De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian

De Auctoritate Summi Pontificis et Generalis Concilii

Denis the Carthusian (1402–1471)

Treatise on the authority of the pope and the general council. Divided into three books, it examines the scriptural, patristic, and canonical foundations of papal primacy, defends the universal jurisdiction of the Roman Pontiff, and addresses conciliarist arguments concerning the relationship between papal and conciliar authority.

This work is being completed — add a section.


Epistola nuncupatoria

Liber Primus

Prooemium

Articulus I: De motivo editionis huius tractatus

Articulus II: De universali auctoritate ac praesidentia papae super totam Ecclesiam, seu universos fideles simul acceptos, secundum sanctos catholicosque doctores, tam Graecos quam Latinos

Articulus III: De mirabili excellentia et plenitudine potestatis domini papae, ex verbis s. Bernardi ad Eugenium papam, ex quibus praehabita confirmantur

Articulus IV: De potestate, dignitate ac praesidentia papae, secundum Thomam in Summa contra gentiles et super secundum Sententiarum

Articulus V: De dispositione ecclesiasticae hierarchiae instar hierarchiae angelicae, secundum divum Dionysium, s. Bernardum, b. Thomam et Hugonem de S. Victore: ex quibus probatur quod in tota Ecclesia unus summus praesideat pontifex

Articulus VI: De potestate et excellentia papae, atque de casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, ex Raimundo et ex Summa Pisana, item ex Summa confessorum

Articulus VII: De excellentia, potestate ac praesidentia papae, secundum Bonaventuram et Durandum de S. Portiano itemque secundum Durandum qui fuit Ordinis s. Francisci

Articulus VIII: De subordinatione, limitatione et subiectione potestatis seu auctoritatis papalis sub voluntate, lege atque imperio Christi

Articulus IX: Qualiter liceat summo pontifici dispensare

De plenitudine potestatis papae iam dicta sunt plurima: verumtamen, quod coram Deo non liceat ei ea uti ad libitum suum, sed solum debeat ea uti sapienter, pie ac iuste, iam clarius est pandendum.

Porro, cum Christus fateatur, Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio; et alibi, Non veni ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit me: quanto magis papa Deo in omnibus obedire ac subiici debet et instar Dei potestate sibi concessa uti tantummodo ordinate, sapientia seu discretione ipsum in omnibus dirigente, caritate movente, pietate, iustitia ceterisque virtutibus ipsum ad rite agendum perficientibus atque trahentibus, ut sic agat sicut approbat Deus? Dispensandi namque potestas in summo consistit pontifice ceterisque praelatis, non sicut in dominio aut principali principio, sed tanquam in ministris et instrumentalibus causis atque vicariis, praecepto et dominio superioris (imo summi Dei) subiectis, qui eis potestatem largitus est in aedificationem, id est ad hoc ut ea rationabiliter ad subiectorum salutem utantur, non in destructionem, id est non ut ea abutantur ad animarum perditionem: imo hoc divinitus eis prohibitum est ab illo cui omne iniustum inordinatumque displicet, cum essentialiter sanctus et sapiens sit. Minister namque et instrumentalis causa, moveri et agere debent secundum directionem et voluntatem dominatoris ac principalis artificis. Unde, ut dispensatio valeat atque a culpa coram Deo excuset, necesse est ut secundum summi legislatoris omnipotentisque Dei voluntatem exhibeatur, puta ex rationabili causa, absque iuris iniuria, prout s. Thomas in secunda secundae, quaestione octogesima octava, aliique doctores concorditer scribunt.

Hinc Guillelmus Parisiensis disseruit: A multis prudentibus dicitur quod dispensatio est ius, et non iuris diminutio aut derogatio seu eius in aliquo laesio. Causa siquidem propter quam dispensatio fit, facit procul dubio ut iustum sit quod indulgetur: alioqui non dispensatio, sed iuris dissipatio esset. Hinc alii dicunt quod dispensatio aliud non est quam latentis et virtualis intentionis ipsius legislatoris expressio, ita quod si ille adesset, ipse stante tali rationabili causa dispensandi, sic iudicaret agendum ac dispensandum, imo sic ageret. Idcirco, secundum haec, per dispensationem mutatur materiale legis, non eius formale: nempe formale legis est intentio legislatoris, quae est principale principaliusque pensanda in lege.

Porro, secundum Ostiensem, dispensatio est misericors relaxatio rigoris iuris in casu, per eum ad quem pertinet canonice facta. Et sicut ait Durandus super Sententias, dispensatio designat amotionem obligationis praecepti in casu quantum ad aliquem vel aliquos: quod absque rationabili causa fieri non licere, omnibus constat. Talis vero rationabilis causa dispensandi a doctoribus ponitur duplex, videlicet, urgens necessitas et vera ac manifesta utilitas: quarum si neutra adfuerit, non dispensatio sed dissipatio iuris erit, et nec dispensator nec dispensationem suscipiens erit a culpa immunis. Hinc s. Bernardus scribit Roberto, monacho suo atque cognato, qui de licentia papae relicto pristino Ordine Cisterciensium rigorosiori, Ordinem Cluniacensium introiit leniorem: Non tibi frustra quis blandiatur de dispensatione apostolica, cuius conscientiam tenet ligatam divina sententia.

Denique idem Bernardus pro quadam culpa Eugenium papam tertio libro De consideratione fiducialiter increpans, inter cetera ait: Sic agendo probatis vos habere plenitudinem potestatis, sed iustitiae forte non ita; facitis hoc quia potestis; sed utrum et debeatis, quaestio est. Honorum et dignitatum gradus et ordines quibusque suos servare positi estis, non invidere aut tollere. Quomodo non indecens tibi, o beatissime papa, voluntate pro lege uti, et quia non est ad quem appelleris, potestatem exercere, negligere rationem? Tune maior Domino tuo, qui ait, Non veni facere voluntatem meam? Quanquam non minus deiecti quam elati animi est, veluti rationis expertem, non pro ratione, sed pro libitu agere, nec iudicio agi, sed appetitu. Quid tam bestiale? Et si indignum cuique utenti ratione vivere ut pecus, quis in te omnium rectore tantam naturae contumeliam, tantam honoris iniuriam ferat? Sed dicis mihi: Quid? inquis, prohibes dispensare? Non, sed prohibeo dissipare. Non sum tam rudis, ut ignorem positos vos dispensatores, sed in aedificationem, non in destructionem. Denique, ut ait Apostolus, quaeritur inter dispensatores ut fidelis quis inveniatur. Ubi necessitas urget, excusabilis dispensatio est; ubi utilitas provocat, dispensatio laudabilis est: utilitas, dico, communis, non propria. Nam cum nihil horum est, non plane fidelis dispensatio, sed crudelis dissipatio est.

His autem concordant summorum verba pontificum. Ait quippe Gelasius papa: Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum patrum decreta. Et Leo papa: Ubi, inquit, necessitas non est, nullo modo violentur sanctorum patrum instituta. Ex quibus omnibus elucescit quando et qualiter dispensatio a culpa excuset, quam rationabiliter sit petenda, quam prudentialiter exhibenda. Per quid etenim status Ecclesiae eatenus lapsus est ac defecit, sicut per consuetudinariam, incircumspectam levemque dispensationem? Idcirco praelatus, quantum congrue fieri valet, iusti verique tenax sit.

Sed his obiici potest in primis quod superius ex Summa confessorum et ex Summa Pisana allegatum est, quod papa nulli subiaceat. Sed hoc nec de lege aeterna neque de lege divina nec de naturali sumendum est lege, sed de positivis legibus a praedecessoribus papae institutis quae sub eius cadunt dispensatione: quia, ut dicunt iuristae, par in parem potestatem non habet. – Secundo obiici potest quod secundum praeinducta verba Durandi, papa potestatem plenam habet et liberam. Sed hoc ita intelligendum non est quasi pro beneplacito suo potestate queat concessa inculpabiliter uti. Idcirco potestas papae libera dicitur respective, non absolute, cum legibus Christi sit subdita. Vel dicitur libera, quasi non impedita, et quoniam caritative ac libere ea utendum est.

Articulus X: De praecipua difficultate in negotio Ecclesiae iam versante, videlicet an papa sit super generale concilium, vel econtra, hoc est an maior sit potestas concilii quam papae, an vice versa

Articulus XI: Probatio per Scripturam canonicam qua aliqui probant quod concilium generale sit supra papam

Articulus XII: Quid obiici possit contra praedicta in articulo proximo

Articulus XIII: Probatio qua aliqui probant concilium esse super papam, ex verbis sanctorum patrum atque doctorum

Articulus XIV: De auctoritate generalium conciliorum, ex dictis summorum pontificum

Articulus XV: De auctoritate conciliorum generalium, ex his quae in gestis conciliorum leguntur

Articulus XVI: Introductio obiectionum contra praedicta, ex quibus apparet quod papa a concilio non possit iudicari neque deponi

Articulus XVII: Solutio obiectionum istarum

Articulus XVIII: An omnis seu tota potestas et auctoritas generalis concilii sive Ecclesiae sit a papa

Articulus XIX: Solutio quaestionis istius et de sex potestatibus ecclesiasticis

Articulus XX: De rationibus propter quas quidam iam temporis asserunt concilium esse super papam et de modo loquendi aliquorum in ista materia

Articulus XXI: Solutio sive discussio rationum istarum

Articulus XXII: Quomodo summus pontifex dicatur filius et minister Ecclesiae et ipsa Ecclesia mater ac domina eius

Articulus XXIII: Quomodo competat Christo esse caput Ecclesiae

Articulus XXIV: An papa sit caput totius militantis Ecclesiae et qualiter

Articulus XXV: De modo loquendi quorumdam circa materiam istam

Articulus XXVI: Determinatio difficultatis praecipuae, an scilicet papa sit super concilium, an econtra

Articulus XXVII: Declaratio exemplaris eorum quae in praecedenti articulo sunt inducta

Articulus XXVIII: Quod universae potestates et dignitates ecclesiasticae virtualiter concurrunt et simul exsistunt in summo pontifice, etiam perfectiori sublimiorique modo quam in ceteris praelatis atque principibus

Articulus XXIX: Quae sunt illa in quibus potestas atque auctoritas concilii generalis dicitur esse super potestatem et auctoritatem papalem

Articulus XXX: An et quomodo ad summum pontificem pertineat Symbolum fidei edere

Articulus XXXI: An summo pontifici sit magis obediendum in omnibus quam cuicumque alteri inferiori potestati seu praelato

Articulus XXXII: Quomodo papa possit a generali concilio iudicari atque deponi

Articulus XXXIII: De rationibus et auctoritatibus quas dominus Eugenius in quadam epistola allegat contra Basileense (ut fertur) concilium

Articulus XXXIV: Responsio quorumdam ad recitata in praecedenti articulo

Articulus XXXV: De utilitate generalium conciliorum

Articulus XXXVI: Qualia decet esse generalium conciliorum supposita

Articulus XXXVII: Qualiter admonendus et (si opus fuerit) etiam reprehendendus sit papa a viris sanctis seu familiaribus sibi ad hoc idoneis; et de exhortatione facienda summo pontifici

Articulus XXXVIII: De his in quibus papa dispensare aut non potest aut debet; et an papa possit simoniam committere

Articulus XXXIX: Demonstratio quod papa est supra totam Ecclesiam simul seu collective acceptam, tanquam caput, pastor et pontifex eius

↑ Top of work