De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Tertia, eaque potissima restat quaestio. Quantae videlicet auctoritatis sit Latina vulgata editio. Et quidem haeretici nostri temporis, quamquam inter se non parum dissentiant in authentica editione Latina eligenda: tamen adversus Ecclesiam mirifice omnes consentiunt. Siquidem Lutherani volunt, solam Lutheri versionem habendam esse authenticam, ut patet ex decreto quodam Lipsiensi, cui Melanchthon, Pomeranus, Major, aliique permulti subscripserunt. De quo decreto vide Staphilum in tertio topico praedicamento Lutheranae Theologiae.

At Zwingliani, quibus Anabaptistae et Calvinistae consentiunt, nullam esse volunt authenticam versionem, ut ex praefatione Tigurinae editionis patet, ubi docent, non debere Ecclesiam alligari ad unam aliquam versionem. Nihilominus tamen tam Lutherani, quam Zwingliani in eo conveniunt, ut editio Latina vulgata non sit habenda pro authentica, cum innumerabiles errores in ea deprehendantur.

Hinc ex castris Lutheri prodiit in aciem Martinus Kemnitius, ex castris Zwinglianorum Joannes Calvinus, qui adversus Concilium Tridentinum scribentes, quartam sessionem prae caeteris vexant, in qua Concilium definit, vulgatam editionem Latinam habendam esse pro authentica. Scripsit etiam de eadem re Georgius Major praefat. in Psal., et Tilmannus Heshusius in lib. de sexcentis erroribus Pontificiorum tit. II.

At non pauciores pro vulgata editione scripserunt, in quibus sunt Joannes Driedo lib. II. cap. de Ecclesiast. dogmat. et Script. Franciscus Titelmannus in prologo apologético pro editione vulgata novi Testamenti, Andreas Vega lib. XV, in Conc. Trident. cap. 9. Jodocus Tiletanus in I. part. apolog. pro Conc. Trident. cont. Kemnitium, Lindanus lib. I. de opt. gen. interpret., Melchior Canus lib. II. de locis cap. 13. Sixtus Senensis lib. VIII. Biblioth. sanctae in refutatione ultimae haeresis. Quorum diligentiam imitari cupientes, his argumentis rem eandem comprobamus.

Primum est argumentum ipsius Concilii. Ait enim Synodus Tridentina, eam a se probari sacrorum librorum Latinam editionem, quae longo tot saeculorum usu in ipsa Ecclesia probata est. Nec enim temere per annos fere mille, hoc est, a tempore B. Gregorii omnis Ecclesia Latina hac una editione usa est, omnes Concionatores hanc explanaverunt et populis proposuerunt, omnia Concilia ex hac editione testimonia protulerunt ad confirmanda dogmata Fidei. Porro Ecclesiam totis octingentis vel nongentis annis germana Scripturae interpretatione caruisse. atque in iis quae ad Fidem et religionem pertinent, errores interpretis nescio cujus pro verbo Dei coluisse, mirum est, si cui mirum et absurdum non esse videatur, praesertim si ex Apostolor didicerit, Timoth. III eam esse columnam et firmamentum veritatis.

Secundum argumentum sumo ex testimoniis Veterum. Nam vel haec nostra versio est Hieronymi, vel certe illa antiqua communis quam Augustinus vocat Italiam: si est illa antiqua, magnum testimonium habet ab Aug. lib. II. de doct. Christ, c. 15. ubi dicit, eam omnibus esse praeferendam: si autem est Hieronymi, ut nos supra probavimus, habet testimonia omnium Veterum, qui eam videre potuerunt. Nam in primis B. Augustinus lib. XVIII. Civit. Dei cap. 43. «Quamvis non defuerit temporibus nostris presbyter Hieronymus homo doctissimus, et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas converterit: sed ejus tam litteratum laborem quamvis Judaei fateantur esse veracem etc.» Et epist. 10. ad Hieronymum dicit, ejus versionem, seu potius emendationem Testamenti novi omnibus probari. Item B. Gregorius lib. XX. Moral. c. 32. «Quia, inquit, haec nova translatio ex Hebraeo nobis eloquio cuncta verius transfudisse perhibetur, credendum est, quidquid in ea dicitur, et oportet ut verba illius nostra expositio subtiliter rimetur.»

B. Isidorus lib. VI Etymol. c. 4 «Presbyter,» inquit, «Hieronymus trium linguarum peritus, ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit, cujus interpretatio merito caeteris antefertur.» Et lib. 1. De offic. divin. c. 12. «De Hebraeo, inquit in Latinum eloquium tantummodo Hieronymus presbyter sacras Scripturas convertit, cujus editione generaliter omnes Ecclesiae usquequaque utuntur, eo quod veracior est in sententiis, et clarior in verbis.» Haec ille, cui subscribit Rabanus lib. II. De institut. Cleric. cap. 54.

Porro qui deinceps secuti sunt, B. Anselmus, B. Bernardus, Rupertus, Haymo, Hugo, Richardus, et alii omnes satis ostendunt, se hanc editionem prae caeteris probasse, cum eam solum explanandam susceperunt. Adde etiam, quod non solum Latini versionem hanc probarunt, sed etiam Graeci, qui quaedam divina volumina ab Hieronymo in Latinum ex Hebraeo conversa, ipsi ex Latino in Graecum transfuderunt, ut B. Hieronymus testatur, lib. de vir. illust. in Sophronio, et lib. II. contra Ruffinun.

Tertium argumentum. Habuerunt Hebraei sua lingua authenticam Scripturam: Graeci quoque habuerunt Graece authenticam Scripturam, id est, Testamentum vetus ex versione LXX, et Testamenti novi ipsos primos fontes; igitur aequum fuit, ut Latina Ecclesia, in qua sedes Petri est, et in qua perpetuo Fides christiana mansura erat, haberet sua lingua authenticam Scripturam: non autem habuit aliam fere a mille annis quam istam; igitur ista authentica censenda est.

Quartum argumentum. In Conciliis generalibus Ecclesiae, aut paucissimi, aut interdum nulli inveniuntur linguae Hebraicae periti; male igitur provisum esset Ecclesiae, si in rebus gravibus non posset fidere Latinae editioni, sed deberet recurrere ad Hebraicos codices, et mendicare a Rabinis hostibus suis veritatem. Idem dicere possumus de Graeca lingua: nam etsi nunc utcumque multi inveniuntur qui Graece noverint, tamen non semper ita fuit. Nam si Ruffino credimus lib. hist. X cap. 21. ex sexcentis Episcopis qui ad Concilium Ariminense conveniunt, nemo fuit qui sciret, quid sibi vellet ὁμοούσιος. Et propterea cum callidi quidam haeretici Ariani proponerent Synodo, an vellet Christum colere, an ὁμοούσιον, omnes clamaverunt, se nolle ὁμοούσιον, sed Christum.

Denique idem experimento comprobatur. Videmus enim nostros haereticos, qui contempta antiqua editione novis interpretationibus student, adeo diversas et inter se dissentientes editiones cudere, ut nihil fere certi ex eorum editionibus habere possit. Quare Martinus Lutherus in lib. cont. Zwinglium: De verit. corp. Christ. in Euchar. «Si diutius,» inquit, «steterit Mundus, iterum erit necessarium, ut propter diversas Scripturae interpretationes quae nunc sunt, ad conservandam Fidei unitatem, Conciliorum decreta recipiamus, atque ad ea confugiamus.»

Superest argumenta adversariorum solvere, sed antea libet notare mendacia quaedam aperta, quae Martinus Kemnitius, et Joannes Calvinus suis argumentis admiscuerunt.

Primum Calvini mendacium est, nec judicio, nec recto delectu factum esse, ut ex interpretationibus diversis una obtinuerit inter indoctos. At certe cum omnibus interpretationibus abolitis, haec nostra supra mille annos in usu totius Latinae Ecclesiae fuerit, aut multi fuerunt totis mille annis in Ecclesia docti, aut impudenter mentitur Calvinus. Deinde Sophronium, Augustinum, Gregorium, Isidorum, Bedam, Anselmum, Rupertum, Bernardum, aliosque tam multos insignes viros non existimo inter indoctos numerandos esse: et tamen isti omnes editionem nostram, ut supra demonstravimus, aut inter caeteras, aut etiam praeter caeteras laudarunt.

Alterum ejusdem mendacium est, decrevisse Tridentinos Patres, minime esse audiendos eos, qui ex fonte ipso purum liquorem proferunt, et ex certa veritate falsum coarguunt. Hoc ideo mendacium voco, quod nihil ejusmodi in decreto Concilii legatur. Nec enim Patres fontium ullam mentionem fecerunt, sed solum ex tot Latinis versionibus; quae nunc circumferuntur, unam delegerunt, quam caeteris anteponerent: et (quod Ecclesiae gravitatem, et constantiam decebat) antiquam novis, probatam longo usu recentibus adhuc, ac, ut sic loquar, crudis, denique unam multis inter se dissidentibus, et pugnantibus praetulere.

Tertium mendacium est ejusdem Calvini, adeo nullam esse in vulgata editione integram paginam, ut vix tres sint continui versus non insigni aliquo errore foedati. At si ita est, cur ibidem Calvinus, cum suscepisset notandos locos in Psalmis perperam versos, nihil omnino in primi Psalmi translatione notavit? non habet fortasse primus Psalmus tres continuos versus? Sed non est opus, opinor, in tam apertis mendaciis refellendis immorari. Ad Kemnitium veniamus.

Primum Kemnitii mendacium est, Concilium Tridentinum decrevisse, ut pro iis quae Spiritus sanctus in fontibus Hebraicis et Graecis scripsit, ea recipiamus, quae a Librariis mutata, mutilata, vel addita sunt. Hoc esse mendacium manifestum nemo non intelligit. Quis enim, non dico Catholicus, sed sanae mentis homo, unquam diceret, Librarium vitia suscipienda pro Spiritus sancti verbis? Deinde nonne Concilium eodem loco jubet, ut sacra Biblia quam emendatissime fieri poterit imprimantur?

Secundum est ejusdem, in indice librorum prohibitorum a Paulo IV. edito damnari omnes editiones Bibliorum, etiam veteris Interpretis, in quibus vel manifestissima quaedam vulgatae editionis errata correctae sunt. Hoc etiam crassissimum mendacium est: non enim damnantur in eo indice nisi editiones quaedam ab haereticis, vel suspectis印ressoribus factae: et omnes aliae permittuntur.

Tertium ejusdem Kemnitii mendacium est, Concilium Tridentinum sess. XXI. c. 2. ut probet Ecclesiam habere auctoritatem dispensandi in Sacramentorum substantialibus contra institutionem Christi, abuti aequivocatione veteris versionis, ubi I. Corinth. IV. ministri Christi vocantur dispensatores mysteriorum Christi. Quo loco exclamat Kemnitius: «Bone Deus, quanta est Antichristi impudentia, in tanta luce cognitionis linguarum, de tam gravi materia tam pueriliter ludere! cum Paulus οἰκονόμους vocet ministros Christi.» Haec ille.

At nobis merito licet exclamare: Bone Deus, quanta est hominis haeretici impudentia, ut crassissima mendacia pro veritate obtrudere non vereatur! Nam Concilium ibidem disertè testatur, Ecclesiam non posse mutare substantialia Sacramentorum, sed tantum statuere modum et ordinem, quo Sacramenta administrari debeant. Deinde Concilium non abutitur voce dispensatoris, ut Kemnitius somniat; non enim dicit, Ecclesiam posse dispensare in Sacramentis, quomodo dispensat in votis et legibus, sed posse dispensare Sacramenta, id est, administrare, porrigere, tradere Fidelibus: et instar fidelis ac prudentis oeconomi in dispensandis bonis domini sui et familia alenda, modo nihil fiat contra leges et mandata Principis.

Postremum Kemnitii mendacium est, Concilium Tridentinum ideo voluisse vulgata editionem esse authenticam, quia toto transformata est ad dogmata Pontificia. Quod mendacium non solum est hominis impudentis, sed etiam imprudentis, siquidem contra suum auctorem maxime pugnat. Si enim Pontificia dogmata habentur in editione vulgata, sequitur Pontificia dogmata esse antiquissima, et ipsorum dogmata contraria plane esse recentia: nam editionem vulgata etiam ipsi fatentur esse vetustissimam.

Praeterea, si editio vulgata facta esset post Lutheri tempora, esset aliqua ratio suspicandi, eam esse accomodatam de industria ad Pontificia dogmata: at facta est ante mille annos, et omnia quae illi reprehendunt in vulgata editione. Sed adversarii quod ipsi faciunt, idem etiam ab aliis fieri credunt: et quia Martinus Lutherus Biblia pessima fide convertit, ut patet ex Joanne Cochlaeo in vita et actis Lutheri anni 1522. ubi legimus, in nova translatione Testamenti novi per Lutherum facta, fuisse notata ad mille loca immutata, id est, addita, vel detracta, vel depravata: idcirco putant etiam Catholicos hoc facere, sed certe falluntur; Fides enim Catholica non eget praesidii mendaciorum, ut illorum figmenta.