De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Scripturis in hoc tertio lib. de interpretatione divinarum Litterarum, ab illa quaestione principium faciendum esse duxi: sintne Scripturae sacrae per se facillimae, atque apertissimae; an vero interpretatione indigeant. Et quidem Martinus Lutherus praefat. assert. artic. a Leone Pontif. damnat., sic ait: «Oportet, Scriptura judice, hanc sententiam ferre, quod fieri non potest, nisi Scripturae dederimus principem locum in omnibus, quae tribuuntur Patribus, hoc est, ut sit ipsa per se certissima, facillima, apertissima sui ipsius interpres, omnium omnia probans, judicans, et illuminans etc.» Ibidem contendit, Scripturam esse clariorem omnium Patrum Commentariis. Similia docet in lib. De servo arbitrio, et alibi.

Quia tamen videbat Lutherus mox posse objici: unde sint tot controversiae, si Scriptura est tam sacra? duo effugia excogitavit. Unum, quod Scriptura, etiamsi alicubi sit obscura, tamen illud idem alibi clare proponat. Alterum, quod Scriptura, licet per se clarissima, tamen superbis et infidelibus sit obscura ob eorum caecitatem et pravum affectum.

Addit Brentius in Proleg. contra Petrum a Soto tertium effugium, quod etiam interdum sit obscura, propter phrases alienae linguae, id est, Hebraicae et Graecae, tamen sensus ejus clarissimus sit. Quae sententia manifeste falsa est: nam Scriptura ipsa de sua difficultate atque obscuritate testimonium perhibet. Psalm. CXVIII. Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam.¹ Ibidem: Revelabo oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Ibidem: Faciem tuam illumina super servum tuum, et doce me justificationes tuas. Et certe David noverat totam Scripturam, quae tunc erat, et noverat phrases linguae Hebraicae, nec erat superbus aut infidelis. Quocirca merito S. Hieronymus in epist. ad Paulinum, tractans haec verba, sic ait: «Si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas parvulos, et pene lactentes inscitiae nocte circumdari?»

Praeterea, Lucae ult. Dominus interpretatur Scripturas discipulis suis, qui certe noverant phrases Hebraicas cum essent Hebraei, nec erant superbi, vel infideles. Actor. VIII. Eunuchus Reginae AEthiopum versabatur in Scripturis, easque diligenter legebat, et sanctus, pius, et humilis erat, ut Hieronymus docet, in epist. ad Paulinum de Stud. Script., et tamen interrogatus a Phidit: Putas intelligis, quae legis? respondit: Et quomodo possum, nisi aliquis ostenderit mihi.²

Denique II. Petri ult., B. Petrus asserit, in epistolis Pauli esse quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant. Ubi notandum est Apostolum Petrum non dixisse, esse quaedam difficilia indoctis et instabilibus, ut haeretici exponunt, sed difficilia absolute. Nam B. Augustinus, qui certe indoctus et instabilis non erat, lib. De Fide et operib. cap. 15. et 16. fatetur, sibi difficillimum esse intellectu locum illum, I. Cor. III. Si quis autem superaedificat super fundamentum etc. et dicit, hunc esse unum ex illis locis, quae B. Petrus monuit esse difficilia intellectu.

Deinde, praeter Scripturae testimonium, idem ostendi potest ex communi consensu veterum Patrum. Irenaeus lib. II, cap. 47. posteaquam in rebus creatis et naturalibus plurima nos latere docuit, adjungit: «Si ergo et in rebus creaturae, quaedam quidem eorum adjacent Deo, quaedam autem et in nostram venerunt scientiam: quid mali est, si et eorum, quae in Scripturis requiruntur, universis Scripturis spiritualibus existentibus, quaedam quidem absolvamus secundum gratiam Dei, quaedam autem commendemus Deo, et non solum in hoc saeculo, sed et in futuro, ut semper quidem Deus doceat, homo autem semper discat quae sunt a Deo?»

Origenes lib. VII. cont. Celsum: «Alii quoque cordati viri scrutando Scripturam, intellectum ejus invenire potuerunt, licet revera sit multis locis obscura.» Item homil. 5. in Levit. similem sententiam habet, adducens similitudinem hostiarum, quarum pars comedebatur a Sacerdotibus, et pars incendebatur Deo. Item hom. 12. in Exod. «Diebus ac noctibus, inquit, obsecrandum, ut veniat Agnus ex tribu Juda, et ipse librum signatum dignetur aperire.» De Basilio, et Gregorio Nazianzeno ita scribit Ruffinus lib. II, histor. cap. 9. «Ambo nobiles, ambo Athenis eruditi, ambo collegae, omnibus Graecorum saecularium libris remotis, solis divinae Scripturae voluminibus operam dabant, earumque intelligentiam non ex propria praesumptione, sed ex Majorum scriptis et auctoritate sequebantur, quos et ipsos ex Apostolica successione intelligendi regulam suscepisse constabat.»

Jam Chrysostomus, quem solum haeretici nobis objicere solent homil. 40. in Jo. in illud: Scrutamini Scripturas. «Christus, inquit, Judaeos ad Scripturarum non simplicem et nudam lectionem, sed ad investigationem perquam diligentem relegavit. Non enim dixit: Legite Scripturas, sed Scrutamini. Divina enim summa indigent diligentia. In umbra enim majoribus illis non abs re locutus est, idcirco effodere profundius jubet, ut quae alte delitescunt, invenire possimus. Non enim rem in superficie, et in promptu positam effodimus, sed quae tanquam thesaurus profunde reconditur. Qui enim hujusmodi quaerit, nisi summam adhibeat diligentiam et laborem, nunquam quaesita inveniet. Item auctor operis imperfecti hom. 44. in Matth., duas adfert rationes, cur obscurae sint Scripturae. Prima, quia Deus voluit alios esse magistros, alios discipulos. Secunda, ne si clara esset, non tam esset utilis, quam contemptibilis.

Ambrosius in epist. 44. ad Constantium: «Mare, inquit, est Scriptura divina, habens in se sensus profundos, altitudinem propheticorum enigmatum etc.» Hieronymus in epist. ad Paulinum de Stud. Script., ex instituto docet, non posse Scripturas disci sine magistro, et percurrens breviter nomina singulorum librorum, ostendit in omnibus magnas et multas esse difficultates. Idem praefat. Comment. in epistol. ad Ephes. «Non quo, inquit, ab adolescentia, aut legere, aut doctos viros, quae nesciebam interrogare cessaverim, et meipsum tantum habuerim magistrum. Denique nuper ob hanc vel maxime causam Alexandriam perrexi, ut viderem Didymum, et ab eo in Scripturis omnibus, quae habebam dubia, sciscitarer.» Et in epist. ad Algasiam quaest. 8: «Omnis, inquit, epistola ad Romanos nimiis obscuritatibus involuta est.»

Augustinus II. Doctr. Christ. «Sed multis», inquit, «et multiplicibus obscuritatibus, et ambiguitatibus decipiuntur, qui temere legunt, aliud pro alio sentientes: quibusdam autem locis, qui vel falso suspicentur non inveniunt; ita obscure quaedam dicta densissimam caliginem obducunt. Quod totum provisum divinitus esse non dubito ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt.»³ Item XII. Confess. «Mira», inquit, «profunditas eloquiorum tuorum, quorum ecce ante nos superficies blandiens parvulis, sed mira profunditas, Deus meus, mira profunditas. Horror est intendere in eam, horror honoris, et tremor amoris.» Et epist. 3. nunc 137. «Tanta est Christianarum profunditas litterarum, ut in eis quotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem, maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere.» Et epist. 119. nunc 55. cap. 3. 21. «In ipsis sanctis Scripturis multa nescio plura, quam scio.»

Gregorius hom. 6. in Ezech. lib. I.: «Magnae», inquit, «utilitatis est ipsa obscuritas eloquiorum Dei, quia exercet sensum, ut fatigatione dilatetur, et exercitatus capiat, quod capere non potest otiosus. Habet quoque adhuc majus aliud, quia Scripturae sacrae intelligentia, quae si in cunctis esset aperta, vilesceret, in quibusdam locis obscurioribus tanto majore dulcedine inventa reficit, quanto majore labore fatigat animum quaesita etc.» Certe isti Patres norant phrases, nec erant superbi, infideles, et tamen ingenuè confitentur, Scripturas esse difficiles. Ex quo Lutheri et Brentii temeritas ac vanitas satis, opinor, aperte coarguitur.

Neque deest ad hoc idem confirmandum praeter auctoritates etiam ratio. Nam in Scripturis duo considerari possunt, res quae dicuntur, et modus quo dicuntur. Si res consideres; necessario fatendum est Scripturas esse obscurissimas: siquidem tradunt summa mysteria, de divina Trinitate, de Incarnatione Verbi, de Sacramentis coelestibus, de natura Angelorum, de operatione Dei in mentibus humanis, de aeterna praedestinatione ac reprobatione, deque aliis rebus arcanis et supernaturalibus, quae non sine magno studio et labore, nec sine gravissimi erroris periculo investigantur. Certe si scientia Metaphysicorum difficilior atque obscurior est omnibus aliis naturalibus disciplinis, quia causas altissimas tractat, quomodo non obscurissima erit sacra Scriptura, quae de rebus longe altioribus agit? Quid quod magna pars Scripturae vaticinia continet de rebus futuris, et vaticinia carmine scripta, quibus certe nihil difficilius, nihil obscurius.

Si vero modum dicendi consideremus, inveniemus innumerabiles rationes difficultatis. Primo, sunt in Scripturis plurima, quae prima fronte videntur contraria, ut illud Exod. XX. Ego Deus zelotes, visitans peccata patrum in filios, in tertiam et quartam generationem.⁴ Et illud Ezech. XVIII. Filius non portabit iniquitatem patris, sed anima, quae peccaverit, ipsa morietur.⁵ Secundo, sunt verba et orationes ambiguae, ut Jo. VIII. petentibus Judaeis: Tu quis es? respondit Christus: Principium, qui et loquor vobis?⁶ Mire enim torquent hic se omnes Interpretes, nec adhuc scitur quid illud sit: Principium qui: et in Graeco adhuc est res obscurior, ubi Principium est accusativi casus, τὴν ἀρχὴν. Tertio, sunt orationes imperfectae, ut Rom. V. Sicut per unum hominem peccatum intravit in Mundum, et per peccatum mors: et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt⁷ et quae sequuntur: ubi in tota periodo non est verbum principale. Quarto, sunt orationes praeposterae, ut Genes. X. Isti sunt filii Sem secundum cognationes, et linguas, et regiones in gentibus suis. Nam continuo sequitur initio cap. XI. Erat autem terra labii unius, et sermonum eorumdem.⁸ Quinto, sunt phrases propriae Hebraeorum, ut Psalm. LXXXVIII. Thronus ejus sicut dies coeli. Item Psalm. CXVIII. Anima mea in manibus meis semper,⁹ et aliae permultae. Sexto, sunt orationes figuratae plurimae, Tropi, Metaphorae, Allegoriae, Hyperbata, Ironiae, et alia id genus sine ullo numero.

Accedat postremo testimonium adversariorum, quod velint nolint, huic veritati coguntur perhibere. Nam si Scriptura esset tam clara, ut ipsi dicunt, cur tot commentaria Lutherus et Lutherani scriberent? cur tam diversas ederent Scripturae versiones? cur tam varie Scripturam explicarent? Certe Osiander in confutatione scripti, quod adversus eum Philippus ediderat, testatur, viginti sententias diversissimas de justificatione secundum Scripturas versari inter solos Confessionistas. Et Lutherus ipse in lib. 1. cont. Zwingl. et Oecolampad., nonne scriptum reliquit. «Si diutius steterit Mundus, iterum fore necessarium, propter diversas Scripturae interpretationes quae nunc sunt, ut ad conservandam Fidei unitatem, Conciliorum decreta recipiamus, atque ad ea confugiamus.» Et unde, quaeso, tot Scripturae interpretationes, si Scriptura est tam facilis et aperta? Quid quod in hac sententia ipsi secum mirifice pugnant?

Lutherus, qui in praefat. assert. artic. suor. asseruit, Scripturam per se apertissimam et clarissimam esse: et lib. de ser. arb. jactavit, nihil difficultatis esse in sacris Litteris, et nullum sibi locum adferri posse, quem ipsi non facile interpretetur: idem tamen in praefat. in Psal. «Nolim», inquit, «ab ullo id de me praesumi, quod nullus adhuc praestare potuit sanctissimorum et doctissimorum, id est, Psalterium in omnibus suo legitimo sensu intelligere, et docere. Sat est, aliquot, et eosdem ex parte intellexisse. Multa sibi reservavit Spiritus, quo nos semper discipulos habeat; multa solum ostendit ut alliciat, multa tradit ut afficiat.» Et infra: «Scio esse impudentissimae temeritatis, eum qui audeat profiteri, unum Scripturae librum a se in omnibus partibus intellectum.» Et in lib. de Concil. pag. 12. «Ante viginti annos», inquit, «coactus sum contemnere Patrum commentaria, cum Scriptura legenda esset in Scholis, et magno sudore veram et germanam sententiam quaerere.»

Brentius in prolegom. contra Petrum a Soto: «Nugantur», inquit, «Scripturam esse obscuram, ideoque interpretatione indigere.» Et infra dicit: «Impiis et incredulis tantum Scripturam esse obscuram, non autem piis credentibus.» At ipse in sua Confess. Wirtemberg, cap. de sac. Script. sic ait: «Non est obscurum, inquit, «quod donum interpretandae Scripturae non sit humanae prudentiae, sed sancti Spiritus: Spiritus sanctus autem est liberrimus, nec est ad certum genus hominum obligatus, sed distribuit dona hominibus pro suo ipsius beneplacito.»

At cur, quaeso, Brenti, donum interpretationis necessarium est, si ut tu ipse paulo ante dicebas, Scriptura interpretatione non eget?

Jam vero Martinus Kemnitius in Exam. IV, sess. Conc. Trid.: «Deus», inquit, «voluit in Ecclesia exstare donum interpretationis, quod sicut donum sanationum, miraculorum, et linguarum, non est commune omnibus.» Et infra: «Grati», inquit, «et reverenter utimur Patrum laboribus, qui multa Scripturae loca commentariis suis utiliter illustrarunt.» Valde gratus nimirum Patrum laboribus fuit parens vester Lutherus, cum in lib. de Concil. pag. 52. Patrum commentarios scripsit esse carbones pro auro. Nec minus Luthero suo repugnant Centuriatores, qui tamen rigidi sunt Lutherani, cent. 1. lib. II, cap. 4. colum. 52. dum ita scribunt: «Senserunt Apostoli, Scripturas non posse intelligi sine Spiritu sancto et interprete.» Sed argumenta Lutheri et Brentii videamus.