De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Controversia igitur inter nos, et haereticos in duobus consistit. Primum est, quod nos asserimus, in Scripturis non contineri expresse totam doctrinam necessariam, sive de Fide, sive de moribus: et proinde praeter verbum Dei scriptum, requiri etiam verbum Dei non scriptum, id est, divinas et apostolicas Traditiones.

At ipsi docent, in Scripturis omnia contineri ad Fidem et mores necessaria, et proinde non esse opus ullo verbo non scripto. Lutherus in Comment. c. I. ad Galat.: «Neque alia,» inquit, «doctrina in Ecclesia tradi, et audiri debet, quam purum verbum Dei, hoc est, sancta Scriptura. Doctores, vel auditores alii cum sua doctrina, anathema sunto.» Joannes Brentius in Prolegom. cap. de tradit: «Perspicue,» inquit, «significat Apostolus, quod nulla Traditio contra, et praeter testimonia Scripturae agnoscenda sit pro dogmate necessario ad salutem.» Joannes Calvinus lib. IV Institut. c. 8, §. 8. «Esto igitur,» inquit, «hoc firmum axioma, non aliud habendum esse Dei verbum, cui detur in Ecclesia locus, quam quod Lege primum, et Prophetis, deinde scriptis Apostolicis continetur.» Martinus Kemnitius in Exam. Concil. Trident. sess. IV. saepissime repetit, hunc esse statum quaestionis, an Scripturae contineant omnia dogmata ad salutem necessaria, et se affirmare, nos negare.

Secundo dissidemus, quod illi existimant, Apostolos quidem quaedam instituisse praeter Scripturam, quae ad ritus et ordinem Ecclesiae pertinent, quae tamen non sint necessaria, nec praecepta, sed libera. Nihil autem tradidisse praeter Scripturam, ad Fidem aut mores necessario pertinens; id clare docet Kemnitius, cum agit de septimo genere Traditionum, et Calvinus lib. IV Instit. cap. 10. §. 20. Nos autem agnoscimus Traditiones apostolicas omnium generum, ut supra exposuimus.

Tertio dissidemus, quod illi putant Traditiones apostolicas, si quae fuerunt, nunc non exstare, id est, non posse certo demonstrari aliquam apostolicam Traditionem. Ita Kemnitius ibidem: «Nullis, inquit, certis et firmis documentis probari potest, qui sint ritus certo ab Apostolis traditi, qui ex Scriptura ostendi non possunt.» Nos e contrario asserimus, non deesse certas vias, et rationes, quibus Apostolicae Traditiones ostendantur.

Nunc antequam ad probationem veniam, pauca dicam more solito de contradictionibus et de mendaciis ipsorum. Brentius et Kemnitius locis notatis aperte dicunt, nihil posse aequari sacris Scripturis. Brentius sic ait: «Non contenti Scriptura divinitus commendata et confirmata, jactant Apostolos multa tradidisse posteris sermone, quae non minorem habent auctoritatem, quam quae scripto mandata sunt.» Kemnitius autem ait: «Insignis audacia est, majestati, et auctoritati Scripturae canonicae aliquid aequare.»

At iidem fatentur Apostolos aliquid tradidisse praeter Scripturas. Brentius ibidem sic ait: «Negari non debet, nec potest, quin tam Christus multa dixerit et fecerit, quam Apostoli multa tradiderint, et instituerint, quae non sunt ab ipsis litteris comprehensa.» Kemnitius autem sic ait: «Apostolos igitur ritus quosdam ordinasse et tradidisse Ecclesiis, ex scriptis ipsorum certo constat, et verisimile est, quosdam etiam alios externos, qui in Scriptura annotati non sunt, ab Apostolis traditos esse, etc.» Jam vero si non minor est auctoritas Apostoli ore praecipientis, quam litteris mandantis, certe non est audacia, aequare aliquid non scriptum verbo scripto. Possumus enim ut minimum aequare ordinationem ritus externi ab Apostolis traditam cum simili ordinatione litteris mandata. Ipsi enim utroque modo fatentur Apostolos aliquid ordinasse. Cur ergo clamant insignem audaciam esse aliquid aequare verbo scripto?

Nunc ad mendacia veniamus. Commune est Calvino, Brentio et Kemnitio saepius repetere, nos velle omnem ritum Ecclesiae esse apostolicam Traditionem sine ullo delectu. Calvinus lib. IV. Instit. cap. 10, §. 19. «Romanenses magistri extorquere volunt,» inquit, «ut nulla sit apud eos caeremoniola, quae non pro apostolica censeatur.» At non hoc dicimus, sed eas tantum recipimus pro apostolicis, quas firmis testimoniis antiquorum probare possumus esse apostolicas. Deinde commune est iisdem sic agere, quasi ipsi Scripturas tantum, nos Traditiones tantum defendamus, neque curemus an Traditiones sint secundum Scripturam, an contra Scripturam: at non ita est; nam Scripturam nos pluris facimus quam illi, nec ullam Traditionem admittimus contra Scripturam.

Sed Kemnitii mendacia singillatim enumeranda sunt. In examine igitur edito anno salutis 1566. ad IV. sess. pag. 68. et 69. dicit nos asserere: Deum constituisse ut doctrina Christi et Apostolorum non scriberetur in libris, sed tantum viva voce traderetur, et ipse postea pag. 185. asserit, Apostolos habuisse mandatum ut scriberent. Sed utrumque est mendacium, et veritas est in medio. Nullus enim Catholicorum docuit unquam, Deum constituisse ut novum Testamentum non scriberetur; vel proferat Kemnitius auctorem, qui hoc dixerit. Sic enim Evangelistae et Apostoli, nostra sententia, peccassent gravissime, scribendo: sed tantum dicimus, novum Testamentum praecipue in corde scribi debere, nec necessario exigere ut scribatur in libris.

Falsum quoque est, Deum mandasse Apostolis ut scriberent. Legimus enim Matth. ult. mandatum ut praedicarent Evangelium; ut autem scriberent, nusquam legimus. Itaque Deus nec mandavit expresse ut scriberent, nec ut non scriberent. Nec tamen negamus, quin, Deo volente, et inspirante, Apostoli scripserint quae scripserunt: aliud enim est aliquid facere Deo suggerente et inspirante, aliud eo aperte praecipiente. Et hoc modo intelligendus est Sanctus Augustinus lib. I. De consen. Evangel. c. ult., ubi sic loquitur: «Quidquid ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit.» Loquitur enim de imperio interno, quo Christus invisibiliter ut Caput membra sua movet ad varias actiones, quod imperium suggestio quaedam et inspiratio potius, quam praeceptum proprie dictum existimari debet.

Neque obstat, quod in Apocalypsi aliquoties legimus: Scribe quae vides: jubetur enim Joannes scribere quaedam arcanas visiones, non doctrinam Evangelii, et praecepta morum de quibus nos agimus.

Deinde in fine disputationis de Tradition. pag. 420. sic ait: «Postremo multa monebit Lectorem et haec observatio, quod Pontificii non verentur multa ad Apostolorum Traditiones referre, quae ab aliis auctoribus multo posterioribus instituta, et profecta esse, ex ipsis Pontificiorum Scriptoribus ostendi potest etc.» Hoc autem probat undecim exemplis, quorum nullum caret mendacio.

Primum est ubi dicit: scripsisse Innocentium III. cap. cum Marthae, extra de celebrat. Missar., plura quidem esse verba in consecratione calicis, quam Dominus in Evangelio dixerit: sed tamen illa haberi ex apostolica Traditione. «At,» inquit Kemnitius, «Scriptores Pontificii annotarunt, a quibus Romanis Pontificibus illa verba adjecta sint.» Mendacium est. Nam Scriptores catholici annotarunt quidem in reliquo canone, quis Pontifex quid addiderit; at in verbis consecrationis nemo invenitur aliquid addidisse: nec est, qui in hac re contradixerit Innocentio.

Secundum mendacium: «Totum canonem Missae,» inquit, «esse ex apostolica Traditione, si quis vel dubitare se ostenderit, anathemate percellitur.» Mendacium est. Nam cum in canone fiat commemoratio multorum Sanctorum, quorum aliqui 200. annis post Apostolos fuerunt; quis dubitare potest non totum canonem esse ex apostolica Traditione? vel dicat aperte Kemnitius, ubi legerit quod tam audacter affirmat. Non igitur totum canonem, sed summam, et praecipuam partem asserimus esse ex apostolica Traditione, cui postea summi Pontifices aliquid addiderint.

Tertium mendacium: «Alexander,» inquit, «aquam vino esse admiscendam in celebratione Eucharistiae statuit. Idem aquam, et sale benedictum instituit; igitur falso isti ritus ad Apostolorum Traditionem revocantur.» Mendacium. Audi enim Alexandri verba in epist. I. «Repulsis,» inquit, «opinionibus superstitionum, panis tantum, et vinum aqua permixtum in sacrificio offerantur. Non debet enim (ut a Patribus accepimus, et ipsa ratio docet) in calice Domini aut vinum solum, aut aqua sola offerri.» Itaque verum est quod dicit Cyprianus lib. II, ep. 3. hanc esse divinam Traditionem. Alexander enim satis aperte significat, non a se incepisse hunc usum, cum se a Patribus accepisse dicat. De aqua etiam benedicta non dicit, si primum eam jussisse benedicì, sed indicat, se facere quod est antiquae consuetudinis. Sic enim ait: «Aquam,» inquit, «sale conspersam populis benedicimus, etc.» Itaque merito dicitur esse apostolica Traditio a Clemente lib. VIII. Apostolic. Constit. c. 35. et a B. Basilio lib. De Spiritu sancto, cap. 27.

Quartum est: «Telesphorus jejunium quadragesimale instituit.» Mendacium. Telesphorus enim in epistola sua non dicit, se instituisse Quadragesimam, sed tantum ut clerici ad solitum jejunium omnium Christianorum adderent tres dies, id est, inciperent a carnibus abstinere in Dominica quinquagesimae: «Cognoscite,» inquit, a nobis et a cunctis Episcopis in hac sancta et apostolica Sede congregatis statutum esse, ut septem hebdomadas plenas ante sanctum Pascha omnes Clerici a carne jejunent.» Quibus verbis optime cohaeret quod dicit Hieronymus in epistola ad Marcellam, de erroribus Montani, Quadragesimam ab Apostolis institutam Traditione non scripta.

Quintum mendacium: «Hyginus,» inquit, «Chrisma instituit.» Mendacium sine ullo fundamento. Nihil enim de Chrismate in epistolis Hygini invenitur: nec exstat apud alios tale aliquod decretum, nisi quod Gratianus de consecrat. dist. 4. can. In catechismo, affert decretum quoddam Hygini, quo statuit, unum et eundem esse posse eum, qui suscipit baptizatum, et qui confirmatum, id est, patrinum, etsi melius sit, ut sint diversi. Itaque recte a Fabiano Papa in ep. 2. dicitur, Chrisma singulis annis renovandum, quod sic Apostoli instituerint.

Sextum est: «Calixtus jejunia quatuor temporum instituit; ergo falsum est, quod sint ex apostolica Traditione.» Mendacium est, quod Calixtus omnia instituerit quatuor temporum jejunia: ipse enim in epist. I. dicit, se tantum addidisse unum jejunium ad tria, quae antea erant. Quocirca quod sanctus Leo serm. 2. de jej. Pentec., et serm. 8. de jej. septimi Mensis dicit, illa jejunia esse ex apostolica Traditione, non pugnat cum decreto Calixti.

Septimum est: «Sylvester confirmationem puerorum invenit.» Mendacium impudentissimum. Nihil enim tale de Sylvestro usquam legitur, et inveniuntur decreta Pontificum longe Sylvestro antiquiorum, de consecrat. d. 4. can. In catechismo, et can. Non plures, et d. 5. can. 1. 2. et sequentib.: ubi non ipsum Sacramentum, sed aliqui ritus circa ejus administrationem instituuntur.

Octavum est: «Felix altarium consecrationem instituit.» Et hoc mendacium est. Constat enim Sylvestrum auctorem hujus ritus fuisse quod attinet ad altare lapideum et solemnem consecrationem: nam ante Sylvestrum Dionysius Areopagita scribit in lib. De Ecclesiastica hierarchia cap. V, p. 4. altaria debere inungi oleo et consecrari ab Episcopo. Videtur Kemnitius deceptum fuisse epist. 1. Felicis IV., ubi multa disputantur de consecratione altarium: sed nihil ibi instituitur novi, sed solum antiqui ritus explicantur.

Nonum est: «Felix IV instituit, ut infirmi ante obitum inungantur.» Mendacium solemne. Nam Marci VI, Apostoli ungebant aegroto oleo. Et Jacobi V. praecipitur, ut Presbyteri ungant aegroto oleo. Et Innocentius I. Felice IV. centum annis antiquior, in epistola prima, quae est ad Decentium c. 8, Uncionem infirmorum Sacramentum Ecclesiae esse dicit.

Decimum est: «Siricius memoriam, et invocationem Sanctorum Missae addidit.» Et hoc mendacium est. Nam Cyrillus Hierosolymitanus Siricio antiquior, in Catech. 5. mystag.: «Cum hoc sacrificium», inquit, «offerimus, facimus mentionem eorum, qui ante nos obdormierunt, primum Patriar charum, Prophetarum, Apostolorum, Martyrum, ut Deus orationibus illorum suscipiat preces nostras etc.» Et similiter in liturgia Basilii, qui antiquior fuit Siricio, videmus fieri memoriam, et invocationem Sanctorum.

Undecimum est: «Pelagius memorias mortuorum anniversarias Missae adjecit.» Et hoc mendacium est. Nam Tertullianus longe antiquior Pelagio Papa, lib. De Monogamia, meminit anniversariae oblationis pro defunctis ex apostolica Traditione descendere.

His addamus mendacium duodecimum, ex libro, quem inscribit: Theologiae jesuitarum praecipua capita: «Notabis», inquit Kemnitius, «hoc loco Lector, quam faciant Jesuitae differentiam inter Traditiones Apostolorum scriptas, et inter eas, quas ipsi sub nomine Apostolorum configunt. Scriptas dicunt esse arbitarias, fictas dicunt obligare sub periculo salutis». Hoc mendacium tam insigne, inde collegit Kemnitius, quod Colonienses in libro contra Catechismum Monhemii scripserant illud: Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis etc.¹ Non significare praecepi vobis, sed docui vos; atque inde deduxerunt, ex eo loco non colligi, obligari laicos ad usum calicis in Sacamento altaris. Sed si illud Tradidi vobis non significat docui, sed praecepi; quis, quaeso, sensus est? Quid sibi vult, Ego tradidi vobis, quod Dominus Jesus in qua nocte tradebatur accepit panem etc. nonne hic historia narratur, et non lex constituitur? Itaque non dicunt Jesuitae: Traditiones scriptas non obligare, sed dicunt obligare diverso modo. Quando Traditio est de doctrina Fidei vel re gesta, obligat ad credendum, non ad operandum, sicut Traditio de morte Christi. At quando est de morum praeceptis, obligat ad operandum, quod idem et de non scriptis intelligendum est.