De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Probatur ultimo ratione. Non ignorabat Deus, multas in Ecclesia exorituras difficultates circa Fidem; debuit igitur judicem aliquem Ecclesiae providere: at iste judex non potest esse Scriptura, neque spiritus revelans privatus, neque Princeps saecularis; igitur Princeps Ecclesiasticus, vel solus, vel certe cum consilio et consensu Coepiscoporum: nec enim fingitur, neque potest fingi aliquid aliud, ad quod hoc judicium pertinere posse videatur. Ac primum, non esse judicem Scripturam, planum est, quia varios sensus recipit, nec potest ipsa dicere, quis sit verus. Praeterea in omni Republica bene instituta et ordinata, lex et judex distinctae res sunt. Lex enim docet, quid agendum, et judex legem interpretatur, et secundum eam homines dirigit. Denique de Scripturae interpretatione quaestio est: non autem se ipsa interpretari potest.

At, inquiunt, ex collatione variorum locorum facile potest a quovis linguarum perito erui verus sensus. Sed quid, si multi sint linguarum periti, et eadem loca inter se conferant, et tamen adhuc convenire non possint: quis tum erit judex? certe multi Lutheranorum, multi item Zwinglianorum linguarum periti fuerunt, et Scripturas inter se magno labore contulerunt, et tamen in explicatione illius sententiae: Hoc est Corpus meum, convenire nunquam potuerunt. At Zwingliani, dicet Lutheranus, excaecati sunt, proinde nihil mirum, si clarissima Domini verba non intelligant. Sed quid, si Zwinglianus Lutheranos excaecatos dicat, quis erit judex?

Quod autem Spiritus revelans unicuique privato homini judex esse non possit, facile demonstratur. Siquidem ille, qui est in te, a me neque videtur, neque auditur: judex debet videri et audiri ab utraque parte litigante; nam tales sunt qui contendunt, nimirum homines corporales, si enim spiritus essemus, forte sufficeret judicium spiritus. Praeterea in Republica temporali omnes homines habent verum lumen naturale, quo lex condita est, et quod sufficit ad eam exponendam, et tamen nunquam permittitur legis interpretatio privato judicio uniuscujusque: et si permitteretur, diu Respublica durare non posset; quanto ergo minus permittenda est Scripturae interpretatio judicio uniuscujusque, cum non habeant omnes verum illud supernaturale lumen, quo Scriptura condita est, et quod est necessarium ad eam recte intelligendam.

Praeterea, judex debet habere auctoritatem coactivam, alioqui nihil prodesset ejus judicium: at privati homines nullam habent talem auctoritatem. Item plurimi sunt adeo rudes et imperiti, ut ipsimet fateantur, se nullo modo posse judicare de quaestionibus Fidei, et tamen etiam illi salvari possunt; non est igitur necesse, ut omnes judicent.

Denique, si spiritus iste revelans privatus esset judex, praecluderetur via conversioni haereticorum, nec ullae controversiae unquam terminari possent. Nam nemo est haereticorum, qui spiritum non jactet, et qui spiritum suum non praeponat spiritibus aliorum, et sicut II Paral. XVIII cum diceret Michaeas Propheta Domini se loqui in nomine Domini, Pseudoprophetas autem agitari spiritu mendacii; respondit ei Sedecias Pseudopropheta: Per quam viam pertransivit Spiritus Domini a me, ut loqueretur tibi?¹ Ita si Catholicus diceret: Spiritus ita mihi revelat, responderet haereticus; et per quam viam? etc.

Quod autem non sit Princeps saecularis judex, probatur. Nam nihil potest ultra virtutem a causis suis acceptam: causae autem principatus saecularis humanae et naturales sunt; nam efficiens est electio populi, finis est pax, et tranquillitas temporalis Reipublicae; igitur non habet virtutem, neque auctoritatem Princeps ut talis, nisi humanam, qualem populus dare potuit, et qualis requiritur ad conservandam temporalem pacem. Cujus signum est, quod etiam sine Ecclesia sunt veri Reges, et Principes temporales; et sine illis esse potest vera Ecclesia, ut in orbe Romano primis trecentis annis.

Neque obstat, quod Rom. XIII dicitur: Non est potestas nisi a Deo, et qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit.² Nam non vult Apostolus dicere, regiam potestatem esse immediate a Deo, sed mediate, quia Deus instinctum illum naturalem posuit in hominibus, ut crearent sibi Regem: sicut etiam leges humanae dici possunt a Deo, quia fiunt lumine naturali, quod Deus in mente humana in creatione impressit. At principatus Ecclesiasticus causas habet divinas et supernaturales: nam efficiens immediate est Deus, neque enim Pontifex ab Ecclesia auctoritatem habet, sed a Christo, qui dixit ei: Pasce oves meas, Jo. ult. Et: Tibi dabo claves regni coelorum etc. Matth. XVI.³ Finis autem est aeterna beatitudo.

Quocirca extra Ecclesiam non invenitur verus Pontifex, nec veri Sacerdotes, nec sine his esse potest Ecclesia. Et hinc Nazianzenus in oratione ad cives timore perculsos; Chrysostomus in hom. 4. in verba Isaiae, et Ambros. lib. de dignit. sacerdot. c. 2. dicunt, Episcopum tanto esse majorem Rege, quanto spiritus carni, coelum terrae, aurum plumbo praestat. Et propterea etiam pontificatus, et sacerdotium per se ad Ecclesiam pertinent: principatus autem temporalis per accidens. Igitur cum res Fidei definire, et Scripturas divinas interpretari sit actus spiritualis Ecclesiasticus, certe non ad Principem temporalem, sed ad spiritualem et Ecclesiasticum pertinet.