De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Nunc ad ea testimonia, quae ex Patribus adferunt, respondendum est. Kemnitius igitur primo producit Irenaeum lib. III, cap. 1, ubi sic loquitur: «Non enim per alios, inquit, dispositionem salutis cognovimus, quam per eos, per quos Evangelium pervenit ad nos: quod quidem tunc praeconiaverunt, postea vero per Dei voluntatem in Scripturis nobis tradiderunt, fundamentum et columnam Fidei nostrae futurum.» Eadem igitur, inquit Kemnitius, scripserunt omnia Apostoli, quae praedicarunt viva voce.

Respondeo: Irenaeum non dicere nihil aliud Apostolos praedicavisse, quam quod scripserunt: sed solum scripsisse Evangelium, quod antea praedicaverant, quod est verum, et non contra nos. Sed, etsi diceret Irenaeus, Apostolos omnia scripsisse quae praedicaverunt, nihil diceret adversus sententiam nostram. Sunt enim duo diligenter notanda, tum ad hunc locum Irenaei, tum ad alia multa aliorum Veterum intelligenda.

Primum est, quaedam in doctrina Christiana tam Fidei, quam morum, esse simpliciter omnibus necessaria ad salutem, qualis est notitia articulorum Symboli Apostolici: item cognitio decem praeceptorum, et nonnullorum Sacramentorum. Caetera non ita necessaria sunt, ut sine eorum explicita notitia et Fide et professione homo salvari non possit, modo promptam habeat voluntatem ea suscipiendi, et credendi, quando sibi fuerint legitime per Ecclesiam proposita?

Haec distinctio ex eo colligitur, quod sine notitia, et Fide mysteriorum primi generis, nemo adultus admittitur ad Baptismum: sine notitia autem, et Fide saltem explicita posteriorum ordinarie admittuntur: Act. II, post unum Petri sermonem, quo docuerat praecipua capita Fidei de Christo, baptizati sunt uno die homines ad tria millia, qui sine dubio nihil aliud noverant, nisi illa necessaria, et ideo subditur, quod post Baptismum erant perseverantes in doctrina Apostolorum, id est, disciebant quae nondum audierant de mysteriis Christianis. Sic Paulus cum Thessalonicenses in numero Sanctorum haberet, et Fidem atque charitatem eorum miris laudibus extolleret, tamen I. Thess. III, dicit: Orantes, ut videamus faciem vestram, et compleamus quae desunt Fidei vestrae.¹

Nota Secundo, ea quae sunt simpliciter necessaria, Apostolos consuevisse omnibus praedicare: aliorum autem non omnia omnibus, sed quaedam omnibus, quae nimirum omnibus utilia erant, quaedam solis Praelatis, Episcopis, et Presbyteris, ut de ratione gubernandae Ecclesiae, de Sacramentis administrandis, de refellendis haereticis etc. sicut etiam modo alia disputantur in scholis inter doctos, alia explicantur in concione populari. Sic Act. XX, Apostolus seorsim instruit Episcopos Asiae. Sic I. Cor. II, sapientiam loquitur inter perfectos. Sic II. Tim. II. Haec, inquit, commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere.² Sic Irenaeus lib. IV, cap. 43, dicit, Apostolos cum Episcopatu tradidisse successoribus charisma scientiae.

His notatis, dico: illa omnia scripta esse ab Apostolis, quae sunt omnibus necessaria, et quae ipsi palam omnibus vulgo praedicaverant: alia autem non omnia scripta esse.

Cum igitur Irenaeus ait, Apostolos scripsisse quae praedicaverant in Mundo, verum est, et non contra Traditiones, quia non praedicaverunt populis omnia, sed solum ea quae illis necessaria, vel utilia erant, caetera seorsim perfectioribus tradiderunt.

Secundo profert Origenem in cap. III, ad Rom. in Matth. hom. 25. in Ezechiel. homil. 7. in Hier. hom. 1, ubi dicit, oportere nos de rebus divinis non loqui ex proprio sensu, sed omnia confirmare Scripturae testimoniis: «Necesse nobis est, inquit, Scripturas sanctas in testimonium vocare. Sensus quippe nostri, et enarrationes sine his testibus non habent fidem.» Respondeo: loquitur Origenes de obscurissimis quaestionibus, quales ut plurimum non sunt illae, quae testimonium habent Traditionis in tota Ecclesia receptae. Alioqui enim diserte asserit Origenes hom. 5. in Num. plurima in Ecclesia servari, et ab omnibus necessario servanda esse, cum nulla exstent de illis testimonia.

Tertio producit in testem Constantinum Imperatorem, qui in Concilio Nicaeno, teste Theodoreto lib. I, cap. 7, sic ait: «Evangelici et Apostolici libri, necnon antiquorum Prophetarum oracula plane instruunt nos sensu numinis. Proinde hostili posita discordia, sumamus ex verbis divinitus inspiratis quaestionum explicationes.» Respondeo: non esse hoc testimonium tanti faciendum, quanti Calvinus et Kemnitius illud faciunt. Erat enim Constantinus Magnus Imperator, sed non magnus Ecclesiae Doctor, praesertim cum secundum opinionem novorum haereticorum et antiquorum Arianorum, Constantinus eo tempore nondum fuerit baptizatus, et proinde non noverit arcana religionis.

Sed admissa auctoritate Constantini, dico: eorum omnium dogmatum, quae ad naturam Dei pertinent, exstare in Scripturis testimonia, et posse nos circa ea dogmata ea plene et plane instrui ex Scripturis, si eas recte intelligamus; verumtamen sensum Scripturarum pendere ex Traditione Ecclesiae non scripta. Quocirca Theodoretus, qui lib. I, c. 7. narraverat hanc orationem Constantini, idem cap. 8. refert, prolatas fuisse utrinque Scripturas, et cum ex iis non convincerentur Ariani, eo quod easdem Scripturas aliter exponerent, quam Catholici, damnatos eos fuisse ex sermonibus non scriptis, pie tamen intellectis; cui damnationi Constantinum assensum esse, nemo unquam dubitavit.

Profert quarto Athanasium, qui in Orat. cont. Gent. in ipso initio: «Sufficiunt per se, inquit, sacrae ac divinitus inspiratae Scripturae ad omnem instructionem veritatis.» Respondeo: illud Omnem de suo adjecisse Kemnitium: nam Athanasius non habet, nisi ad veritatis indicationem. Loquitur enim ibi, non de omnibus dogmatibus, sed solum de duobus, quae sunt argumenta duorum librorum, quos ad Macarium scribit; videlicet, quod idola non sint Dei, et quod Christus sit verus Deus et similiter homo, quae duo habent in Scripturis expressa testimonia. Praeterea Athanasius ibidem addit, Scripturas quidem sufficere ad indicationem veritatis horum duorum dogmatum; tamen non sine explicatione sanctorum Patrum, quorum libri cum non facile ab omnibus haberi possint, dicit se velle scribere de his rebus, quid a majoribus ipse didicerit.

Profert quinto Basilium in Serm. de Fid. confess. ubi sic loquitur: «Infidelitatis argumentum fuerit, et signum superbiae certissimum, si quis eorum, quae scripta sunt, aliquid velit rejicere, aut eorum, quae non scripta, introducere.» Et similia habet in Summ. moral. 72, cap. 1 et Summa 80, c. 22. Respondeo: Loquitur Basilius de iis, qui addunt ad Scripturae dogmata aliqua alia contraria et aliena, Scripturisque repugnantia. Nam in eodem Sermone de confessione Fidei dicit, se contra haereticos disputantem saepe usum esse sermonibus non scriptis; tamen cum Scripturis consentientibus; et Apostolum quoque non solum ex Scripturis, sed etiam ex Philosophis testimonia accepisse, quando illa non erant contraria Scripturis. Addo etiam, de iis quoque Basilius loqui, qui non contenti vocibus scriptis, ex proprio capite inveniunt alias. Id enim superbiae signum est certissimum. Itaque agit de Traditionibus, quae excogitantur a privatis hominibus, non de iis, quas ab Apostolis Ecclesia per successiones Episcoporum accepit.

Alium locum affert ex epist. 80, ubi Basilius ait: «Non putamus aequum esse, ut quae apud ipsos obtinuit consuetudo, pro lege et canone habeatur rectae doctrinae. Stemus itaque arbitratui a Deo inspiratae Scripturae.» Respondeo: omisit Kemnitius verba, quae erant in medio, et contra illum faciebant. Erat enim tunc quaestio, an dicendum esset, esse in Deo tres hypostases, et unam naturam. Aliqui dicebant, non esse sic dicendum, et proferebant pro argumento consuetudinem suae regionis, ubi talibus verbis nemo uteretur. Quibus respondet Basilius, qui contrarium sentiebat, in aliis regionibus esse consuetudinem ut dicerent in Deo tres hypostases, et unam naturam; et ideo si nollent ipsi acquiescere huic consuetudini, non esse etiam aequum, ut ipsi suam aliam consuetudinem vellent esse regulam, sed starent utrique judicio Scripturae, quam nemo rejicere potest. Hic igitur vides, non agi de Traditione in tota Ecclesia recepta, sed de particularibus consuetudinibus. Deinde Basilius ideo provocasse a consuetudine ad Scripturas, quia ex consuetudinibus contrariis nihil certi statui poterat.

Sexto profert Chrysostomum hom. 1. in Matth. hom. 3. in II ad Thessal. et hom. 13. in Genes. ubi Chrysostomus dicit, Scripturam esse utilem, et claram in rebus necessariis. Sed quorsum haec? Deinde profert ejusdem testimonium ex hom. 49. in Matth. ubi exponens illud cap. XXIV. Tunc qui in Judaea sunt fugiant ad montes;³ dicit, tempore haeresum non esse ullam rationem inveniendae veritatis, nisi lectionem Scripturarum. Sed hoc testimonium non est Chrysostomi, sed Auctoris operis imperfecti, qui vel fuit Arianus, vel certe opus ejus ab Arianis multis in locis depravatum est. Nam hom. 48, haereticos vocat homousianos, et hom. 49, contra eosdem fere semper loquitur, et propterea totus hic locus tanquam ab Arianis insertus, e quibusdam codicibus nuper emendatis sublatus est. Aliud profert testimonium Chrysostomi ex hom. in Psal. XCV. circa finem: «Si quid dicitur absque Scriptura, auditorum cogitatio claudicat, nunc annuens, nunc haesitans: verum ubi ex Scriptura divinae vocis prodiit testimonium, et loquentis sermonem, et audientis animum confirmat.»

Respondeo: cum in verbis immediate praecedentibus Chrysostomus dixerit: «Neque enim oportet quidquam dicere sine testibus, solaque animi cogitatione» (intelligere debemus, eundem, cum continuo subjungit): «Si quid dicatur absque Scriptura» subintelligi voluisse, sed sola animi cogitatione. Itaque sensus verborum ejus is est, ut si quid dicatur ex propria inventione, non ita facile persuadeatur, atque fieret, si quod dicitur Scripturae testimonio confirmari posset.

Aliud profert ejusdem ex homil. 13, in II. epistol. ad Corinth. «Cum habeamus omnium exactissimam trutinam, gnomonem, et regulam, divinarum legum assertionem, oro vos omnes, ut relinquatis, quid huic, vel illi videatur, et de his a Scripturis haec omnia inquirite.» Respondeo: non loquitur de dogmatibus Fidei, aut morum obscuris, sed de opinione carnalium, qui anteponunt opes paupertati, cum Scripturae apertissime doceant, paupertatem esse longe utiliorem ad salutem. Itaque Chrysostomus nihil hic aliud dicit, quam magis credendum esse Scripturis in hac parte, quam hominum opinioni.

Ultimo profert ejusdem Chrysostomi testimonium ex Commentar. in cap. XXII Matth. «Quidquid quaeritur ad salutem, totum jam impletum est in Scripturis.» Respondeo: loquitur Chrysostomus de remediis vitiorum, ac docet, nullum esse vitium, ad quod sanandum non inveniatur in Scriptura aliquod remedium. Quod etiam docet Basilius Orat. in I. Psalm. Sed quid haec valent contra traditiones?

Septimo profert Epiphanium, qui haeresi 61. ait: «Nos uniuscujusque quaestionis inventionem non ex propriis ratiocinationibus dicere possumus, sed ex Scripturarum consequentia.» Respondeo: non dicit Epiphanius, ex Scripturarum consequentia solum: alibi autem clarissime dicit, ut supra ostendimus, non omnia a Scriptura accipi posse, et ideo necessariam esse Traditionem.

Octavo profert Cyrillum, qui lib. De recta Fide ad Regin. sic ait: «Necessarium nobis est, divinas sequi litteras, et in nullo ab earum praescripto discedere.» Respondeo: non dicit, non licere aliquid dicere, quod in Scripturis non habeatur; sed non licere contra Scripturas dicere. Hoc enim est non discedere a praescripto Scripturarum, quod quidem et nos libenter amplectimur; nec enim Traditiones cum Scriptura pugnantes unquam defendimus.

Item profert illud ejusdem ex hom. 5. in Levit. «Ego puto, in hoc biduo, duo Testamenta posse intelligi, in quibus liceat omne verbum, quod ad Deum pertinet, requiri, et discuti, atque ex ipsis omnem rerum scientiam capi. Si quid autem superfuerit, quod non Scriptura divina decernat, nullam aliam debere tertiam Scripturam ad auctoritatem scientiae suscipi.» Respondeo primo: homilias illas in Leviticum non esse B. Cyrilli, sed Origenis, vel nescio cujus alterius, qui passim litteram destruit, ut mysticos sensus ex capite suo statuat. Proinde homilias illas non esse magnae auctoritatis. Adde, quod in eo ipso loco auctor homiliae non excludit verbum Dei non scriptum, sed solum tertiam Scripturam, id est, humanam Scripturam, quae se pro divina venditare velit.

Profert nono Theophylum lib. II. Paschali; qui sic ait: «Diabolici spiritus est, aliquid extra Scripturarum sacrarum auctoritatem putare divinum.» Respondeo: loquitur de libris apocryphis, qui pro divinis a quibusdam supponebantur. Ineptum autem est, ne quid gravius dicam, quae de una re dicuntur, torquere ad aliam.

Profert decimo Appollinarem, qui apud Eusebium lib. V hist. cap. 15. dicit, se longo tempore distulisse scribere contra Montani haeresim, ne videretur quibusdam aliquid addere Evangelico Dei verbo. Respondeo primo: ista verba non in omnibus codicibus inveniri. Secundo, non dicere eum auctorem, Evangelico verbo scripto. Tertio, intelligere additionem novi dogmatis contrarii: nam ibidem accusat Montanum, quod non servaverit doctrinam, quam Ecclesia ex Traditione, et successione Episcoporum ab Apostolis acceperat.

Profert undecimo Tertullianum, qui lib. cont. Hermog. cap. 22. «Adoro, inquit, Scripturae plenitudinem. Scriptum esse, doceat Hermogenis officina. Si non est Scriptum, timeat vae illud, adjicientibus, vel detrahentibus destinatum.» Respondeo: loquitur Tertullianus de uno dogmate tantum, quod scilicet Deus creaverit omnia ex nihilo, non ex praejacente materia, ut Hermogenes somniabat. Et quoniam hoc dogma apertissime continetur in Scripturis, dicit Tertullianus, se adorare Scripturae plenitudinem, quantum ad hoc dogma; et addit, Hermogenem, qui addebat ad Scripturam dogma contrarium, et repugnans ipsi Scripturae, incidere in illam maledictionem, qua prohibemur nihil addere, aut detrahere Scripturae, ita ut veritas ejus immutetur.

Profert duodecimo Cyprianum, qui sic loquitur in epist. ad Pompejum: «Unde est, inquit, ista traditio? utrumne de Dominica et Evangelica auctoritate descendens, an de Apostolorum mandatis atque epistolis veniens? Ea enim facienda esse, quae scripta sunt, testatur Deus, et proponit ad Jesum Nave dicens: Non recedet liber legis hujus ex ore tuo. Si ergo aut in Evangelio praecipitur, aut in Apostolorum epistolis aut actis continetur, observetur haec sancta Traditio, etc.» Respondeo Cyprianum haec scripsisse, cum errorem suum tueri vellet, et ideo non mirum, si more errantium tunc ratiocinaretur. Quare S. Augustinus lib. V Cont. Donatist. cap. 23. et seq. hanc epistolam merito refellit. Praeterea etsi Cyprianus illam unam Traditionem de Baptismo rejiciebat, quia contra Scripturas esse putabat: tamen non propterea rejici volebat alias, quae etsi in Scripturis non sint, tamen cum Scriptura non pugnant.

Decimotertio profert illud celebre dictum Hieronymi in cap. I epist. ad Titum: «Sine auctoritate Scripturarum garrulitas non haberet Fidem.» Et illud in cap. XXIII Matth. Quod «de Scripturis auctoritatem non habet, eadem facilitate contemnitur, qua probatur.» Et illud in cap. I Aggaei. «Quae absque auctoritate et testimoniis Scripturarum, quasi Traditione Apostolica sponte reperiunt, atque confingunt, percutit gladius Dei.» Denique illud ex Commentar. in Psal. LXXXVI in illud: Dominus narrabit in Scripturis populorum, et principum, horum qui fuerunt in ea.⁴ «Videte, inquit, quid dicat, qui fuerunt, non qui sunt, ut exceptis Apostolis, quodcumque postea aliud dicetur, abscindatur, non habeat auctoritatem.»

Respondeo ad primum, depravatum esse locum a Kemnitio. Sic enim Hieronymus habet: «Sine auctoritate Scripturarum garrulitas non habet fidem, nisi viderentur perversam doctrinam, etiam divinis testimoniis roborare.» Non ergo vocat garrulitatem quod profertur extra Scripturam, sed dicit, homines garrulos non invenire fidem apud ullos, nisi suos errores Scripturis confirmare nitantur; quod maxime quadrat in haereticos. Ad secundum dico: illud etiam non fideliter citatum: nam Hieronymus non dixit universaliter, quod de Scripturis auctoritatem non habet etc. Sed loquens de particolari quadam sententia, qua quidam nitebantur ex libro apocrypho probare, Zacha riam, quem Judaei occiderunt inter templum et altare, fuisse Zachariam patrem Joannis Baptistae, ait: «Hoc quia de Scripturis auctoritatem non habet, eadem facilitate contemnitur qua probatur.» Et sensus est, quia haec sententia probatur ex libro apocrypho, non ex canonico, facile contemnitur. Ad tertium patet solutio: solum enim agit contra illos, qui confingunt aliquid, et tamen videri volunt suum figmentum Apostolicam Traditionem esse. Ad ultimum dico: rejicere eo loco Hieronymum ea, quae sunt aliena a doctrina Apostolica, id est, contraria et repugnantia Scripturis.

Ultimo proferunt Augustini testimonia. Ac primum illud ex lib. II de doctr. Christ. c. 9. «In his, inquit, quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia, quae continent Fidem, moresque vivendi.» Respondeo: loquitur de illis dogmatibus, quae necessaria sunt omnibus simpliciter, qualia sunt quae habentur in Symbolo Apostolico, et in Decalogo. Ideo idem Augustinus lib. II. De peccatorum meritis et remiss. cap. ult. «Credo, inquit, quod etiam hinc divinorum eloquiorum clarissima auctoritas esset, si homo sine dispendio promissae salutis ignorare non posset.» At praeter ea multa sunt alia quae sola Traditione habentur, ut supra ostendimus ex multis locis Augustini.

Item secundo illud ex lib. III cont. litteras Petiliani cap. 6. Si quis «sive de Christo, sive de ejus Ecclesia, sive de quacumque alia re, quae pertinet ad Fidem, vitamque vestram, non dicam nos, sed quod Paulus, adjecit: Si Angelus de coelo vobis annuntiaverit, praeterquam quod in Scripturis legalibus et Evangelicis accepistis, anathema sit.» Respondeo: jam supra ostendimus ex Augustino Tract. 98 in Joan. illud Praeterquam significare contra quam.

Tertio, profert loca quaedam ex lib. XIX de Civit. Dei, cap. 18. Tractat. 2. ex epist. 163. ex lib. De pastorib. cap. 14. et lib. IV Confess. cap. 5. sed in his locis nihil est prorsus contra Traditiones: solum enim dicit B. Augustin. ex Scripturis probanda esse dogmata, quando testimonia Scripturae habentur; et credendum esse Scripturae; nihil esse dicendum contra Scripturas, et similia quae sunt verissima, sed frustra adferuntur contra Traditiones, vel pro Scripturae sufficientia, cum nullo verbo tale aliquid Augustinus in illis locis indicaverit.

Quarto, illud profert ex lib. De bono viduit. cap. 1. «Quid amplius te doceam, quam id, quod apud Apostolum legimus? Sancta enim Scriptura nostrae doctrinae regulam figit, ne audeamus sapere plus quam oportet. Non sit ergo mihi aliud te docere, nisi verba tibi doctoris exponere.» Respondeo: loquitur Augustin. non de omni dogmate sed solum de professione viduitatis, quod quale bonum esset, satis exposuerat Apostolus I. Cor. VII, et ideo dicit Augustinus, satis sibi esse, si exponat verba Apostoli. Quod autem generaliter Augustinus ponit: «Scriptura nostrae doctrinae regulam figit, ne audeamus sapere plus quam oportet»; contra illos dictum est, qui ex proprio judicio fingunt novas doctrinas, quae Scripturis consonae non sunt.

Quinto, illud ex lib. III cont. Maximin. c. 14. «Sed nunc nec ego Nicaenum, nec tu debes Ariminense, tanquam praejudicaturus proferre Concilium. Nec ego hujus auctoritate, nec tu illius detineris: Scripturarum auctoritatibus, non quorumque propriis, sed utrisque communibus testibus, res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione concertet.» Item in Psal. LVII. super illud Alienati sunt peccatores etc. «Auferantur de medio chartae nostrae, procedat in medium codex Dei, audi Christum dicentem, audi veritatem loquentem.» Similia habentur lib. De unit. Eccles. cap. 3, 6, 10 et 16.

Respondeo: videri quidem in his locis dici aliquid contra Concilia, sed non contra Traditiones: at nec contra Concilia aliquid ab Augustino doceri, facile possumus ostendere. Nam certum est, Augustinum non voluisse removeri Concilia ab his disputationibus, et solas Scripturas recipi, quod non crederet maximam esse legitimorum Conciliorum auctoritatem, sed duplici de causa. Primo, ut expeditius ageret: si enim voluisset ex Concilio argumentum sumere, debuisset prius probare, Concilia esse recipienda, quod nimis longum erat. Et haec ratio praecipue locum habebat contra Arianos, qui nullo modo admittebant Concilium Nicaenum. Altera ratio est, quia in illis quaestionibus, quae tunc erant, exstabant in Scriptura clarissima testimonia, quae sine dubio anteponenda sunt omnibus Conciliorum testimoniis. Et haec ratio praecipue locum habet contra Donatistas in quaestione de Ecclesia. Alioqui idem Augustinus in epist. 118, 162, 165, 166 et in lib. de Baptismo, saepe urget Concilia et Traditiones; imo etiam responsa Pontificum, et Imperatorum.

Sexto, proferunt illud ex lib. II De peccator. mer. et remiss. cap. 36. «Ubi de re obscurissima disputatur, non adjuvantibus divinarum Scripturarum certis clarisque documentis, cohibere se debet humana praesumptio, nihil faciens in alteram partem declinando.» Respondeo: loquitur de quaestionibus obscurissimis, qualem esse putabat ipse de origine animarum, ad quas definiendas non suppetunt ulla firma testimonia, sed solum conjecturae aliquae ex divinis Litteris. At nihil hoc ad Traditiones, quae totius Ecclesiae et omni Veterum consensu firmantur: quod argumentum gravissimum esse passim docet Augustinus, et praesertim lib. I Cont. Crescon. cap. 33. ubi dicit, Scripturae veritatem a nobis teneri, quando facimus quod universae Ecclesiae placet, etiamsi nihil de ea scriptum legamus.

Septimo, illud ex lib. De catechizandis rudibus, cap. 3, 6. ubi docet Augustinus, proponendam Catechumenis summam brevem doctrinae ex Scripturis, quam cum illi credere se dicent, et velle observare promittent baptizandi sunt. Hinc enim efficere vult Kemnitius, sufficere Christiano, quae habentur in Scripturis. Respondeo: id quidem sufficere, ut quis possit baptizari, non autem sufficere Ecclesiae Dei absolute. Alioqui etiam possemus concludere, sufficere Ecclesiae Symbolum Apostolorum, et reliqua omnia esse superflua.

Haec sunt ergo testimonia Veterum ab haereticis citata, in quibus tria notanda sunt: unum, duplo esse plura ea, quae nos citavimus in contrarium: alterum, nostra testimonia expresse docere de Traditionibus non scriptis recipiendis, adeo ut haeretici cum id negare non possent, passim verterentur ad blasphemias. Testimonia autem ab eis adducta, non proprie ad Traditiones pertinere, sed per malas consequentias eo tandem ab adversariis detorqui. Postremum est, adversarios evidentia testimoniorum convictos, aliquando fateri, a quibusdam Patribus Traditiones esse defensas: nos autem adigi non posse, ut admittamus, ab ullo Patrum oppugnatas Traditiones fuisse.