De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

Duae quaestiones de Graeca editione Testamenti novi disputari solent. Prior est de auctoribus ejus editionis. Posterior de auctoritate et integritate ejusdem editionis.

Ac prior quidem quaestio nec admodum necessaria, nec valde difficilis est. Nam constat Testamentum novum Graece scriptum esse ab iis Apostolis, vel Evangelistis, quorum nomina in titulis singulorum librorum, vel epistolarum praefiguntur, exceptis duntaxat Evangelio Matthaei et Marci, et epist. ad Hebr.: siquidem Matthaeum Hebraicò sermone scripsisse Evangelium suum, testantur Irenaeus lib. III, cap. 1. Athanasius in Synopsi, Hieronymus praefat. Comment. in Matthaeum; et in c. XI. Oseae, et in lib. de Script. Ecclesiast. in Matthaeo, et alii omnes.

Porro Athanasius loco citato existimat, ab Apostolo Jacobo Matthaei Evangelium in Graecam linguam esse translatum: alii vero Joanni Apostolo, et alii ipsi Matthaeo eam translationem tribuunt. Sed cujuscumque sit, ita recepta est ab Ecclesia illa translatio, ac si ea lingua primum scriptum fuisset Evangelium Matthaei. Quocirca non multum egemus Evangelio Hebraico quod Munsterus edidit; nec illo etiam quod nuper edi curavit Joannes Tilius, in quo multa desunt, multa supervacanea sunt, non pauca etiam immutata cernuntur; et Deus novit, utrum id factum non sit ad detrahendam fidem Graecae et Latinae editioni, astutia videlicet Judaeorum, ex quorum promptuariis Evangelium illud prodiit.

Marci vero librum Latine ab ipso Marco Romae scriptum esse, ac deinde ab eodem Aquileiae in Graecam linguam conversum, docet Adrianus Finus lib. VI. Flagelli Judaeorum cap. 80. et lib. VIII. cap. 62. et qui Finum secutus est Petrus Antonius Beuther annotat. 8. et 9. ad sacram Scripturam. In vita quoque B. Petri, quae in Pontificali Damasi primum locum tenet, satis aperte indicatur, Marci Evangelium initio Latine ab ipso Paulo Graece scriptum esse, vel certe ab Apostolico aliquo viro ex Hebraico sermone in Graecum esse translatum. Itaque Graeca editio Testamenti novi universa Apostolos et Evangelistas auctores habet.

Jam vero quod attinet ad auctoritatem, dubium esse non potest, quin editio Apostolica summae sit auctoritatis, nisi forte constet eam esse corruptam. De qua re ita sentiendum censeo, ut supra de Hebraicis diximus, videlicet, non esse Graecos codices corruptos generaliter: nec tamen esse fontes purissimos, ut necessario quidquid ab eis dissentit corrigendum sit, ut false existimant Calvinus, Major, Kemnitius, caeterique hujus temporis haeretici.

Et vero non esse Graecos codices in universum atque omnino corruptos, facile demonstrari potest: nam etsi multa depravare conati sint haeretici; tamen nunquam defuerunt Catholici qui eorum corruptelas detexerint, et non permiserint Libros sacros corrumpi. Plurima ex toto novo Testamento abstulit mutavitque Marcion, ut testatur Tertullianus lib. V, Contra Marcionem: sed illa omnia fere notavit Epiphanius haeres. 42. et in nostris codicibus Graecis habentur recte. Ariani quoque abstulerant ex Evangelio Jo. IV. Spiritus est Deus,¹ sed indicavit et notavit B. Ambrosius lib. III. de Spiritu sancto cap. 11. et nostri codices Graeci omnes hoc testimonium habent.

Quod autem non sint ubique incorrupti, sed aliqui interdum errores irrepserint saltem negligentia Librariorum, et non sit tutum semper Latina ad Graeca corrigere; aliquot exemplis planum fiet. Certe I. Cor, XV. legendum est: Primus homo de terra terrenus secundus homo de coelo coelestis² ut non solum nostra Latina versio habet, sed etiam Calvinus probat cap. XII. Instit. §. 12. At Graeci constanter legunt, secundus homo Dominus de coelo, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Quam depravationem mansisse vitio scriptorum ex corruptionibus Marcionis, patet ex Tertulliano lib. V. in Marcionem.

Praeterea I. Corinth. VII. ubi nos habemus: Qui cum uxore est, sollicitus est quae sunt Mundi, quomodo placeat uxori et divisus est: mulier innupta et virgo cogitat quae Domini sunt etc.³ Graeci codices longe aliter habent, nam illud divisus est conjungunt cum sequentibus sic, μεμέρισθαι ἡ γυνὴ καὶ ἡ παρθένος, divisa est uxor et virgo. Quam lectionem B. Hieronymus in lib. I. contra Jovinianum affirmat, non esse Apostolicae veritatis. Roman. XII. ubi nos legimus: Domino servientes:⁴ Graeci non habent Κυρίῳ sed καιρῷ δουλεύοντες, id est, tempori servientes. Et tamen nostram lectionem esse verissimam patet, tum ex Hieronymo in epistola ad Marcellam, quae incipit: Post priorem epistolam; ubi dicit, in emendatis Graecis codicibus haberi non καιρῷ sed κυρίῳ: tam ex Origene, Chrysostomo, Theophylacto, et aliis Graecis Patribus, qui sic legerunt, et explicaverunt in suis Comment.

Denique constat, in plurimis Graecis codicibus deesse multas verae Scripturae partes, ut historiam adulterae Jo. VIII., ultimum caput Marci, testimonium pulcherrimum Trinitatis I. Joann., et alia de quibus supra disseruimus. Constat etiam, quaedam in omnibus Graecis codicibus inveniri, quae non sunt partes divinae Scripturae, ut Matth. VI. orationi Dominicae addita: Quia tuum est regnum, et potentia et gloria in saecula, quae verba non esse de textu, sed addita a Graecis ex duobus intelligi potest. Primo ex eo quod Tertullianus, Cyprianus, Ambrosius, Hieronymus, Augustinus orationem Dominicam exponunt, et tamen nullam horum verborum mentionem faciunt, cum omnes isti Graece bene noverint. Secundo ex eo quod Graeci in sua liturgia recitant quidem haec verba, sed non contineant cum oratione Dominica.