De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
Robert Bellarmine’s Controversies on the Word of God (Controversiae de Verbo Dei) is a systematic defense of the Catholic doctrine of divine revelation and Sacred Scripture. Across four books, Bellarmine examines the inspiration and authority of Scripture, the canon of the Old and New Testaments, the Hebrew, Greek, Syriac, and Latin textual traditions, and the authority of the Latin Vulgate. He then addresses the interpretation of Scripture and the proper judge of doctrinal controversies, before concluding with an extensive defense of apostolic Tradition and its relationship to the written Word of God. Written in direct engagement with the theological disputes of the Reformation, the work combines biblical argument, patristic testimony, conciliar authority, and historical analysis in presenting the Catholic understanding of Scripture and Tradition.
Liber I: Ubi agitur de libris sacris in genere
Caput I: Sitne Scriptura Verbum Dei
Caput II: Libris, qui Canonici nominantur, verbum Dei contineri
Caput III: Refellitur objectio ex verbis B. Pauli: Littera occidit, spiritus autem vivificat
Caput IV: Qui sint libri Sacri
Caput V: De haereticis, qui libros Testamenti veteris primi ordinis oppugnarunt
Caput VI: De haereticis, qui libros Testamenti novi supra numeratos oppugnarunt
Caput VII: De libro Esther
Caput VIII: De libro Baruch
Caput IX: De quibusdam capitibus Danielis
Caput X: De libris Tobae, Judith, Sapientiae, Ecclesiastici, et Machabaeorum
Caput XI: De libro Tobae
Caput XII: De libro Judith
Caput XIII: De libro Sapientiae
Caput XIV: De Ecclesiastico
Caput XV: De libris Machabaeorum
Caput XVI: De quibusdam partibus librorum Marci, Lucae, Joannis
Caput XVII: De epistola ad Hebraeos
Caput XVIII: De epistola Jacobi, Judae, secunda Petri, secunda et tertia Joannis
Caput XIX: De Apocalypsi
Apocalypsim Joannis, ex antiquis haereticis, Marcionistae respuebant, teste Tertulliano libro quarto contra Marcionem, necnon Alogiani et Theodotiani, teste Epiphanio haeresi 51 et 54. Ex novis, Lutherus in Prologo dicit, se aliquid in ea desiderare, cum Apocalypsis asserat fore beatos, qui servant ea quae in ipsa scripta sunt, cum tamen nemo intelligat quae illa sint. In praefatione vero antiquiore Testamenti novi ait, se Apocalypsim neque pro Prophetico, neque pro Apostolico libro recipere, sed similem judicare libro Esdrae. Brentius et Kemnitius locis notatis Lutheri subscribunt; Magdeburgenses autem cent. I, lib. II, cap. 4. col. 56. a Lutheri deficiunt ad Calvinum, et cum eo acriter pugnant pro Apocalypsi adversus alios Lutheranos. Erasmus in fine annotationum in Apocalypsim varias conjecturas anxie quaerit, unde probet hunc librum non esse Joannis Apostoli.
Nec defuerunt olim Catholici, qui de hujus libri auctoritate vel auctore dubitarent. Nam Caius quidam vetustus auctor hunc librum Cerinthi haeretici esse affirmat, teste Eusebio lib. III. hist. cap. 28. Dionysius vero Alexandrinus apud Eusebium lib. VII, cap. 23. hanc opinionem Caii refellens, librum divinum et canonicum esse asserit; tamen subdubitans sitne Joannis Apostoli, an alterius Joannis. Denique B. Hieronymus in epistola ad Dardanum testatur, ita Graecos de Apocalypsi dubitasse contra communem consensum Latinorum, quemadmodum Latini de epistola ad Hebraeos contra communem Graecorum sententiam dubitabant.
Verum tamen Apocalypsim, tum Joannis Apostoli verum esse foetum, tum librum admirabilem ac divinissimum esse, facile probare possumus. Primum ex Conciliis: nam in Ancyrano Concilio ante 1200 annos, can. ult., citatur nomine Joannis; in Carthaginensi III. can. 47. et in Concilio Romano sub Gelasio I, inter sacros et canonicos libros annumeratur: item in Concilio Toletano IV, can. 16. multorum Conciliorum et Pontificum sanctionibus confirmatur, Apocalypsim esse Joannis Apostoli et vere canonicam et divinam.
Deinde ex Patribus Graecis et Latinis id ipsum comprobari potest. Nam Dionysius cap. 3. Eccles. hierarch. vocat Apocalypsim arcanam et mysticam visionem dilecti discipuli. Justinus in Dialogo cum Triphone ultra medium, Apocalypsim dicit esse Joannis Apostoli, et eandem commentariis illustravit, ut B. Hieronymus testatur libro De viris illustribus, in Joanne. Irenaeus lib. V. circa finem asserit, Apocalypsim esse Joannis Apostoli, et scriptam pene suo saeculo ad finem imperii Domitiani: in eandem quoque commentaria edidit, auctore Hieronymo de viris illustrib. in Joanne. Theophilus Antiochenus, Melito Sardensis, et Dionysius Alexandrinus Episcopi Graeci antiquissimi et doctissimi, Apocalypsim ut divinitus scriptam receperunt, teste Eusebio lib. IV, cap. 24 et 26, et lib. VII, cap. 23. Clemens Alexandrinus lib. II, Paedagog. cap. 12. Apocalypsim citat. Origenes homil. 7. in Josue, et in Psalmum primum, Apocalypsim Joanni Apostolo tribuit, quod etiam facit Eusebius in Chronico anni Domini 96. Athanasius in Synopsi, Epiphanius haeresi 51 et 76. Chrysostomus homil. 3. in Psal. 91. et Damascenus libro IV, cap. 18. Apocalypsim ut sacram, et Joannis agnoscunt. Quocirca Graecos qui, Hieronymo teste, Apocalypsim non recipiebant, et paucos et obscuros fuisse necesse est.
Probatur ultimo ex communi Latinorum consensu: nam Tertullianus lib. IV. Contra Marcionem, Apocalypsim Joannis Apostoli esse affirmat. Cyprianus de exhortat. martyr. cap. 3. 8. 10. 11. et 12. Apocalypsim ut reliquas divinas Scripturas passim citat; quod etiam facit Hilarius praefat. in Psalm. Ambrosius in Psal. 40. Apocalypsim Joannis Evangelistae esse dicit. B. Augustinus tract. 36. in Joannem dicit, Apocalypsim ejusdem esse Joannis cujus est Evangelium, et libr. II. Doctr. Christ. cap. 8. inter sacros et divinos libros eam refert, quod etiam facit Innocentius I. in epist. 3. ad Exuperium; Ruffinus in Exposit. Symb.; et Isidorus lib. VI. Etymolog. cap. 1. Sanctus Hieronymus non solum in epistola ad Paulinum de studio Scripturarum, Apocalypsim Joannis esse docet, sed eandem sententiam esse omnium Latinorum affirmat in epist. ad Dardanum de terra promiss. Denique Sulpicius lib. II. sac. hist., ait, Apocalypsim a nonnullis aut stulte, aut impie non recipi.
Ad argumentum autem Lutheri, qui inde probat Apocalypsim non esse paris auctoritatis cum caeteris libris sacris, quia capite primo et ultimo hujus libri dicitur: Beatus qui servat verba prophetiae hujus,1 cum tamen nemo sciat quid sibi velit haec prophetia. Respondeo: etsi permulta sint obscurissima vaticinia in hoc libro, tamen permulta etiam esse praecepta vitae clarissima, ut de constantia in persecutionibus, de haereticis odio habendis, de Pseudoprophetis fugiendis etc. et argumentum et scopus totius libri non aliud est, quam ut nos hortetur ad perseverantiam et patientiam tempore persecutionum. Quae quidem res clarissima et apertissima est.
Sed videamus, quid etiam adferat Erasmus. Is objicit. Primo quosdam auctores qui hujus libri non meminerunt, ut Dorotheum et Anastasium et quosdam qui dubitarunt, an esset Joannis Apostoli, ut Dionysium et Eusebium. Secundo, quod passim nomen suum inculcat dicens: «Ego Joannes, ego Joannes: perinde, inquit, quasi syngraphum scriberet non librum, cum alioqui Joannes modestiora de se narrans nomen suum nusquam exprimat in Evangelio.» Postremo, quod in Graecis codicibus titulus non sit Joannis Apostoli, sed Joannis Theologi.
Sed haec levissima sunt. Nam pro duobus qui hujus libri non meminerunt, et duobus qui de auctore subdubitarunt, nos citavimus quatuor Concilia et plurimos Patres, qui constanter hunc librum Joanni Apostolo tribuunt. Quamquam Eusebius, quem Erasmus inter dubitantes numerat, aperte in Chronico declaret se nihil omnino de hujus libri auctore, vel auctoritate dubitasse. In secunda objectione modestiam Erasmi merito desideramus, qui arrogantiae accusare audeat auctorem hujus libri, quem tota Ecclesia ut sacrosanctum semper venerata est. Nec est verum illud Ego Joannes in hoc libro tam saepe repeti, cum ad summum ter in toto libro inveniatur. Neque vero est novum in Prophetis, ut saepe nomen suum repetant, certe Daniel ut minimum octies ait Ego Daniel. Denique nihil officit nostrae sententiae, quod auctor Apocalypsis Joannes Theologus appelletur. Nullus enim est alius Joannes, qui cognomen Theologi habuerit, praeter Apostolum et Evangelistam Joannem, et merito: nam, ut Augustinus notat tractac. 36. in Joannem, ideo Joannes volanti aquilae comparatur, alii vero Evangelistae animalibus in terra gradientibus, quod caeteri de humanitate Christi, ipse de divinitate praecipue scripserit. Quare Dionysius Areopagita in epist. ad Joann. Apostol. eum Theologum et Apostolum salutat; et Athanasius in Synopsis aliique veteres Theologum illum vocant.