De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian

De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian (1402–1471)

Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.

This work is being completed — add a section.


Epistola nuncupatoria

Liber Primus

Prooemium

Articulus I: De motivo editionis huius tractatus

Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos

Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur

Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum

Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex

Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum

Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci

Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi

Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare

Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa

Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam

Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo

Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum

Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum

Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur

Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi

Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum

Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa

Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis

Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia

Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum

Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius

Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae

Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter

Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam

Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra

Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta

Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus

Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem

Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere

Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato

Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi

Papam propter haeresim posse a concilio deponi, superius etiam ex summorum pontificum sententiis est probatum: in quo pene omnes doctores concordant adduntque multi quod pro quocumque peccato notorio quo scandalizat Ecclesiam et in quo pertinax incorrigibilisque maneret, possit a concilio iudicari, reprobari, deponi. Verumtamen iuxta hucusque probata habet difficultatem quomodo id licite fieri queat: praesertim cum dictum sit quod papa sit totius Ecclesiae, etiam collectim acceptae, pastor, praeses, caput et pontifex, sponsus et iudex. Iudex autem a subditis iudicari non potest nec deponi; minor quoque maiorem solvere vel ligare non potest: imo par in parem potestatem non habet.

Itaque ad intelligendum quomodo ista stent simul, primo pensandum quod eidem secundum diversa quae in ipso sunt, imo et secundum diversas considerationes eius, diversa conveniunt. Nam et in Deo, in quo nulla est substantialis distinctio, fundantur diversae considerationes de ipso conceptae, et secundum eas diversa Deo conveniunt. Et hoc in creaturis amplius locum habet, in quibus est diversa considerare. Sicque de eodem diversa veraciter enuntiantur, praesertim in homine, in quo maxima compositio seu multiplicitas invenitur. Aliud quippe convenit homini ratione naturae, aliud ratione culpae, aliud ratione gratiae. Hinc et s. Augustinus de beatissimo principe apostolorum Petro testatur super Ioannem: Petrus natura unus homo erat, gratia unus Christianus, abundantiori gratia unus idemque primus apostolus; sed quando dictum est ei, Tibi dabo claves, universam significavit Ecclesiam. Hinc quoque superius est ostensum, quod papa secundum diversa quae in ipso sunt et secundum diversas sui considerationes, vocatur et est pater et princeps Ecclesiae itemque filius et minister Ecclesiae. Rursus, in quantum est unus homo et unus Christianus similis nobis, fragilis atque mortalis et peccabilis, ac legibus Christi subiectus, sic est frater noster et membrum Ecclesiae, fraternae quoque correptionis praecepto subiicitur. Porro ratione peccati efficitur inferior, imo et vilior et damnabilior, etiam infimi status Christiano bono seu iusto: sicque quotidie iudicem habet proprium confessorem, cuius est ipsum ut peccatorem corripere, iudicare poenitentiamque ei imponere.

Praeterea, quaedam glossa Decreti dicit quod minimus fidelis maior est papa infideli; et ita habet textus Decreti quod qui iustior fuerit, ille maior: quae intelligenda sunt de maioritate virtutis et perfectionis, non iurisdictionis. Unde et Thomas in secunda secundae, quaestione tricesima tertia, ait: Omnis delinquens, in quantum delinquens, est inferior corripiente: qui quoad hoc quod rite corripit, sanum habet iudicium; sicque alteri, quamvis simpliciter superiori, hanc spiritualem eleemosynam, id est fraternam correptionem, impendere potest. Denique super quartum Sententiarum, distinctione nonadecima, ait: Quidam dicunt quod correptio fraterna non se extendit ad praelatos, quia non debet homo ponere os in caelum. Sed hoc nihil est, quia praelati in quantum peccant, non sunt caelum: ideo ratione peccati correptio eis debetur. Praelatus enim ex hoc quod est publica persona vicemque Dei super subditos gerens, non amittit ea quae sunt propria illius singularis personae: et ideo omnia illa quae debentur alicui ex fraterno caritatis affectu, qui ad omnes homines est habendus, etiam praelato debentur. Haec Thomas.

His praemissis, dicendum quod papa secundum quod talis, utputa in quantum summus Ecclesiae pastor et pontifex, non est a concilio generali sententialiter iudicandus aut per depositionem puniendus: quia ut talis, est superior et praelatus ac iudex Ecclesiae. Sed in quantum esset intolerabiliter vitiosus seu criminosus, sic esset inferior, et concilium haberet super eum potestatem ac iurisdictionem a Christo, a quo immediate claves accepit Ecclesia, quam repraesentat concilium: qui etiam Christus dedit potestatem Ecclesiae abiiciendi membrum scandalizans, infectivum ac putridum. Sic ergo generale concilium potestatem et iurisdictionem habet in papam, in quantum papa ratione culpae inferior redditur ipso concilio, imo insuper et in quantum papa consideratur ut membrum filiusque Ecclesiae, puta ut determinata persona fidelis seu unus Christianus viator, peccabilis; et in quantum talis est, dicitur ei a concilio lex praefigi, ne sua potestate abutatur, sed debite dirigatur.

Ex his patet ad obiecta solutio. Par enim potestatem non habet in parem in quantum est talis, id est aequalis, sed ut aliquo modo exstat inferior. Similiter minor non ligat nec absolvit maiorem secundum quod maior est, sed in quantum est quodammodo minor. Sic nec iudex iudicatur ut iudex, sed ut publice reus.

Porro, ut in Summa sua scribit Durandus, regula illa qua dicitur, Minor maiorem solvere vel ligare non potest, in aliquibus casibus fallit, videlicet: in iudicio poenitentiae, quia simplex sacerdos absolvit papam; item, cum superior se submittit iudicio inferioris; item, cum delinquit superior in provincia inferioris: tunc enim minor potest illum excommunicare aut aliquo modo punire, praesertim si ille non sit eius praelatus, secundum quod Goffredus et Ostiensis testantur. Hinc Thomas in secunda secundae, quaestione sexagesima septima, dicit quod quilibet sortitur forum secundum rationem delicti, ita quod qui in territorio alicuius praelati aut principis peccat, ratione culpae subiicitur ei. In Summa quoque confessorum asseritur quod quilibet Christianus ratione delicti efficitur de foro Ecclesiae. Itaque constat quod superiori non omnifarie repugnat ab inferiore iudicari.

Verumtamen iuxta praemissas distinctiones videtur subtilius et convenientius dicendum quod superior nunquam iudicatur, solvitur aut ligatur ab inferiore, in quantum superior, seu secundum id in quo exstat superior, sed in quantum inferior et secundum id quo comprobatur esse inferior. Nempe et papa in quantum confitens, est inferior confessore suo quocumque ut tali: qui in quantum confessor, est Christi repraesentans personam et vice et loco ipsius; papa vero ut confitens, peccatoris gerit personam sicque confessori suo subiicitur, et ille potestatem et iurisdictionem habet in istum secundum quod talis est, non in quantum est superior eo summusque pontifex.

Hinc Ioannes glossator Decreti, in capitulo Si papa, distinctione 40, dicit: Papa scandalizans Ecclesiam et monitus desistere, si non desistit, est censendus haereticus: quia contumacia seu incorrigibilitas est haeresis, cum obviet legi naturae seu rationi naturali, quam evangelica lex dicitur sibi praesupponere atque substernere, ac substernendo perficere. – Hinc non solum dicitur esse contra fidem fideique doctrinam quod formaliter et directe ei repugnat, sed etiam illud quod repugnat ei quod illa praesupponit, quod est lex naturae: sicut et universaliter loquendo, non solum est contra artem sive scientiam quod immediate ac proprie repugnat principiis artis, sed et illud quod obviat his quae ars aut scientia praesupponit. Sicque omne peccatum notorium in quo quis contumaciter manet incorrigibilisque persistit, dicitur esse contra fidem et reduci ad haeresim. Unde ob tale peccatum papa dicitur deponendus.

Postremo, praehabitum est quod in his quae directe ac proprie pertinent ad forum et expeditionem generalis concilii, papa sit subiectus inferiorque concilio secundum modum expressum. Cum ergo potissime ad concilium pertineat reformatio Ecclesiae in capite et membris, ad quam valde necessaria est reformatio (si ea indigeat) summi pontificis, ex cuius regimine totum bonum Ecclesiae quodammodo pendet (quemadmodum scriptum est: Secundum iudicem populi, sic et ministri eius; et qualis est rector civitatis, tales et inhabitantes in ea); hinc iustum et rationabile perhibetur ut papa praebeat se concilio corrigendum: quod si facere noluerit, asserunt eum rite posse deponi.

Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium

Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo

Articulus XXXV: De utilitate generalium conciliorum

Articulus XXXVI: Qualia decet esse generalium conciliorum supposita

Articulus XXXVII: Qualiter admonendus et (si opus fuerit) etiam reprehendendus sit papa a viris sanctis seu familiaribus sibi ad hoc idoneis; et de exhortatione facienda summo pontifici

Articulus XXXVIII: De his in quibus papa dispensare aut non potest aut debet; et an papa possit simoniam committere

Articulus XXXIX: Demonstratio quod papa est supra totam Ecclesiam simul seu collective acceptam, tanquam caput, pastor et pontifex eius

↑ Top of work