ut evitetur confusio, secundum modum iam tactum. Praeterea constat ex praeinductis doctorum sententiis quod doctores praeallegati nequaquam dicere voluerunt omnem potestatem Ecclesiae sic esse a papa, quasi ipsi apostoli a Petro claves aut sacerdotalem acceperint potestatem. Nec rursus ita intelligendum est praedictam quintam ecclesiasticam potestatem specialiter Petro concessam, quasi Christus sibi ipsi potestatem hanc non reservaverit ad faciendum actum ipsius praeter communem modum et ordinem a se institutum. Nam et Paulus apostolus antequam vidit Petrum, locis variis praedicavit ex Christi commissione.
Insuper, omnem ecclesiasticam potestatem, auctoritatem ac principatum a papa oriri, ita potest intelligi, quod nulla sit potestas ecclesiastica quae ab ipso tanquam a plenitudinem potestatis habente non possit procedere. Imo quaelibet potestas talis ab ipso procedit, aut certe procedere potest mediate vel immediate: omnes quippe dignitates et potestates ecclesiasticas potest conferre. Unde in expositione quorumdam super Ioannem inveni: Ideo Petro tanquam principaliori inter apostolos et capiti universalis Ecclesiae dictum est, Quodcumque ligaveris super terram, etc.,14 ut cum sit ordo in Ecclesia, haec potestas credatur primo et principaliter residere in summo pontifice, s. Petri vicario, atque ab ipso derivari in archiepiscopos et episcopos et ab his tanquam a mediis in simplices sacerdotes. Verumtamen, quamvis omnis sacerdos in sua ordinatione ligandi ac solvendi suscipiat potestatem, cum iuxta praehabita, idem sint character sacerdotalis atque praefata potestas, quae etiam clavis vocatur; non tamen habet huius potestatis exsecutionem, nisi ipsi subiiciatur materia, utputa homines super quos ipsi iurisdictio detur, seu cura animarum committatur a superiore: qui sicut dat eam inferiori, sic potest ei eam auferre in toto aut in parte, causa legitima occurrente.
Postremo, quod Christus Petro singulariter dixit, Tibi dabo claves, etc.,15 non dixit alios excludendo; sed idcirco ad Petrum direxit sermonem, quia prae ceteris fuit venerabiliter Christum confessus, dicendo: Tu es Christus, Filius Dei vivi.16 Unde ibidem ait Hieronymus: Mercedem recipit vera confessio. Nihilo minus, sicut Petrus id pro omnibus dixit apostolis, sic ipsi facta est illa promissio, non solum ut fuit persona certa, sed ut fuit totius Ecclesiae gerens personam repraesentansque vicem, quemadmodum Augustinus, Ambrosius, Beda, Rabanus cum ceteris multis expositoribus contestantur. Asserit etenim Augustinus in sermone de beatissimis Petro et Paulo apostolis: Dominus Iesus discipulos suos ante passionem suam (sicut nostis) elegit,17 quos et fratres vocavit:18 inter quos quasi ubique Petrus totius Ecclesiae gestabat personam. Propter quod audire meruit: Tibi dabo claves regni caelorum. Quas claves ille non ut unus homo sed unitas Ecclesiae accepit.