De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Jam vero ex novo Testamento. Primum testimonium est Matth. XVI. Tibi dabo claves regni coelorum etc..¹ Per istas enim claves non solum intelligitur potestas solvendi a peccatis, sed etiam ab omnibus aliis vinculis et impedimentis, quae nisi tollantur, non potest intrari in regnum coelorum: siquidem promissio generalis est, nec dicitur: Quemcumque solveris, sed Quodcumque solveris, ut intelligamus, nodos omnes, seu legum dispensando, seu peccatorum et poenarum relaxando, seu dogmatum et controversiarum explicando, a Petro ejusque successoribus solvi posse. Sed de hoc loco in I. lib. de sum. Pontif. plura dicemus.

Alterum testimonium esse potest illud Matth. XVIII. Si Ecclesiam non audierit, sit tibi velut Ethnicus et Publicanus.² Est autem hoc loco observandum, hic quidem Dominum loqui de injuriis, quas unus ab aliquo patitur: sed a majori intelligendum etiam esse de injuriis, quae fiunt in totam Ecclesiam, et in Deum, qualis est haeresis. Qui enim jubet deferri adulterum ad Ecclesiae judicium, multo magis haereticum. Non autem potest fieri, ut deferantur ad congregationem omnium Fidelium; igitur nomine Ecclesiae intelligi debet Praelatus, ut Chrysostomus exponit, vel (ut alii malunt) Praelatorum congregatio. Ut enim homo non loquitur, neque audit, nisi per caput, et tamen totus homo dicitur loqui et audire; ita Ecclesia per suos Praelatos audit, et loquitur. Si ergo qui Ecclesiam, id est, Ecclesiae Pastores non audit, debet esse ut Ethnicus et Publicanus; sequitur, Pastorum esse ultimum judicium.

Tertium testimonium Matth. XXIII. Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, quaecumque dixerint vobis, servate, et facite, secundum opera vero eorum nolite facere.³ Ubi nota tria. Primo, toto illo capite Dominum reprehendere vitia Scribarum et Pharisaeorum: et quia poterant infirmi ex eo colligere, non esse credendum Praelatis qui male vivunt; ideo initio capitis aperte docere voluisse, non obstante mala vita Praelatorum, sequendam esse eorum doctrinam. Secundo, nota cum Cypriano lib. IV, epist. 9. nunquam Dominum, neque Apostolos in tota Scriptura reprehendisse Pontifices et Sacerdotes Judaeorum, nominando eos Pontifices vel Sacerdotes, sed solum sub nomine Scribarum et Pharisaeorum; ne viderentur reprehendere cathedram et sacerdotium, et ut intelligeremus, semper deberi honorem sacerdotio et pontificatui, etiam si forte persona, quae in cathedra sedet, sit minus bona. Ex quo intelligimus, haereticos hujus temporis, qui passim in Episcopos et Sacerdotes, et praecipue in ipsum summum Ecclesiae Pontificem invehuntur, nihil habere commune cum moribus Domini, et Apostolorum.

Tertio nota, quod Dominus de cathedra Mosis dicit, intelligi a fortiori de cathedra Petri. Sic enim Veteres intellexerunt, et praecipue Augustinus in epist. 165.: «In illum, inquit, ordinem Episcoporum, qui dicitur ab ipso Petro usque ad Anastasium, qui nunc eamdem cathedram sedet, etiamsi quisquam traditor per illa tempora subrepsisset, nihil praejudicaret Ecclesiae, et innocentibus Christianis, quibus Dominus providens ait, de praepositis malis: Quae dicunt, facite; quae faciunt, facere nolite.»

Quartum testimonium Joannis ult. Simon Petre, pasce oves.⁴ Hic etiam sunt annotanda tria. Primo, quod dicitur Petro, dici etiam successoribus: nec enim providere voluit Christus Ecclesiae ad annos 25. tantum sed quousque Mundus duraret. Secundo, illud pasce intelligi praecipue de doctrina: sic enim pascuntur oves rationales. Hierem. III. Dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina.⁵ Tertio, illud oves significare omnes Christianos: qui enim non vult pasci a Petro, non est ovis Christi.

Ex his efficitur, Petro et successoribus ejus singulariter commissum esse, ut doceant omnes Christianos. Id autem non potest commodius intelligi, quam hoc modo, ut dicamus, commissum esse Petro et successoribus, ut doceant omnes, quid circa doctrinam Fidei tenendum sit. Nam si id intelligamus tantum de concionibus, nunquam implebitur hoc praeceptum; nec enim potest Pontifex omnibus hominibus concionari, nec est opus, cum sint in singulis Ecclesiis qui concionentur.

Si etiam intelligamus solum de concione et commentariis in sanctas Litteras, ut quos Pontifex non potest verbo docere, doceat per scripta commentaria; reprehendimus plurimos sanctissimos Pontifices, qui nihil tale fecerunt; ergo loquitur Dominus de singulari officio docendi totam Ecclesiam, constituendo ac decernendo quid ab omnibus sit credendum. Atque ad hunc modum intellexit hunc locum B. Hieronymus in epist. ad Damas., de nom. Hypost., petens enim a Pontifice controversiae cujusdam explicationem circa Fidem: «A Pastore, inquit, praesidium ovis flagito.»

Quintum testimonium Lucae XXII. Rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos.⁶ Ex hoc loco, Romanum Pontificem ex cathedra docentem non posse errare, deducit B. Bernardus epist. 90. ad Innocent., et ante eum Lucius I, in epist. 1. ad Episc. Hispan. et Galliae. Felix I, in epist. ad Benignum. Marcus in epist. ad Athanas. Leo I, serm. 3. de assumpt. sua ad pontific. Leo IX. in epist. ad Pet. Antioch. Patriarch. Agatho in epist. ad Constantinum Imperatorem, quae lecta est in VI Synodo act. IV. et deinde act. VIII. a toto Concilio approbata. Paschalis II. in Concilio Romano, apud Abbatem Urspergensem in Chronico; quibus addo, velint nolint haeretici, Innocentium III. cap. Majores de Baptismo et ejus effectu. Si ergo Romanus Pontifex errare non potest ex cathedra docens, certe judicio ejus acquiescendum est, et ipse esse debet summus Judex.

Sextum testimonium est Act. XV. ibi enim legimus, cum orta esset quaestio gravis de Fide, an servanda esset Lex Mosis a Gentibus conversis, non fuisse remissos unumquemque ad spiritum suum, sed ad Concilium Hierosolymae habitum, cui Petrus praeerat, et Petrum omnium primum in Concilio locutum, deinde Jacobum sententiam Petri confirmasse, et sic quaestionem solutam illis verbis: Visum est Spiritui sancto et nobis etc..⁷ Quibus ostendunt, sententiam Concilii, cui praeest Petrus, sententiam esse Spiritus sancti. Et ibidem in fin. cap. legimus, Paulum quocumque ibat praecipere solitum, ut servarent decretum illius Concilii, id est, ut acquiescerent, et non vellent ipsi de sententia Concilii judicare.

Septimum est in epist. ad Galatas cap. II. Ascendi, inquit Paulus, Hierosolymam eum Barnaba, et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in Gentibus; seorsum autem iis, qui videbantur aliquid esse, ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem.⁸ Quinam autem essent illi quibuscum contulerat, inferius explicat dicens, fuisse Petrum, Jacobum et Joannem. Quem locum explicantes Tertullianus lib. IV. in Marcion., B. Hieronymus in epist. 80. ad August., quae est 11. inter epist. August., et Augustinus lib. XVIII. contra Faustum cap. 4. disertè affirmant, Ecclesiam non esse Paulo credituram, nisi ejus Evangelium a Petro confirmatum fuisset: ergo Petri erat tunc, et proinde successoris ejus nunc de doctrina Fidei judicare.

Octavum testimonium I. Cor. XII. Alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae, alii interpretatio sermonum, alii prophetia etc..⁹ Hic aperte dicitur, non dari omnibus Fidelibus spiritum interpretandi Scripturas. Et praeterea constat ex illo II. Petri I. Omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit,¹⁰ non posse sine spiritu interpretandi bene Scripturam exponi. Igitur evidenter colligitur, non esse judicem veri sensus Scripturae ullum hominem privatum. Quid enim faciet, qui spiritum non habet? imo quis erit certus, se habere nunc spiritum, cum sciamus, non dari omnibus, et non sciamus quibus detur? Restat igitur, ut judicem agnoscamus solam Ecclesiam, de qua dubium esse non potest, quin habeat Spiritum Dei, et filios suos sine errore doceat, cum sit columna et firmamentum veritatis. Id quod etiam Lutherus in lib. De potest. Papae his verbis confitetur: (quidquid alibi scripserit, ut miro modo varius et instabilis fuit) «De nullo privato homine certi sumus habeat necne revelationem Patris: Ecclesia autem ipsa est, de qua dubitare non licet etc.» Porro Ecclesia non aliter loquitur, quam per os Pastorum et Doctorum, ac praecipue in generali Concilio congregatorum. Quod Concilium vel Summum Pontificem habuerit praesentem, et praesidentem, vel confirmationem, atque approbationem ab eo meruerit obtinere.

At, inquiunt, ille est certus se habere, qui petit; scriptum est enim: Quanto magis Pater vester de Caelo dabit Spiritum bonum petentibus se. Luc. XI. et Jacob. I. Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus abundanter.¹¹ Respondeo: in his et similibus locis Dominum loqui non de spiritu interpretationis, qui est gratia quaedam gratis data, sed de spiritu Fidei, Spei, Charitatis, et Sapientiae necessariae ad salutem. Ut enim B. Augustinus docet tract. 73, 81. et 102. in Jo., non impetrat oratio infallibiliter, nisi id quod est necessarium, vel utile ad salutem ei, qui orat. Porro donum interpretandi, sicut donum linguarum et miraculorum, et alia ibidem enumerata, non semper sunt utilia ei, qui illa habet.

Sicut igitur spiritum loquendi linguis, vel faciendi miracula, non possumus semper impetrare, etiam si scriptum sit: Dabit Spiritum bonum petentibus se, ita nec spiritum interpretationis. Nam alioqui posset fieri, ut totum corpus Ecclesiae esset unum membrum, id est, omnes essent oculi, omnes manus etc. contra Apostolum Roman. XII. et I. Corinth. XII. Praeterea etiamsi Dominus in illis locis loqueretur de dono interpretandi, adhuc non esset certus quicunque petit se illud habere, quia non est certus an bene petat; scriptum est enim: Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis.¹² Jacob. IV. Alioqui cum spiritum istum petant Lutherani, petant Anabaptistae, petant Zwingliani; unde est quod diversissimos et inter se pugnantes spiritus accipiunt, si omnibus petentibus datur ille unus et verus Spiritus sanctus?

Nonum testimonium est I. Joan. IV. Charissimi, nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sint: quoniam multi Pseudoprophetae exierunt in Mundum.¹³ Spiritus hominum privatorum probandus est, an ex Deo sit; multi enim jactant Spiritum sanctum, qui agitantur spiritu vertiginis et mendacii, ut dicitur III. Reg. ult. II. Paralip. XVIII. Isaiae XIX. et XXIX. igitur non potest privatus spiritus esse judex; quomodo enim erit judex, cum de ipso adhuc judicandum sit?

Quare si quis illud Hoc est corpus meum exponat per Hoc significat corpus meum, quia sic ei spiritus revelat, adhuc non est quaestio definita. Nam Joannes monet, ut illum spiritum probemus, an sit ex Deo, ne potius forte sit spiritus vertiginis. Non autem potest probari ex Scriptura, ut ipsi volunt, quia de Scripturae ipsius sententia hoc loco dubitamus; ergo debet probari ex conformitate ad spiritum eorum, quos constat verum spiritum habere, tales autem sunt Praelati in Concilio legitime congregati. Legimus enim Act. XV. Concilium dixisse: Visum est Spiritui sancto et nobis: talis etiam est Pontifex ex cathedra docens, quem ostendimus semper a Spiritu sancto dirigi, ut errare non possit: tales etiam fuerunt Apostoli et antiqui Fideles, quos certum est, Spiritum sanctum habuisse.

Neque id Calvinus negare potest, quippe qui in hunc modum ratiocinatur in Instit. lib. I, cap. 9, §. 1. contra Swencfeldium, qui solum spiritum volebat judicem, repudiatis Scripturis. Si spiritus iste esset bonus, idem esset cum spiritu Apostolorum, et primorum Fidelium: at spiritus illorum non volebat esse judex, Scripturis contemptis. Sed ita etiam nos contra Calvinum et alios haereticos argumentamur: Si spiritus ipsorum esset bonus, esset idem cum spiritu Apostolorum et primorum Fidelium: sed spiritus illorum non volebat esse judex, sed recurrebat ad Petrum et ad Concilium, et eorum sententiae acquiescebat, ut supra ostendimus ex Actor XV. igitur spiritus istorum, qui se judicem constituit, non est spiritus bonus.