De Controversiis, Prima Controversia Generalis: De Verbo Dei

De verbo Dei scripto hactenus disseruimus; nunc de Verbo Dei non scripto breviter disputare aggrediemur, si prius tamen in gratiam studiosorum annotaverimus, qui potissimum hoc saeculo de Traditionibus scripserint, vel certe quos ipsi legerimus. Nec enim omnes videre nobis licuit.

Igitur scripsit de hoc argumento praeclare Cardinalis Hosius in IV lib. advers. Prolegom. Brentii; item Petrus a Soto in sua defens. advers. eundem Brent. par. II, a cap. 50. usque ad 66; Melchior Canus lib. III, De loc. Theolog., Martinus Peresius initio operis sui De Tradit., Jodocus Tiletanus in Apolog. conf. Kemnit. pro Conc. Trident., Alphonsus a Castro lib. I, cap. 5, sui operis contra haeres., et Episcopus Roffensis initio etiam sui operis cont. assert. articul. Lutheri; Doctores Colonienses in Exam. Catech. Monhem., in reprehens. VI, Dialogi; Petrus Canisius in suo Catechis. de praecep. Eccles., et Gulielmus Lindanus lib. V, suae Panop., Joannes a Lovanio in lib. De invocat. Sanct. c. 23, 24 et 25; Felicianus Ninguarda in assert. Fid. Cathol.; Caspar Cardileus Villalpandaeus in lib. De Tradit.

Ex haereticis praecipue contra Traditiones scripserunt Joannes Calvinus lib. IV, Institut. cap. 8, §. 6, 7, 8 et cap. 10, §. 18, 19, 20 et in Antidoto ad sess. IV, Concil. Trid.; Joannes Brentius in suis Prolegomenis contra Petrum a Soto; Martinus Kemnitius in libro quem inscripsit: Theologiae Jesuitarum praecipua capita; et prolixissime in exam. Concil. Trid. examinans decretum de Traditionibus, quod habetur sess. IV; et quidam Hermannus Hamelmannus, qui nuper edidit ingens volumen contra Traditiones, quod divisit in tres libros Prolegomenorum, et deinde in tres partes operis praecipui, quarum quaelibet multos libros habet.

Nomen Traditionis generale est, et significat omnem doctrinam sive scriptam, sive non scriptam, quae ab uno communicatur alteri. Exod. XVII, Scribe hoc ob monumentum in libro, et trade in auribus Josue. Actor. VI. lex Mosis scripta vocatur Traditio: Audivimus eum dicentem, quoniam Jesus destruet locum istum, et mutabit Traditiones, quas tradidit nobis Moyses.¹ At I. Corinth. XI. Ego enim accepi a Domino, quod et tradidi vobis; Traditio, vocatur doctrina viva voce exposita: et II. Thess. II. Tenetis Traditiones, quas didicistis, sive per sermonem, sive per epistolam.²

Tametsi vero Traditionis nomen generale sit; tamen hoc ipsum nomen accommodatum est a Theologis ad significandam tantum doctrinam non scriptam. Sic Irenaeus: «Evenit», inquit, «neque Scripturis, neque Traditioni consentire eos.»³ Tertullianus lib. De corona militis: «Si legem, inquit, ex postules Scripturam nullam invenies, Traditio tibi prae tendetur auctrix etc..»⁴ Cyprianus lib. II, ep. 3. «Admonitos autem nos scias, ut in calice offerendo Dominica Traditio servetur, ut calix, qui in commemorationem ejus offertur, mixtus vino offeratur.» Quem locum falso Kemnitius exponit de Traditione scripta: nusquam enim in toto Evangelio aut epistolis Apostolorum scriptum est, ut calix mixtus vino, id est, vinum, et aqua offerantur. Ad eundem modum fere omnes Veteres nomen Traditionis pro non scripta doctrina usurpant; et hoc modo deinceps utemur hoc nomine.

Vocatur autem doctrina non scripta, non ea quae nusquam scripta est, sed quae non est scripta a primo auctore: exemplo sit baptismus parvulorum. Parvulos baptizandos, vocatur Traditio apostolica non scripta, quia non invenitur hoc scriptum in ullo apostolico libro, tametsi scriptum est in libris fere omnium veterum Patrum.

Est autem duplex partitio Traditionum: prior sumitur penes auctores Traditionum: posterior penes materiam. Prior est, in Traditiones Divinas, Apostolicas, Ecclesiasticas. Divinae dicuntur, quae acceptae sunt ab ipso Christo Apostolos docente, et nusquam in divinis Litteris inveniuntur: talia sunt ea quae ad materiam et formam Sacramentorum pertinent, pauca enim de his habemus in divinis Litteris, et tamen certum est, Sacramentorum essentiam non potuisse nisi a Christo institui. Propterea enim Apostolus I. Corinth. XI, loquens de Sacramento Eucharistiae dicebat: Ego enim accepi a Domino, quod et tradidi vobis.

Apostolicae Traditiones proprie dicuntur illae, quae ab Apostolis institutae sunt, non tamen sine assistentia Spiritus sancti, et nihilominus non exstant scriptae in eorum epistolis: quale est jejunium Quadragesimae, et quatuor temporum, et alia multa, de quibus postea. Solent tamen interdum etiam divinae Traditiones dici apostolicae, et apostolicae dicuntur divinae. Divinae Traditiones dicuntur apostolicae, non quod ab illis sint, cum ipsi seorsim eas a Christo accepissent: et apostolicae dicuntur divinae, non quod eas Deus immediate instituerit, sed quod non sine spiritu Dei eas Apostoli instituerint. Quo modo omnes epistolae Apostolorum dicuntur divina et apostolica scripta, etiamsi quaedam in eis sint praecepta divina, et quaedam proprie apostolica, ut patet ex illo I. Corinth. VII: Praecipio non ego, sed Dominus, et postea: Dico ego, non Dominus.⁵

Ecclesiasticae Traditiones proprie dicuntur consuetudines quaedam antiquae, vel a Praelatis, vel a populis inchoatae, quae paulatim tacito consensu populorum vim legis obtinuerunt. Et quidem traditiones divinae eandem vim habent, quam divina praecepta, sive divina doctrina scripta in Evangeliis, et similiter apostolicae Traditiones non scriptae eandem vim habent, quam apostolicae Traditiones scriptae, ut in Concilio Trident. sess. IV, asseritur, et ratio est manifesta: nam verbum Dei non est tale, nec habet ullam auctoritatem, quia scriptum est in membranis, sed quia a Deo profectum est, vel immediate, ut sunt sermones Domini, vel mediantibus Apostolis, ut est decretum Apostolorum, Actor. XV. Neque hoc negant, aut negare possunt haeretici: nam, ut postea dicemus, non est quaestio, quanta sit vis divinae aut apostolicae Traditionis, sed an sit aliqua Traditio vere divina, aut apostolica.

Ecclesiasticae autem Traditiones eandem vim habent, quam decreta, et constitutiones Ecclesiae scriptae: nam etiam in Republica civili eadem vis est consuetudinum adprobatarum, et legum scriptarum, ut patet dist. I. canon. Consuetudo, et l. Diurna, ff. de legibus.

Altera partitio Traditionum est penes materiam, in Traditiones de Fide, et Traditiones de moribus, quae rursum aut sunt perpetuae, aut temporales, et vel universales, vel particulares, vel necessariae, vel liberae. Traditio de Fide est, quod B. Maria semper fuerit virgo, quod quatuor sint tantum Evangelia, etc. Traditio ad mores pertinens est, quod signum Crucis in fronte pingendum sit, quod certis diebus jejunia, aut festa celebranda, etc.

Traditio perpetua est, quae instituitur, ut semper servetur usque ad Mundi consummationem, ut in exemplis positis. Temporalis est, quae instituitur ad certum tempus, ut observatio legalium quarumdam caeremoniarum quae servandae erant usque ad plenam Evangelii promulgationem, ut facilius Ecclesia ex Judaeis et Gentibus coalesceret.

Traditio universalis est, quae toti Ecclesiae servanda traditur, qualis est Paschatis, Pentecostes, et similium magnorum festorum observatio, ut B. Augustinus docet epist. 118. Particularis est, quae traditur uni tantum, aut pluribus Ecclesiis, qualis erat tempore Augustini jejunium Sabbati, quod Petrus Romanae Ecclesiae tradiderat, et ab ea sola, et quibusdam aliis servabatur, ut Augustinus docet epist. 86. ad Casulanum.

Traditio necessaria est, quae traditur in forma praecepti, ut celebratio Paschae die Dominico post decimamquartam Lunam Martii. Libera est, quae traditur in forma consilii, ut aspersio aquae lustralis, et similia.

Controversia igitur inter nos, et haereticos in duobus consistit. Primum est, quod nos asserimus, in Scripturis non contineri expresse totam doctrinam necessariam, sive de Fide, sive de moribus: et proinde praeter verbum Dei scriptum, requiri etiam verbum Dei non scriptum, id est, divinas et apostolicas Traditiones.

At ipsi docent, in Scripturis omnia contineri ad Fidem et mores necessaria, et proinde non esse opus ullo verbo non scripto. Lutherus in Comment. c. I. ad Galat.: «Neque alia,» inquit, «doctrina in Ecclesia tradi, et audiri debet, quam purum verbum Dei, hoc est, sancta Scriptura. Doctores, vel auditores alii cum sua doctrina, anathema sunto.» Joannes Brentius in Prolegom. cap. de tradit: «Perspicue,» inquit, «significat Apostolus, quod nulla Traditio contra, et praeter testimonia Scripturae agnoscenda sit pro dogmate necessario ad salutem.» Joannes Calvinus lib. IV Institut. c. 8, §. 8. «Esto igitur,» inquit, «hoc firmum axioma, non aliud habendum esse Dei verbum, cui detur in Ecclesia locus, quam quod Lege primum, et Prophetis, deinde scriptis Apostolicis continetur.» Martinus Kemnitius in Exam. Concil. Trident. sess. IV. saepissime repetit, hunc esse statum quaestionis, an Scripturae contineant omnia dogmata ad salutem necessaria, et se affirmare, nos negare.

Secundo dissidemus, quod illi existimant, Apostolos quidem quaedam instituisse praeter Scripturam, quae ad ritus et ordinem Ecclesiae pertinent, quae tamen non sint necessaria, nec praecepta, sed libera. Nihil autem tradidisse praeter Scripturam, ad Fidem aut mores necessario pertinens; id clare docet Kemnitius, cum agit de septimo genere Traditionum, et Calvinus lib. IV Instit. cap. 10. §. 20. Nos autem agnoscimus Traditiones apostolicas omnium generum, ut supra exposuimus.

Tertio dissidemus, quod illi putant Traditiones apostolicas, si quae fuerunt, nunc non exstare, id est, non posse certo demonstrari aliquam apostolicam Traditionem. Ita Kemnitius ibidem: «Nullis, inquit, certis et firmis documentis probari potest, qui sint ritus certo ab Apostolis traditi, qui ex Scriptura ostendi non possunt.» Nos e contrario asserimus, non deesse certas vias, et rationes, quibus Apostolicae Traditiones ostendantur.

Nunc antequam ad probationem veniam, pauca dicam more solito de contradictionibus et de mendaciis ipsorum. Brentius et Kemnitius locis notatis aperte dicunt, nihil posse aequari sacris Scripturis. Brentius sic ait: «Non contenti Scriptura divinitus commendata et confirmata, jactant Apostolos multa tradidisse posteris sermone, quae non minorem habent auctoritatem, quam quae scripto mandata sunt.» Kemnitius autem ait: «Insignis audacia est, majestati, et auctoritati Scripturae canonicae aliquid aequare.»

At iidem fatentur Apostolos aliquid tradidisse praeter Scripturas. Brentius ibidem sic ait: «Negari non debet, nec potest, quin tam Christus multa dixerit et fecerit, quam Apostoli multa tradiderint, et instituerint, quae non sunt ab ipsis litteris comprehensa.» Kemnitius autem sic ait: «Apostolos igitur ritus quosdam ordinasse et tradidisse Ecclesiis, ex scriptis ipsorum certo constat, et verisimile est, quosdam etiam alios externos, qui in Scriptura annotati non sunt, ab Apostolis traditos esse, etc.» Jam vero si non minor est auctoritas Apostoli ore praecipientis, quam litteris mandantis, certe non est audacia, aequare aliquid non scriptum verbo scripto. Possumus enim ut minimum aequare ordinationem ritus externi ab Apostolis traditam cum simili ordinatione litteris mandata. Ipsi enim utroque modo fatentur Apostolos aliquid ordinasse. Cur ergo clamant insignem audaciam esse aliquid aequare verbo scripto?

Nunc ad mendacia veniamus. Commune est Calvino, Brentio et Kemnitio saepius repetere, nos velle omnem ritum Ecclesiae esse apostolicam Traditionem sine ullo delectu. Calvinus lib. IV. Instit. cap. 10, §. 19. «Romanenses magistri extorquere volunt,» inquit, «ut nulla sit apud eos caeremoniola, quae non pro apostolica censeatur.» At non hoc dicimus, sed eas tantum recipimus pro apostolicis, quas firmis testimoniis antiquorum probare possumus esse apostolicas. Deinde commune est iisdem sic agere, quasi ipsi Scripturas tantum, nos Traditiones tantum defendamus, neque curemus an Traditiones sint secundum Scripturam, an contra Scripturam: at non ita est; nam Scripturam nos pluris facimus quam illi, nec ullam Traditionem admittimus contra Scripturam.

Sed Kemnitii mendacia singillatim enumeranda sunt. In examine igitur edito anno salutis 1566. ad IV. sess. pag. 68. et 69. dicit nos asserere: Deum constituisse ut doctrina Christi et Apostolorum non scriberetur in libris, sed tantum viva voce traderetur, et ipse postea pag. 185. asserit, Apostolos habuisse mandatum ut scriberent. Sed utrumque est mendacium, et veritas est in medio. Nullus enim Catholicorum docuit unquam, Deum constituisse ut novum Testamentum non scriberetur; vel proferat Kemnitius auctorem, qui hoc dixerit. Sic enim Evangelistae et Apostoli, nostra sententia, peccassent gravissime, scribendo: sed tantum dicimus, novum Testamentum praecipue in corde scribi debere, nec necessario exigere ut scribatur in libris.

Falsum quoque est, Deum mandasse Apostolis ut scriberent. Legimus enim Matth. ult. mandatum ut praedicarent Evangelium; ut autem scriberent, nusquam legimus. Itaque Deus nec mandavit expresse ut scriberent, nec ut non scriberent. Nec tamen negamus, quin, Deo volente, et inspirante, Apostoli scripserint quae scripserunt: aliud enim est aliquid facere Deo suggerente et inspirante, aliud eo aperte praecipiente. Et hoc modo intelligendus est Sanctus Augustinus lib. I. De consen. Evangel. c. ult., ubi sic loquitur: «Quidquid ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit.» Loquitur enim de imperio interno, quo Christus invisibiliter ut Caput membra sua movet ad varias actiones, quod imperium suggestio quaedam et inspiratio potius, quam praeceptum proprie dictum existimari debet.

Neque obstat, quod in Apocalypsi aliquoties legimus: Scribe quae vides: jubetur enim Joannes scribere quaedam arcanas visiones, non doctrinam Evangelii, et praecepta morum de quibus nos agimus.

Deinde in fine disputationis de Tradition. pag. 420. sic ait: «Postremo multa monebit Lectorem et haec observatio, quod Pontificii non verentur multa ad Apostolorum Traditiones referre, quae ab aliis auctoribus multo posterioribus instituta, et profecta esse, ex ipsis Pontificiorum Scriptoribus ostendi potest etc.» Hoc autem probat undecim exemplis, quorum nullum caret mendacio.

Primum est ubi dicit: scripsisse Innocentium III. cap. cum Marthae, extra de celebrat. Missar., plura quidem esse verba in consecratione calicis, quam Dominus in Evangelio dixerit: sed tamen illa haberi ex apostolica Traditione. «At,» inquit Kemnitius, «Scriptores Pontificii annotarunt, a quibus Romanis Pontificibus illa verba adjecta sint.» Mendacium est. Nam Scriptores catholici annotarunt quidem in reliquo canone, quis Pontifex quid addiderit; at in verbis consecrationis nemo invenitur aliquid addidisse: nec est, qui in hac re contradixerit Innocentio.

Secundum mendacium: «Totum canonem Missae,» inquit, «esse ex apostolica Traditione, si quis vel dubitare se ostenderit, anathemate percellitur.» Mendacium est. Nam cum in canone fiat commemoratio multorum Sanctorum, quorum aliqui 200. annis post Apostolos fuerunt; quis dubitare potest non totum canonem esse ex apostolica Traditione? vel dicat aperte Kemnitius, ubi legerit quod tam audacter affirmat. Non igitur totum canonem, sed summam, et praecipuam partem asserimus esse ex apostolica Traditione, cui postea summi Pontifices aliquid addiderint.

Tertium mendacium: «Alexander,» inquit, «aquam vino esse admiscendam in celebratione Eucharistiae statuit. Idem aquam, et sale benedictum instituit; igitur falso isti ritus ad Apostolorum Traditionem revocantur.» Mendacium. Audi enim Alexandri verba in epist. I. «Repulsis,» inquit, «opinionibus superstitionum, panis tantum, et vinum aqua permixtum in sacrificio offerantur. Non debet enim (ut a Patribus accepimus, et ipsa ratio docet) in calice Domini aut vinum solum, aut aqua sola offerri.» Itaque verum est quod dicit Cyprianus lib. II, ep. 3. hanc esse divinam Traditionem. Alexander enim satis aperte significat, non a se incepisse hunc usum, cum se a Patribus accepisse dicat. De aqua etiam benedicta non dicit, si primum eam jussisse benedicì, sed indicat, se facere quod est antiquae consuetudinis. Sic enim ait: «Aquam,» inquit, «sale conspersam populis benedicimus, etc.» Itaque merito dicitur esse apostolica Traditio a Clemente lib. VIII. Apostolic. Constit. c. 35. et a B. Basilio lib. De Spiritu sancto, cap. 27.

Quartum est: «Telesphorus jejunium quadragesimale instituit.» Mendacium. Telesphorus enim in epistola sua non dicit, se instituisse Quadragesimam, sed tantum ut clerici ad solitum jejunium omnium Christianorum adderent tres dies, id est, inciperent a carnibus abstinere in Dominica quinquagesimae: «Cognoscite,» inquit, a nobis et a cunctis Episcopis in hac sancta et apostolica Sede congregatis statutum esse, ut septem hebdomadas plenas ante sanctum Pascha omnes Clerici a carne jejunent.» Quibus verbis optime cohaeret quod dicit Hieronymus in epistola ad Marcellam, de erroribus Montani, Quadragesimam ab Apostolis institutam Traditione non scripta.

Quintum mendacium: «Hyginus,» inquit, «Chrisma instituit.» Mendacium sine ullo fundamento. Nihil enim de Chrismate in epistolis Hygini invenitur: nec exstat apud alios tale aliquod decretum, nisi quod Gratianus de consecrat. dist. 4. can. In catechismo, affert decretum quoddam Hygini, quo statuit, unum et eundem esse posse eum, qui suscipit baptizatum, et qui confirmatum, id est, patrinum, etsi melius sit, ut sint diversi. Itaque recte a Fabiano Papa in ep. 2. dicitur, Chrisma singulis annis renovandum, quod sic Apostoli instituerint.

Sextum est: «Calixtus jejunia quatuor temporum instituit; ergo falsum est, quod sint ex apostolica Traditione.» Mendacium est, quod Calixtus omnia instituerit quatuor temporum jejunia: ipse enim in epist. I. dicit, se tantum addidisse unum jejunium ad tria, quae antea erant. Quocirca quod sanctus Leo serm. 2. de jej. Pentec., et serm. 8. de jej. septimi Mensis dicit, illa jejunia esse ex apostolica Traditione, non pugnat cum decreto Calixti.

Septimum est: «Sylvester confirmationem puerorum invenit.» Mendacium impudentissimum. Nihil enim tale de Sylvestro usquam legitur, et inveniuntur decreta Pontificum longe Sylvestro antiquiorum, de consecrat. d. 4. can. In catechismo, et can. Non plures, et d. 5. can. 1. 2. et sequentib.: ubi non ipsum Sacramentum, sed aliqui ritus circa ejus administrationem instituuntur.

Octavum est: «Felix altarium consecrationem instituit.» Et hoc mendacium est. Constat enim Sylvestrum auctorem hujus ritus fuisse quod attinet ad altare lapideum et solemnem consecrationem: nam ante Sylvestrum Dionysius Areopagita scribit in lib. De Ecclesiastica hierarchia cap. V, p. 4. altaria debere inungi oleo et consecrari ab Episcopo. Videtur Kemnitius deceptum fuisse epist. 1. Felicis IV., ubi multa disputantur de consecratione altarium: sed nihil ibi instituitur novi, sed solum antiqui ritus explicantur.

Nonum est: «Felix IV instituit, ut infirmi ante obitum inungantur.» Mendacium solemne. Nam Marci VI, Apostoli ungebant aegroto oleo. Et Jacobi V. praecipitur, ut Presbyteri ungant aegroto oleo. Et Innocentius I. Felice IV. centum annis antiquior, in epistola prima, quae est ad Decentium c. 8, Uncionem infirmorum Sacramentum Ecclesiae esse dicit.

Decimum est: «Siricius memoriam, et invocationem Sanctorum Missae addidit.» Et hoc mendacium est. Nam Cyrillus Hierosolymitanus Siricio antiquior, in Catech. 5. mystag.: «Cum hoc sacrificium», inquit, «offerimus, facimus mentionem eorum, qui ante nos obdormierunt, primum Patriar charum, Prophetarum, Apostolorum, Martyrum, ut Deus orationibus illorum suscipiat preces nostras etc.» Et similiter in liturgia Basilii, qui antiquior fuit Siricio, videmus fieri memoriam, et invocationem Sanctorum.

Undecimum est: «Pelagius memorias mortuorum anniversarias Missae adjecit.» Et hoc mendacium est. Nam Tertullianus longe antiquior Pelagio Papa, lib. De Monogamia, meminit anniversariae oblationis pro defunctis ex apostolica Traditione descendere.

His addamus mendacium duodecimum, ex libro, quem inscribit: Theologiae jesuitarum praecipua capita: «Notabis», inquit Kemnitius, «hoc loco Lector, quam faciant Jesuitae differentiam inter Traditiones Apostolorum scriptas, et inter eas, quas ipsi sub nomine Apostolorum configunt. Scriptas dicunt esse arbitarias, fictas dicunt obligare sub periculo salutis». Hoc mendacium tam insigne, inde collegit Kemnitius, quod Colonienses in libro contra Catechismum Monhemii scripserant illud: Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis etc.¹ Non significare praecepi vobis, sed docui vos; atque inde deduxerunt, ex eo loco non colligi, obligari laicos ad usum calicis in Sacamento altaris. Sed si illud Tradidi vobis non significat docui, sed praecepi; quis, quaeso, sensus est? Quid sibi vult, Ego tradidi vobis, quod Dominus Jesus in qua nocte tradebatur accepit panem etc. nonne hic historia narratur, et non lex constituitur? Itaque non dicunt Jesuitae: Traditiones scriptas non obligare, sed dicunt obligare diverso modo. Quando Traditio est de doctrina Fidei vel re gesta, obligat ad credendum, non ad operandum, sicut Traditio de morte Christi. At quando est de morum praeceptis, obligat ad operandum, quod idem et de non scriptis intelligendum est.

Nunc ut ad probationem veniamus, tria demonstrare conabimur. Primum, Scripturas sine Traditionibus nec fuisse simpliciter necessarias, nec sufficientes. Secundo Traditiones apostolicas, non solum de moribus, sed etiam de Fide reperiri. Postremo, qua via certi esse possimus de veris Traditionibus.

Primum probo ex variis aetatibus Ecclesiae. Nam ab Adam usque ad Mosen fuit Ecclesia Dei aliqua in Mundo, et colebant homines Deum Fide, Spe, et Charitate, et externis ritibus, ut patet ex Genesi, ubi introducuntur Adam, Abel, Seth, Enoch, Noe, Abraham, Melchisedech, et alii homines justi, et ex Augustino lib. XI. Civit. Dei, et sequentibus, ubi deducit Civitatem Dei ab initio Mundi usque ad finem: at nulla fuit Scriptura divina ante Mosem, ut patet; tum quia omnium consensu Moses est primus scriptor sacer; tum quia in Genesi non fit mentio doctrinae scriptae, sed solum traditae, Gen. XVIII, Scio, inquit Deus, quod Abraham praecepturus sit filiis suis, et domui suae post se, ut custodiant viam Domini.¹ Igitur annis bis mille conservata est religio sola Traditione; non igitur Scriptura simpliciter necessaria. Quomodo enim conservari potuit antiqua illa religio sine Scriptura ad duo millia annorum, ita potuit doctrina Christi conservari sine scriptura ad mille quingentos. Deinde a Mose usque ad Christum per alia duo annorum millia, exstiterunt quidem Scripturae, tamen eae solae erant Judaeorum, reliquae autem gentes, in quibus etiam erat apud aliquos vere religio, et Fides, sola Traditione non scripta utebantur.

Nam quod, praeter Judaeos, multi alii ad Ecclesiam pertinerent, patet ex Job, et amicis ejus. Item ex Augustino, qui hoc constanter asserit lib. II. De pecc. orig. cap. 24. et lib. I. De praedest. Sanctor. cap. 9. et lib. XVIII. Civit. Dei, c. 47. et in ipso populo Dei, etsi Scripturae exstarent, tamen magis utebantur Judaei Traditione quam Scriptura, ut patet ex illo Exod. XIII. Narrabis filio tuo in illo die dicens, hoc est, quod fecit Dominus etc. Deuter. XXXII. Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi, maiores tuos, et dicent tibi. Job. VIII. Interroga generationem pristinam, et diligenter investiga patrum memoriam. Judicum VI. Ubi sunt mirabilia, quae narraverunt patres nostri? Psalm. XLIII, Deus, auribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus etc. Psalm. LXXVII. Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera: filii qui nascentur, et exurgent, et narrabunt filiis suis. Eccles. VIII. Non te praetereat narratio seniorum, ipsi enim didicerunt a patribus suis.² Et tamen fuit Ecclesiasticus ex ultimis Scriptoribus Testamenti veteris.

Causa autem cur uterentur Hebraei magis Traditione quam Scriptura, videtur fuisse, quia usque ad tempora Esdrae, Scripturae non erant redactae ad formam librorum, ut facile et commode haberi possent, sed erant dispersae in variis annalibus et chartis, et interdum ex negligentia sacerdotum longo tempore non inveniebantur, ut patet ex IV. Reg. XXII, ubi narratur tanquam novum quid, quod in diebus Josiae fuerit inventum unum volumen Legis Domini in Templo. Esdras autem post captivitatem omnia collegit, et simul in unum corpus redegit, addens in Deuteronomio ultimum caput de vita Moysis, et quaedam alia hinc inde ad historiae continuationem. De quo vide Theodoretum praefat. in Psalm. Bedam in c. 9. lib. I Esdrae, et Petrum Antonium Beuter annotat. 9. de sac. Script.

Porro a Christi adventu per annos multos fuit Ecclesia sine Scripturis, ita ut adhuc suo tempore scribat Irenaeus lib. III, cap. 4. fuisse Gentes aliquas Christianas, quae solis Traditionibus sine Scriptura optime viverent. Igitur ex hac deductione satis apparet, Scripturas non esse simpliciter necessarias. Quod autem Chrysostomus dicit hom. I, in Matth., Scripturas non fuisse necessarias Patriarchis et Apostolis: tamen nobis propter hominum corruptionem esse necessarias; intelligitur de necessitate non simpliciter, sed ad bene esse, id est, de utilitate: nam alioqui etiam tempore Patriarcharum et Apostolorum multi improbi fuerunt.

Quod autem Scripturae non omnia ita contineant, ut sufficiant ipsae sine alia Traditione, probo primo: quia vel totus canon Scripturarum simul sumptus est sufficiens, vel singuli libri per se sunt sufficientes. Non potest Kemnitius dicere, quod singuli libri per se sint sufficientes; nam tunc falsum esset quod dicit, Traditionis usum fuisse in Ecclesia usque ad complementum totius canonis Scripturarum. Praeterea videmus, Evangelistas non singulos omnia continere. Nam Joannes nihil scripsit de Annuntiatione, Nativitate, Circumcisione, Epiphania Domini, et aliis multis rebus: idem de aliis dici potest. Item, si unus liber continet sufficienter omnia, quid opus fuit tot libris? Denique ipsi aperte dicunt, totum canonem esse necessarium ad hoc, ut sufficiens doctrina habeatur. At neque id vere affirmari potest. Nam multi libri vere sacri et canonici perierunt; igitur non habemus, nec habuimus a 1500 annis, sufficientem doctrinam, si tota sita est in Scripturis. Nam ex Testamento veteri multos libros periisse docet Chrysostomus hom. 9. in Matth. in illud, Nazaraeus vocabitur: «Multa,» inquit, «ex Propheticis periire monumentis, quod de historia Paralipomenon probare possibile est. Desides enim cum essent Judaei: nec desides modo, sed etiam impii, alia quidem perdiderunt negligenter, alia vero tum incenderunt, tum conciderunt.» Idem docet hom. 7. in priorem ad Cor. neque responderi potest, illa omnia quae perierant fuisse reparata per Esdram: nam Chrysostomus vult probare, nunc non omnia exstare vaticinia Prophetarum, et probat, quia Judaei multa amiserunt.

Praeterea Esdras non reparavit libros perditos, sed emendavit et collegit eos qui exstabant I, Paralip. ult: Gesta autem David, inquit, priora, et novissima scripta sunt in libro Samuelis Videntis et in libro Nathan Prophetae, atque in volumine Gad Videntis. Et II Paralip. IX. Reliqua autem opera Salomonis scripta sunt in verbis Nathan Prophetae, et in libris Aie Silonitis, in visione quoque Addo Videntis. Et lib. III Reg. IV. Locutus est Salomon tria millia parabolas, et fuerunt carmina ejus quinque millia.³ Ubinam sunt haec omnia? Ex Testamento novo probabile est periisse epistolam Pauli ad Laodicenses cujus ipse meminit aliquorum opinione, Colos. ult. et sine dubio aliam ad Corinth. cujus mentio fieri videtur I. Cor. V, in illis verbis Scripsi vobis in epistola:⁴ et facile potest fieri, adhuc aliqua alia periisse. Viderint ergo haeretici, unde resarcient tam insignem defectum.

Secundo, probatur hoc idem ex discrimine, quod est inter praedicationem, et Scripturam Apostolorum. Nam si Christo et Apostolis fuisset propositum verbum Dei coarctandi et restringendi ad Scripturam: in primis rem tanti momenti Christus aperte praecepisset, et Apostoli alicubi testarentur, se ex Domini mandato scribere, quemadmodum ex Domini mandato in toto orbe docuerunt: at id nusquam legimus. Deinde, ad praedicandum viva voce non expectarunt Apostoli oblatam occasionem, vel necessitatem; sed sponte sua, et ex proprio instituto perrexerunt: at ad scribendum nonnisi necessitate quadam coacti animum applicuerunt.

Matthaeum, scribit Euseb. lib. III, hist. cap. 24. vel c. 18. in alia editione, ea occasione scripsisse, quia cum praedicasset Hebraeis, et ad Gentes ire pararet, ut ille judicavit, si iis, quos corpore deserebat, aliquod memoriale doctrinae suae et praedicationis relinqueret. Marcum, refert idem Euseb. lib. II, hist. cap. 15. nec sponte sua, nec a Petro (cujus discipulus erat) jussum, sed compulsum precibus Romanorum scripsisse Evangelium. Lucam, idem Euseb. tradit lib. III, histor. cap. 24. ideo solum scripsisse, quia viderat multos alios temere praesumpisse ea litteris mandare, quae non perfecte noverant, ut nimirum nos abstraheret ab incertis aliorum narrationibus.

Joannem, scribit idem Euseb. ibidem, usque ad extremam senectutem sine ulla Scriptura Evangelium praedicasse, et addit Hieronymus in lib. de Script. Eccles., tandem eum compulsum fuisse ab Asiae Episcopis Evangelium scribere propter Ebionitarum haeresim tunc exorientem. Itaque nisi Ebionis haeresis exstitisset, Joannis Evangelium fortasse non haberemus, quemadmodum nec alia tria, nisi praedictae occasiones oblatae fuissent. Recte enim, scribit Eusebius loco notato, solum duos ex Apostolis duodecim Evangelium scripsisse, et eos neces sitate quadam ad hoc provocatos.

Ex quo manifeste colligitur, Apostolos non de scribendo, sed de praedicando Evangelio primaria intentione cogitasse. Praeterea, si doctrinam suam litteris consignare ex professo voluissent, certe Catechismum, aut similem librum confecissent. At ipsi vel historiam scripserunt, ut Evangelistae, vel epistolas ex occasione aliqua, ut Petrus, Paulus, Jacobus, Judas, Joannes, et in iis nonnisi obiter disputationes de dogmatibus tractaverunt. Denique, vel singuli Apostoli edidissent scriptam doctrinam Evangelicam, dum singuli haberent curam alicujus provinciae, vel certe omnes simul congregati, antequam discederent, in suas provincias communem aliquem librum edidissent, sicut constat eos communiter Symbolum Fidei composuisse, quod tamen non scripserunt, sed viva tantum voce tradiderunt, ut docent B. Irenaeus lib III, cap. 4. B. Hieronymus in epist. ad Pammach. cont. error. Jo. Hierosolym. Et B. Augustinus lib. De Fide et oper. cap. 9. B. Ambrosius epist. 81. ad Siricium, B. Leo epist. 13. ad Pulcheriam, Ruffinus et B. Maximus in exposit. Symb.

Probatur tertio ex multis, quae ignorari non possunt, et tamen in Scripturis non continentur. At primum, tempore Testamenti veteris sine dubio non minus foeminae, quam viri remedium aliquod habebant, quo a peccato originali purgarentur; et tamen pro masculis instituta erat circumcisio secundum multorum opinionem, quid autem esset pro foeminis, nusquam habet Scriptura.

Deinde, eodem tempore non est ullo modo credibile, non fuisse remedium ullum pro masculis morientibus ante octavum diem, quo solo poterant circumcidi, et tamen nihil exstat de hac re in Scriptura.

Tertio, gentiles multi salvari poterant, et salvabantur tempore Testamenti veteris, et vere ad Ecclesiam pertinebant, ut supra ostendimus; et tamen nihil prorsus de eorum justificatione a peccato originali, aliisque peccatis in Scriptura habetur.

Quarto, necesse est nosse, exstare libros aliquos vere divinos, quod certe nullo modo ex Scripturis haberi potest. Nam etiamsi Scriptura dicat, libros Prophetarum, et Apostolorum esse divinos, tamen non certo, id credam, nisi prius credidero, Scriptu ram, quae hoc dicit, esse divinam. Nam etiam in Alcorano Mahumeti passim legimus, ipsum Alcoranum de coelo a Deo missum, et tamen ei non credimus. Itaque hoc dogma tam necessarium, quod scilicet aliqua sit Scriptura divina, non potest sufficienter haberi ex sola Scriptura. Proinde cum Fides nitatur verbo Dei, nisi habeamus verbum Dei non scriptum, nulla nobis erit Fides.

Quinto, non satis est scire, esse Scripturam divinam, sed oportet scire quae sit illa: id quod nullo modo potest haberi ex Scripturis. Quomodo enim colligemus ex Scriptura, Evangelia Marci et Lucae esse vera, Evangelia Thomae et Bartholomaei esse falsa? cum ratio potius dictet, magis credendum libro praeferenti titulum Apostoli, quam non Apostoli.

Et unde colligam, epistolam ad Romanos esse vere Pauli, epistolam ad Laodicenses, quae nunc circumfertur, non esse Pauli? cum utraque praeferat titulum Pauli, et cum Paulus in epist. ad Coloss. cap. ult. dicat, se scripsisse ad Laodicenses, nusquam autem dicat, se scripsisse ad Romanos.

Sexto, oportet etiam non solum scire, qui sint libri sacri, sed etiam in particulari istos, qui sunt in manibus, esse illos. Non enim satis est, credere, Evangelium Marci esse verum, Evangelium Thomae non esse verum, sed oportet etiam credere, hoc Evangelium, quod nunc legitur nomine Marci, esse illud verum, et incorruptum quod scripsit Marcus, quod certe ex Scripturis haberi non potest. Quomodo enim ex Scriptura colligam, hoc Evangelium non esse suppositum, ut dicunt Mahumetani, vel certe totum depravatum, ut dicebant olim Manichaei, et nunc Anabaptistae?

Ad haec tria respondet Calvinus lib. I. Instit. c. 7. §. 1. et 2. Scripturas sacras discerni a non sacris per se, ut lucem a tenebris, dulce ab amaro. At contra: nam si ita esset, cur Lutherus judicaret epistolam Jacobi stramineam, et Calvinus Apostolicam? Ideo addit Calvinus ibid. §. 4. non omnibus apparere hanc differentiam Scripturarum, sed solum habentibus spiritum: nam etiam lucem a tenebris non discernit caecus. At contra, nam Calvinus ibidem cap. 9. §. 1. contendit, Apostolos et primae Ecclesiae Fideles habuisse verum spiritum: sed illi judicabant librum Sapientae esse sacrum, ut Augustinus testatur quem. De praedest. c. 14, tamen librum Calvinus, qui etiam spiritum jactat, vult esse profanum.

Praeterea, Veteres uno ore testantur, non aliunde nos habere Scripturam esse divinam, et qui sint libri sacri, quam ex Traditione non scripta. Sic apud Euseb. lib. VI, hist. cap. 10, Serapion rejicit quaedam falso inscripta Petro, quia per Traditionem acceperat, nihil tale scripsisse Petrum. Et cap. 11. Clemens Alexandrinus secundum Traditionem sibi a senioribus commendatam, docet quae sint vera Evangelia. Et cap. 18. Origines: «Ex Traditione, inquit, didici de quatuor Evangeliis, quod haec sola etc.» Basilius quoque lib. De Spir. sanct. c. 27. dicit, si Traditiones non scriptae negligentur, fore ut Evangelium etiam magnum detrimentum patiatur. Denique, Augustinus lib. cont. ep. fundam. c. 5. clare dicit, se Evangelio non crediturum, nisi Ecclesia id praecipiat.

Sed instat Calvinus: fundamentum Ecclesiae sunt Scripturae Apostolorum et Prophetarum, Ephes. II. igitur non credimus Scripturas esse divinas ex Traditione Ecclesiae, quia tunc fundamentum Scripturae esset Ecclesia. Respondeo: Apostolum non dicere, scripta Apostolorum et Prophetarum esse fundamentum, sed Apostolos et Prophetas. Isti autem non solum scripserunt, sed etiam ore tradiderunt, et docuerunt se scripsisse. Atque ita ex verbo Apostolorum non scripto, et per Ecclesiam nobis tradito cognoscimus, quod sit verbum Apostolorum scriptum. Sed de his diximus libro superiore.

Brentius igitur in Prolegomenis, non inve niens exitum, fatetur, hanc unam et solam Traditionem non scriptam esse recipiendam. Et idem docet Kemnitius, tractans secundum genus Traditionum, in Exam. Concil. Trid. At, si ita est, non igitur sola Scriptura sufficiens est, ut ipsi tam saepe et tam serio docent: si enim destituatur hac Traditione non scripta, et Ecclesiae testificatione, parum proderit. Praeterea si haec Traditio ad nos pervenire potuit, cur non per eamdem viam potuerunt etiam aliae pervenire? Denique, vel haec Traditio est verbum Dei, vel non: si non; igitur non habemus Fidem, Fides enim verbo Dei nititur: si sic, cur ergo clamant, nullum esse Dei verbum nisi scriptum?

Septimo, necesse est, non solum Scripturam posse legere, sed etiam intelligere: at saepissime Scriptura ambigua et perplexa est, ut nisi ab aliquo qui errare non possit, explicetur, non possit intelligi; igitur sola non sufficit. Exempla sunt plurima: nam aequalitas divinarum personarum; processio Spiritus sancti a Patre et Filio ut ab uno principio; peccatum originis; descensus Christi ad inferos, et multa similia deducuntur quidem ex sacris Litteris, sed non adeo facile ut si solis pugnandum sit Scripturae testimoniis, nunquam lites cum protervis finiri possint. Notandum est enim, duo esse in Scriptura, voces scriptas, et sensum in eis inclusum: voces sunt quasi vagina; sensus est ipse gladius spiritus. Ex his duobus primum habetur ab omnibus: quicumque enim novit litteras, potest legere Scripturas: at secundum non habent omnes, nec possumus in plurimis locis certi esse de secundo, nisi accedat Traditio. Et hoc forte dicere voluit Basilius de Spir. sanct. cap. 27. cum ait, sine Traditionibus non scriptis Evangelium esse purum nomen, id est, esse tantum voces et verba sine sensu.

Octavo credendum est, Beatam Mariam semper fuisse Virginem, contra errorem Helvidii, ut semper tota Ecclesia credidit; et tamen nullum de hac re est in Scripturis testimonium.

Nono credendum est, in novo Testamento Pascha esse celebrandum die Dominico; nam haeretici habiti sunt ab Ecclesia antiqua Quartodecimani: et tamen nihil prorsus de hac re exstat in Scripturis. Idem dici posset de multis aliis.

Decimo credere oportet, et credunt nobiscum Lutherani et Calvinistae contra Anabaptistas, Baptismum parvulorum esse ratum: id autem ex solis Scripturis, nec Catholici probant, nec Lutherani probare ullo modo possunt. Nam illi existimant, Baptismum sine Fide actuali propria nihil valere, et propterea credunt, infantes dum baptizantur actu credere, id quod non solum Lutherus docet in cap. 3. ad Gal. et Kemnitius in Exam. sess. VII. Conc. Trid. sed et Synodus generalis Lutheranorum Württembergae habita definivit: at hoc nullo modo ex Scripturis probari potest. Ubi enim, quaeso, Scriptura indicat, infantes uti ratione ante usum rationis dum baptizantur? Hinc videlicet Anabaptistae Lutheranos redigunt ad miras angustias, et cogunt eos, velint nolint, ad Traditionem et usum Ecclesiae recurrere.

Undecimo credit Lutherus Purgatorium esse. Sic enim ait in assert. art. 37. «Ego tamen et credo Purgatorium esse, et consulo suadeoque credendum.» Et tamen in art. illo 37. asserit, Purgatorium non posse probari ex sacris Litteris.

Denique credunt omnes haeretici hujus temporis, nullum esse verbum Dei nisi scriptum: at hoc certe in tota Scriptura nusquam invenitur. Quod enim praecipue solent adferre ex Deuter. IV. Non addetis ad verbum quod vobis loquor nec auferetis ex eo,⁵ nihil eos juvat, non enim dicit Moses ex verbo scripto, sed, ex verbo quod loquor.

Demonstravimus hactenus, Scripturas sine Traditionibus nec omnino necessarias, nec sufficientes fuisse: nunc quod secundo loco proposui ostendemus, esse videlicet aliquas veras Traditiones.

Ac primum colligi potest ex iis quae diximus. Nam si Scriptura non continet omnia, et necessarium est verbum traditum; sequitur, esse aliquod verbum traditum, alioqui Deus non bene providisset Ecclesiae. Secundo probatur testimoniis Scripturarum. Primum est Jo. XVI. Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Et Jo. ult.: Sunt autem et alia multa quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror Mundum capere posse eos, qui scribendi sunt, libros.¹ Constat igitur, multa Dominum fecisse et dixisse, quae non sunt scripta. Nam istos libros qui exstant, una manus capere potest: Joannes autem dicit, totum Mundum non capere libros, qui scribendi essent. Et praeterea illa, quae promittebat Dominus se dicturum Jo. XVI. dixit haud dubie post resurrectionem suam, ut Lucas testatur Actor. I. Per dies quadraginta apparens eis, et loquens de regno Dei.² At de gestis et verbis Domini post resurrectionem paucissima scripserunt Evangelistae. Non autem est ullo modo credibile, Apostolos qui illa viderant et audierant, non tradidisse Ecclesiis, nec enim invidi, aut obliviosi erant, ut nollent, aut non possent ea dicere.

Respondet: etiamsi non sint scripta omnia, quae dixit, aut fecit Jesus, esse tamen scripta omnia necessaria. Sed hoc jam est refutatum: multa enim necessaria non sunt scripta, et praesertim de Sacramentorum institutione, quae sine dubio Dominus tradidit in illis diebus quadraginta.

Secundum testimonium est, I. Cor. XI. ubi Paulus duas quaestiones tractat, unam de modo orandi in Ecclesia, alteram de modo sumendae Eucharistiae. Primam exorditur a Traditione: Laudo, inquit, vos, quod per omnia mei memores estis, et sicut tradidi vobis, praecepta mea tenetis.³ Ista enim praecepta, de modo orandi, nusquam scripta inveniuntur. Et aperte Chrysostomus et Theophylactus notant hoc loco, Apostolum loqui de praeceptis non scriptis; necnon Epiphanius haeres. 61. quae est Apostolicor., et Basilius lib. de Spir. sanct. c. 29. et Damasc. II. Thessal. cap. 2. §. fin. Deinde, quia adhuc aliquid deerat praeceptis traditis, addit, ut etiam hoc servent, ut viri in Ecclesia orent capite aperto, mulieres capite velato. Et ut ostendat multum tribuendum esse Traditioni et consuetudini Ecclesiae, etiam sine scripto, concludit: Si quis autem videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei.⁴ Itaque vult reprimi contentiosos ex Ecclesiae consuetudine.

Alteram, quaestionem exorditur etiam a Traditione: Ego enim, inquit, accepi a Domino, quod et tradidi vobis. Et concludit: Caetera cum venere disponam,⁵ quid autem disposuerit, nusquam scriptum invenitur. Merito autem censent Catholici, eum non solum disposuisse quae ad ritus et caeremonias pertinebant, sed etiam tradidisse alia graviora, ut de Ordinatione ministrorum, de sacrificio altaris, de aliorum Sacramentorum forma et materia; nec haeretici possunt ullo modo contrarium ostendere.

Tertium testimonium est II. Thessal. II. Itaque fratres, tenete Traditiones quas didicistis, sive per sermonem, sive per epistolam nostram.⁶ Ad hunc locum respondent duobus modis Kemnitius et Hermannus. Primo dicunt: Apostolum eadem tradidisse prius sermone deinde epistola, et idcirco non loqui de Traditione non scripta. At ridicula est expositio. Primo, quia illa particula disjunctiva sive aperte indicat, diversa esse quae tradiderat, et quae scripserat. Secundo, quia si ita esset, deberet epistola una ad Thessalonicenses continere omnem doctrinam, quam Apostolus illis praedicaverat. Sine dubio autem totum Evangelium plene illis praedicaverat, ut etiam colligitur ex cap. I. et II. prioris epistolae; deberet igitur illa epistola complecti totum Evangelium: non autem continet centesimam partem, ut patet.

Secundo respondent: Apostolum hic loqui de sermone, quem ore pronuntiaverat, et quem ipse non scripserat, sed qui tum scriptus erat, vel fuit postea ab Evangelistis. Apostolus enim ut ipsi dicunt, nihil prorsus docuit, quod non sit alicubi scriptum in novo Testamento. Cui solutioni subscribit etiam Brentius in Prolegom. At contra. Nam primo, in hoc ipso capite Apostolus dicit, se illis praedicasse de Antichristo, et praeter alia, docuisse quando esset venturus: Et nunc, inquit, quid detineat scitis. Et, Num retinetis, quod cum essem apud vos, haec dicebam vobis?⁷ Hoc autem nusquam scriptum est, quando scilicet sit Antichristus venturus. Quare B. Augustinus lib. XX. cap. 10. Civit. Dei dicit, illos scivisse quod Apostolus docuerat viva voce: nos autem non posse id scire, qui Apostolum non audivimus; ergo non omnia scripta sunt, quae Apostolus dixit. Praeterea, sive scripta postea fuerint, sive non quae Apostolus docuerat, non multum refert quantum ad argumentum, quod ex hoc loco colligimus. Nam Apostolus non promittit se, vel alium ea scripturum, quae ore tradiderat, sed simpliciter praecipit, ut non minus observent, quae acceperant sine scripto, quam quae per epistolam. Et hoc modo hunc locum Veteres intellexerunt.

Basilius lib. De Spir. sanct. cap. 29. «Arbitror Apostolicum,» inquit, «esse, etiam non scriptis Traditionibus inhaerere. Laudo, inquit, vos, quod omnia mea meminitis, et quemadmodum tradidi vobis, Traditiones continetis.» Et, «Tenete Traditiones, quas accepistis, sive per sermonem, sive per epistolam.» Chrysostomus in hunc locum: «Hinc patet,» inquit, «quod non omnia per epistolas tradiderint, sed multa etiam sine litteris. Eadem vero fide digna sunt tam illa, quam ista.» Iisdem vero verbis utuntur Oecumenius et Theophylactus hoc loco, quibus accedit Damascenus lib. IV. De Fide c. 17. «Quod plurima,» inquit, «Apostoli tradiderint sine scripto, scribit Paulus: Ergo, fratres, state et tenete Traditiones, quas edocti estis sive per sermonem, sive per epistolam.» Eodem modo exponit VIII Synodus generalis Act. ult. can. 1.

His quinque Patribus, qui disertè exponunt hunc locum pro nobis, objicit Hermannus alios quinque, Hieronymum, Ambrosium, Primasium, Theodoretum, et Anselmum in hunc locum, quos dicit contra nos exposuisse. Sed respondeo: Commentaria illa in epistol. nomine Hieronymi inscripta non esse Hieronymi, sed Pelagii haeretici, ut B. Augustinus docet libr. III. De peccat. merit. et remiss. cap. 1. 5. et 12. et ipsa verba Commentarii in cap. 6. 7. 8. et 9. ad Rom. clamant, auctorem esse Pelagium.

Deinde nec Pelagius in hac re est contra nos, solum enim dicit: «Quando,» inquit, «sua vult teneri, non vult extranea superaddi: apostolica autem Traditio est, qua in toto Mundo praedicantur Baptismi Sacramenta.» Quid hic est contra nos? Admittimus enim, non esse addenda extranea, id est, aliena, et supposititia Pseudo-Apostolorum commenta ad vera Apostoli dogmata. Quod autem sequitur, pro nobis est. Nam ideo dixit Pelagius, Baptismi Sacramentum esse Apostolicam Traditionem, non Baptismi Sacramentum quia noverat multa esse mysteria circa Baptismum, quae servantur in Ecclesia ex Traditione Apostolorum non scripta, ut exorcismum, exsufflationem, unctionem etc.

Primasius quoque est pro nobis, nam ponit in primis quasi ad verbum Pelagii expositionem, de qua jam diximus, et addit, loqui Apostolum non solum de Sacramentis Baptismi, sed etiam de iis Traditionibus, quae toto Mundo observantur, et quae propterea Apostolicae esse dignoscuntur. Hermannus putat, eum loqui de Evangelio scripto, quia toto Mundo servatur: sed advertere debuit, multa etiam non scripta toto Mundo servari, ut festa Natalis, Paschae, Ascensionis, Pentecostes, ut Augustinus docet in ep. 118. Praeterea cum dicit Primasius, loqui Apostolum de illis Traditionibus, quae dignoscuntur Apostolicae, quia toto Mundo ser vantur, sine dubio loquitur de non scriptis. Ipse enim, quippe qui discipulus est Augustini, noverat regulam Augustini esse in eadem epist. 118. quae toto Mundo servantur, etiamsi scripta non sint, ex Apostolica Traditione servari.

Ambrosius neque est contra nos, neque pro nobis: solum enim dicit, Apostolum hoc loco monere, ut perseveremus in doctrina Evangelii: nihil autem dicit de scripto, vel non scripto. Anselmus est potius pro nobis; sic enim exponit: «Tenete in corde, et operibus Traditiones, quas didicistis, sive per sermonem nostrum, dum essemus praesentes, sive per epistolam quam vobis misimus absentes.» Quid hic est contra nos: quid non potius pro nobis?

Denique Theodoretum etiam existimo esse pro nobis, sic ille ait: «Habetis», inquit, «doctrinae regulam, sermones quos vobis tradimus, quos et praesentes vobis praedicavimus, et absentes scripsimus.» Hunc locum pro se facere dicit Hermannus, quia Theodoretus videtur indicare, Apostolum eosdem sermones scripsisse, quos antea praedicaverat: sed falso hoc dicit Hermannus. Verba enim Theodoreti possunt etiam intelligi de diversis sermonibus, hoc modo: «Habetis doctrinae regulam sermones quos, id est, illos quos praedicavimus, et illos quos in epistola scripsimus.» Hunc autem sensum esse magis ad mentem Theodoreti patet, tum quia est conformior expositioni Chrysostomi, quam ubique sequi solet Theodoretus, tum etiam quia prior sensus est falsus, cum certum sit, non omnia in illa epistola scripta esse, quae Apostolus ore praedicavit. Manet igitur in suo robore argumentum nostrum ex isto loco Pauli.

Quartum testimonium est I. Timoth. ult.: O Timothee, depositum custodi. Et II. Timoth. I. Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti. Bonum depositum custodi per Spiritum sanctum, qui habitat in nobis, Et cap. II: Tu ergo, fili mi, confortare in gratia quae est in Christo Jesu, et quae audisti a me per multos testes, haec commenda Fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere.⁸

In his locis nomine depositi non potest intelligi Scriptura, sed thesaurus doctrinae, intelligentia dogmatum divinorum, id est, tam sensus Scripturarum, quam aliorum dogmatum, quam totam doctrinam propagari vo lebat per Traditionem, ut explicant Chrysostomus et Theophylactus in hunc locum; quo alludit etiam Irenaeus lib. III, cap. 4, cum ait: «Apostoli quasi in depositarium dives, plenissime in Ecclesiam contulerint omnia, quae sint veritatis.» Et lib. IV, cap. 43. «Quapropter», inquit, «eis qui in Ecclesia sint Praesbyteris obaudire oportet his, qui successionem habent ab Apostolis, qui cum Episcopatus successione Chrisma veritatis certum, secundum placitum Patris acceperunt.» Et facile ex ipsis verbis colligitur. Nam si loqueretur de verbis scriptis, non tam anxie commendaret depositum, Scripturae enim facile conservantur in thecis, et a Librariis: Apostolus autem vult servari per Spiritum sanctum in pectore Timothei. Et deinde non adderet: Haec commenda Fidelibus, qui idonei erunt et alios docere: sed diceret, commenda Librariis, ut multa exempla transcribant. Nec diceret: Quae audisti a me per multos testes, sed quod scripsi tibi. Itaque non verba solum, sed etiam sensum, ac multo magis hunc, quam illa Timotheo Apostolus commendat, ac ut per manus tradat successoribus suis jubet. Vide de hoc loco Commonitor. Vincentii Lirinen. adversus profanas vocum novitates.

Ultimum testimonium II et III, epist. Joannis Plura habens scribere vobis, nolui per chartam, et atramentum, etc..⁹ Ex his enim intelligimus, multa ab Apostolo Joanne dicta esse discipulis, et per discipulos Ecclesiae universae, quae tamen scripta non sunt.

Ad loca Scripturarum addemus pauca quaedam veterum sanctorum Pontificum et Conciliorum testimonia. Ac primum, S. Fabianus Papa et Martyr. in epist. 2. ad Episc. Orien. ut habetur de consecr. dist. 3, c. Litteris, posteaquam docuerat, singulis annis sacrum Chrisma renovandum esse, ita subjunxit: «Ista a sanctis Apostolis, et successoribus eorum accepimus, et vobis te nenda mandamus.» Haec ille. Et XI, certe de Chrismate renovando nihil in sacris Litteris legimus.

S. Innocentius I, in epist. I, quae est ad Decentium: «Si instituta», inquit, «Ecclesiastica, ut sunt a beatis Apostolis tradita, integra vellent servare Domini Sacerdotes, nulla varietas in ipsis Ordinibus et consecrationibus haberetur.» Haec ille. Ubi de Traditionibus non scriptis agit, ac praesertim cap. 3, cum docet, Confirmationem etiam parvulis conferendam, et a solo Episcopo, et sub certa forma verborum; atque adeo non scriptas ejusmodi Apostolicas Traditiones esse testatur, ut nec in ea epistola formam illam verborum adscribere voluerit: «Verba», inquit, «dicere non possum, ne magis prodere videar, quam ad consultationem respondere.»

Sanctus Leo I, serm. 6, de Quadrag.: «Apostolica», inquit, «institutio quadraginta dierum jejuniis impleatur.» Et serm. 2, de jejun. Pentec.: «Dubitandum non est dilectissimi, omnem observantiam Christianam eruditionis esse divinae, et quidquid ab Ecclesia in consuetudinem est devotionis receptum, de Traditione Apostolica et de S. Spiritus prodire doctrina.» Vide etiam ser. 8 et 9, de jejun. sept. mens.

Jam vero Concilium antiquissimum et celeberrimum Nicaenum I, ex doctrina non scripta damnavit haeresim Arii, ut disertè testatur Theodoretus lib. I, hist. cap. 8. etsi enim quaedam Scripturae poterant adferri contra Arium, tamen quia Arius etiam proferebat Scripturas; ex doctrina non scripta, sed tradita per manus Patrum sibi in Ecclesia succedentium eum damnaverunt.

Nicaenum II, act. VI, tom. 4. «Praeterea», inquit, «cum multis, quae nobis sine scripto tradita sunt, etiam imaginum factio in Ecclesia ab Apostolorum praedicatione dilatata est. Et act. VII. in fine sic habet: Si quis omnem Traditionem Ecclesiasticam, sive scriptam, sive non scriptam irritam facit, anathema sit.» Idem reperitur in Concilio VIII generali, act. VIII, et post act. ult. can. I, profitentur Patres, se servaturos omnes Traditiones, non solum Apostolicas, sed etiam Ecclesiasticas. Ex quo mirum videri non deberet Lutheranis, si tale aliquid etiam docuit Concil. Trident. sess. IV, nihil enim novi statuit.

Accedant nunc testimonia Patrum Graecorum et Latinorum, qui incredibili consensione hanc veritatem docent. Ac ut a Graecis incipiamus, B. Ignatius apud Eusebium lib. III, hist. c. 36. hortabatur omnes, Apostolorum Traditionibus tenacius inhaerere: «Quas Traditiones,» inquit Eusebius, «cautelae gratia etiam scriptas se asserit reliquisse.» Haec ille. Ex quo sequitur, eas ab Apostolis scriptas non fuisse.

Ad hoc testimonium nihil respondet Hermannus, nisi non exstare ista scripta Ignatii. At falsum est non exstare: scribit enim Hieronymus in lib. De vir. illustr. Ignatium scripsisse epistolam ad Ephesios, ad Magnesianos, ad Trallianos, ad Romanos, ad Philadelphienses, ad Smyrnenses, ad Polycarpum, quae omnes nunc exstant, et in eis invenimus jejunium Quadragesimae, Ordines minores, diem Dominicum, et alia quae non sunt in Scripturis, et tamen ab Apostolis sine dubio Ignatius didicit.

Dionysius Areopagita, cap. I, Eccles. hierarchiae: «Primi illi, inquit, nostri sacerdotalis muneris duces summa illa, et supersubstantialia partim scriptis, partim non scriptis institutionibus suis nobis tradiderunt.» Ad haec et similia respondere solent Lutherus, Calvinus, et caeteri, libros qui nomine Dionysii circumferuntur, non esse Dionysii. At citantur opera haec nomine Dionysii Areopagitae in VI, VII et VIII Synodo generali; item a Gregorio I, in homil. de cent. ovib., a Martino I, in Concilio Romano, et ab Agathone in epist. ad Imperatorem Constantinum ex quo coguntur fateri haeretici, hunc auctorem ante annos mille scripsisse, proinde non esse contemnendum.

Hegesippus apud Euseb. lib. IV, hist. cap. 8. Apostolicas Traditiones quinque libris comprehendit, qui etsi modo non exstent, tamen satis indicat hoc testimonium, Apostolos non omnia scripsisse, quae docuerant. Polycarpus apud Euseb. lib. V, cap. 20, referebat verba, quae dicta a Domino, ab Apostolis ipse audierat, et de virtutibus ejus ac doctrina. Irenaeus autem, ut ibidem habetur, quae Polycarpus tradebat, describebat, non in charta, sed in corde suo. Hic certum est agi de Traditionibus non scriptis. Si enim de scriptis ageretur, nihil singulare diceretur de Polycarpo, vel Irenaeo: nam etiam ego possum referre dicta a Domino, quae in Apostolis legi, nec est opus, ut ea describam in charta.

At nihilominus respondet Kemnitius: loqui Eusebium de Traditionibus quae probari possunt ex Scripturis; ait enim ibidem, illa omnia quae Polycarpus dicebat, fuisse consona Scripturis: sed errat Kemnitius, nam aliud est, esse consonum Scripturae, aliud posse probari ex Scriptura: omnis enim vera Traditio, imo omnis veritas est consona Scripturae, cum verum a vero dissonare non possit; nec tamen omnis veritas probari potest ex Scriptura.

Justinus in fine II Apologiae pro Christianis, posteaquam exposuit multa de Christianis, et inter alia quaedam non scripta in divinis Litteris, ut quod conveniant singulis Dominicis, et post lectionem Scripturarum et concionum, offeratur et consecratur panis et vinum aqua temperatum, et quod non licet ullo modo participare de Eucharistia, nisi post Baptismum, et alia; subjungit statim: «Postridie Saturni, qui dies Solis est, cum Apostolis, discipulisque suis apparuisset, haec illis tradidit, quae vobis quoque consideranda permittimus etc.» Et quamvis etiam Justinus non diceret, haec esse tradita a Christo, tamen cum Justinus vicinissimus fuerit temporibus Apostolorum, necessarium esset credere, quae ipsius tempore in Ecclesia gerebantur ab Apostolis tradita fuisse. Quis enim alius fingi potest auctor?

Ad hunc locum et similia Cypriani, Ambrosii, Hilarii, Hieronymi, et aliorum, quae adferemus, nihil fere respondet Hermannus et socii ejus, nisi istos omnes alicubi errasse. Sed hoc nobis non officit. Etsi enim erraverint aliqui Patrum in quibusdam dogmatibus, nunquam tamen omnes simul in eodem errore convenerunt, proinde cum ostendimus, omnes convenire in Traditionibus non scriptis asserendis, satis efficaciter probamus, in eo illos non errasse.

Irenaeus lib. III, cap. 2, 3 et 4, multa praeclara de Traditionibus dicit, quae tamen a Brentio et Kemnitio trahuntur in alium sensum, de quo nunquam Irenaeus cogitavit. Brentius dicit: loqui Irenaeum de Traditione Scripturae, id est, de Traditione illa, qua per successionem Patrum intelligimus, quae sint verae Scripturae. At non hoc velle Irenaeum, verba ejus nos docebunt, lib. III, cap. 4. «Quid autem, inquit, si neque Apostoli Scripturas quidem reliquissent nobis; nonne oportebat ordinem sequi Traditionis, quam tradiderunt iis, quibus committebant Ecclesias? Cui ordinationi assentiunt multae gentes barbarorum, quorum qui in Christum credunt, sine charta et atramento scriptam habentes per spiritum in cordibus suis salutem, et veterem Traditionem diligenter custodientes.» Si loquitur Irenaeus de Traditione Scripturae, quomodo isti barbari habebant, et custodiebant diligenter Traditionem, qui Scripturas nullas habebant?

Kemnitius autem dicit: loqui Irenaeum de Traditione eorum dogmatum tantum, quae in Scripturis inveniuntur, et quae per Scripturas probari possunt. At hoc etiam esse falsum, docebunt ejusdem Irenaei verba, nam cap. 2, 3 et 4, docet, non esse aliam viam perveniendi ad veritatem, quam consulendo Ecclesias, in quibus est successio Episcoporum ab Apostolis, et considerando quid ibi doceatur, et quam dicant illae Ecclesiae esse Apostolicam Traditionem. Vult igitur Irenaeus, Traditionem latius patere, quam Scripturas et sensum Scripturarum difficultium non ex Scriptura, sed ex Traditione haberi, ita ut Traditio sola sufficiat, Scripturae autem non sufficiant. At falsum esset hoc totum, si nihil aliud Traditio contineret, quam id, quod evidenter colligitur ex Scripturis, ut Kemnitius somniat.

Postquam igitur c. 2, dixerat, haereticos non posse convinci ex Scripturis, et cap. 3, enumeraverat Romanos Pontifices a Petro usque ad Eleutherium, qui tunc sedebat, ut ostenderet, esse in Ecclesia continuatam successionem Episcoporum conservantium Traditionem Apostolicam, ita loquitur cap. 4: «Tantae igitur ostensionis cum sint haec, non oportet adhuc quaerere apud alios veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere: cum Apostoli quasi in depositarium dives, plenissime in eam contulerint omnia, quae sunt veritatis, ut omnis, quicumque velit, sumat ex ea potum vitae. Haec est enim vitae introitus; omnes autem reliqui fures sunt et latrones, propter quod oportet devitare quidem illos, quae autem sunt Ecclesiae, cum summa diligentia diligere, et apprehendere veritatis Traditionem. Quid enim, etsi de aliqua modica quaestione disceptatio esset, nonne oporteret in antiquissimas recurrere Ecclesias, in quibus Apostoli conversati sunt, et ab eis de praesenti quaestione sumere quod certum, et re liquidum est? Quid autem, si neque Apostoli Scripturas quidem reliquissent, nonne oportebat ordinem sequi Traditionis? etc.» Quibus verbis addenda sunt, quae idem habet lib. IV, c. 43. «Qui successionem habent ab Apostolis, qui cum Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt.» Vides, quomodo Apostoli tradiderunt successoribus non solum Scripturas, sed charisma veritatis certum, id est veram Scripturarum intelligentiam, et universam doctrinam Evangelicam.

Clemens Alexandrinus in lib. De Pasch., ut est apud Euseb. lib. VI, histor. cap. 11, dicit, extorqui sibi a fratribus, ut ea quae a Presbyteris Apostolorum successoribus voce sibi sola tradita essent, describeret in libris, ac posteris traderet; nescio quid clarius pro Traditionibus dici possit. Origenes in cap. 6, epist. ad Rom.: «Ecclesia, inquit, ab Apostolis traditionem suscepit, etiam parvulis Baptismum dare.» Et hom. 5, in lib. Numer.: «In Ecclesiasticis observationibus, inquit, sunt nonnulla, quae omnibus quidem facere necesse est, nec tamen ratio eorum omnibus patet.» Et enumerat statim multas Traditiones non scriptas.

Eusebius lib. I, De Demonstr. Evang. cap. 8. «Caeterum», inquit, «Moses in tabulis inanimatis, Christus autem in mentibus vita praeditis perfecta novi Testamenti documenta descripsit. Ejus vero discipuli, ad magistri sui nutum, auribus multorum doctrinam suam accommodantes, quaecumque quidem veluti ultra habitum progressi a perfecto ipsorum magistro praecepta fuerant, ea iis, qui capere poterant, tradiderunt: quaecumque vero iis convenire arbitrabantur, qui animas adhuc affectibus obnoxias gererent, curationisque indigentes, ea ipsi ad imbecillitatem multorum se demittentes, partim litteris, partim sine litteris, quasi jure quodam non scripto servanda commendarunt.»

Athanasius in lib. De decr. Nicaenae Synodi contra Eusebium: «Ecce,» inquit, «nos quidem ex Patribus ad Patres per manus traditam fuisse hanc sententiam demonstravimus. Vos autem, o novi Judaei et Caiphae discipuli, quos tandem verborum vestrorum potestis ostendere progenitores?» Basilius lib. De Spir. sanct., cap. 27. «Dogmata,» inquit, «quae in Ecclesia servantur ac praedicantur, partim ex conscripta doctrina habemus, partim ex Apostolorum traditione in mysterio ad nos delata recepimus. Quae utraque eandem ad pietatem vim habent, et nemo his contradicit, qui vel mediocrem saltem Ecclesiasticorum jurium experientiam habet, etc.» Et enumerat continuo plurimas Traditiones non scriptas, et similia habet cap. 29.

Respondet Kemnitius: haec quae Basilius refert, non esse dogmata Fidei, aut morum, sed tantum ritus quosdam liberos, ut signare se signo Crucis, adorare ad Orientem, benedicere aquam etc. At meminisse debet Kemnitius se dixisse, non posse ostendi ullum ritum certo ab Apostolis institutum: hic autem Basilius audacter enumerat plurimos ab Apostolis institutos. Deinde etsi non sit necessaria ad salutem observatio aliquorum ex his ritibus, tamen necessarium est ad salutem credere esse bene institutos, et eos non contemnere: quemadmodum multa quae sunt in Scripturis, non sunt necessaria ad salutem, ut quod vir aperto capite oret, et mulier velato 1. Corint. XI. et tamen necesse est ad salutem ista credere, et non contemnere.

Denique Basilius non solum ritus quosdam, sed etiam quaedam refert essentialia, ut confessionem Fidei, id est, Symbolum Apostolicum, quod ex Traditione habemus, et olei unctionem in Sacramento Confirmationis: quaedam etiam alia commemorat, quae etsi ex se non sint necessaria, tamen postquam praecepta sunt, ita sunt necessaria, ut si de industria omittantur, graviter peccetur, ut signum crucis in consecratione aquae, Eucharistiae, Chrismatis; necnon abrenuntiatio Satanae, et pompis ejus in Baptismo etc. Dicit enim Augustinus tractat. 118. in Jo., sine signo Crucis nulla Sacramenta rite peragi; et idem docet Chrysostomus homil. 55. in Matth.

Brentius autem inverecundior respondet: has Basilii sententias esse ex naevis et erroribus Basilii, qui pro honore tanti viri deberent silentio tegi: et nos vocat porcos et imitatores Cham, qui Patrum nostrorum turpitudines denudamus. Non enim existimat esse ferendum quod Basilius dicat, eandem vim habere ad pietatem Traditiones paeda gogicas (ut ipse loquitur) de signo Crucis, et aqua benedicta, cum Scripturae sanctae dogmatibus.

Sed omissis conviciis, nec enim nostrum est, reddere mala pro malis, respondeo ad id quod Brentius objicit: rectissime aequari Traditiones Scripturis, nam ut in Scripturis quaedam sunt magna praecepta, ut diligere Deum, quaedam minora, ut non dicere verbum otiosum, quae non aeque obligant ad observationem, et tamen aeque obligant ad Fidem et venerationem. Non enim minus est haereticus, qui non credit, aut non veneratur Scripturam illam, quae dicit: De omni verbo otioso reddent rationem in die judicii;¹ quam qui non credit, aut non veneratur illam: Diliges Dominum Deum tuum etc.² Ita etiam in Traditionibus quaedam sunt majora, et quaedam minora quoad obligationem agendi, et tamen omnia aeque obligant ad Fidem, et venerationem. Et eodem modo quaedam sunt Traditiones majores quoad obligationem, quam quaedam Scripturae, quaedam minores, et quaedam aequales, cum tamen omnes Traditiones, et omnes Scripturae sint aequales, quantum ad Fidem et venerationem, quae illis debetur, cum proficiscantur ab eodem auctore Deo, et veniant ad nos per manus ejusdem Ecclesiae Catholicae, quae est mater nostra et Christi sponsa.

Denique Hermannus non contentus iis, quae Brentius et Kemnitius dixerant, addit: «Ista omnia non esse Basilii, sed inserta in libro Basilii ab aliquo nebulone.» Quae sane expeditissima responsio est; sic enim facile est solvere omnia argumenta: neque adfert aliam probationem Hermannus, quam Erasmi testimonium, qui visus est sibi nescio quam diversitatem styli olfecisse in his capitibus superioribus. At B. Joannes Damascenus longe antiquior et doctior, et in Basilii scriptis magis versatus, nihil tale olfacere potuit. Is enim (ut omittam Recentiores plurimos) in Orat. 1. pro Sanct. imagin. sic ait: «Sic ad verbum ait B. Basilius in vigesimoseptimo capite illius libri, quem de Spiritu sancto triginta distinctum capitibus ad Amphilochium scribit. Quae in Ecclesia servantur, et praedicantur instituta, partim ex scripta constant doctrina, partim Apostolorum Traditione etc.»

Gregorius Nazianzenus Orat. 1. in Julianum ultra medium, post quam dixerat, prop ter dogmata Testamenti veteris et novi, doctrinam Ecclesiae visam fuisse Juliano mirabilem; addit continuo: «Caeterum, inquit, majorem atque insigniorem ob formas Ecclesiae nobis traditas, atque in hunc usque diem conservatas etc.» Explicat autem postea, se figuras Ecclesiae vocasse disciplinam, politiam, ordinem Ecclesiae, rationem psallendi, modum poenitentiae imponendae, sacraria in templis, monachatum, virginum caenobia, et alia permulta, quae ex sola Traditione habentur. Quae omnia Julianus voluit Ethnicos imitari, ut eo modo Christianos facilius traheret ad paganismum.

Chrysostomus in II. Thessal. II. «Patet, inquit, quod non omnia per epistolam tradiderint Apostoli, sed multa sine litteris. Eadem vero fide digna sunt tam ista, quam illa.» Idem habent Theophylactus et OEcumenius. Hic illud notandum cum Basilius, Chrysostomus, Theophylactus, OEcumenius aequent Traditiones Scripturis, quid sit judicandum de censura Kemnitii, qui ait: «Insignis omnino audacia est, auctoritati, et majestati Scripturae canonicae aliquid aequare»: et passim ridet Concilium Tridentinum, quod pari pietatis affectu veneretur Traditiones et Scripturam. Idem Chrysostomus hom. 69. ad populum, et hom. 3. in epist. ad Philippen. «Non frustra, inquit, ab Apostolis sancitum est, ut in celebratione venerandorum mysteriorum memoria fiat eorum, qui hinc discesserunt. Noverunt illis multum hinc emolumenti fieri, multum utilitatis.»

Theophilus lib. I. et III. Paschali, disertè docet, legem jejuniorum Apostolicam esse Traditionem. Cyrillus Hierosolymitanus in catech. mystagog., nihil fere explicat aliud, quam Traditiones non scriptas de Baptismo, et aliis Sacramentis. Epiphanius haeres. 55. quae est Melchisedecianorum: «Termini, inquit, nobis positi sunt, et fundamenta, et aedificatio Fidei: Apostolorum Traditiones, et Scripturae sanctae, et successiones doctrinae, et undequaque veritas Dei munita est: et nemo decipiatur novis fabulis.» Item haeres. 61. quae est Apostolicorum: «Oportet, inquit, et Traditione uti; non enim omnia a divina Scriptura accipi possunt. Quapropter aliqua in Scripturis, aliqua in Traditione sancti Apostoli tradiderunt.» Similia vide haeres. 75. Aerii, et in compend. doct.

Ad haec nihil respondent, nisi blasphemando, Epiphanium delectatum esse nimium Traditionibus et apocryphis fabulis etc. Et inter alia putat Brentius non ferendum, quod Epiphanius dixerit, apostolicam esse Traditionem, quod non liceat nubere post votum emissum virginitatis: cum nimirum id fecerint primi parentes Lutheranorum Lutherus et Catharina, sed haec alibi suo loco refellentur.

Damascenus lib. IV, cap. 17. «Plurima, inquit, Apostoli sine scripto tradiderunt etc.» Multa etiam habet orat. pro imagin. sanct.

Ex Latinis. Tertullianus lib. De Cor. mil. cap. 3. «Etiam, inquit, in Traditionis obtentu exigenda est, inquis, auctoritas scripta. Ergo quaeramus, an et Traditio non scripta non debeat recipi. Plane negabimus recipiendam, si nulla exempla praejudicent aliarum observationum, quas sine ullius Scripturae instrumento, solius Traditionis titulo, exinde consuetudinis patrocinio vindicamus.» Deinde enumeratis caeremoniis Baptismi, signi Crucis, Sacrificii anniversarii pro defunctis, et aliis quibusdam cap. 5. subdit: «Harum, inquit, et aliarum ejusmodi disciplinarum si legem expostules Scripturarum, nullam invenies: Traditio tibi prae tendetur auctrix, consuetudo confirmatrix, et Fides observatrix.» Idem passim Traditione utendum docet, lib. I. Cont. Marcion.; lib. II. Ad uxorem; lib. De veland. virg. et lib. De praescript. haeret. ubi ex instituto docet, haereticos non ex Scripturis, sed ex Traditione confutandos. Quae ad haec loca respondent, jam confutata sunt, cum ageremus de Iraenaeo, et Basilio.

B. Cyprianus lib. I. epist. 12. «Unga quoque necesse est, inquit, eum, qui baptizatus sit etc.» At constat, nihil de chrismate in Scripturis haberi, sed tantum in Traditione. Idem lib. II, epistol. 3. «Admonitos nos scias, ut in calice offerendo Dominica Traditio servetur, neque aliud fiat a nobis, quam quod pro nobis Dominus prior fecit, ut calix, qui in commemorationem ejus offertur, mixtus vino offeratur.» Respondet Kemnitius: loqui Cyprianum de Traditione scripta. At falsum est, non enim aquae meminerunt Evangelistae. Hermannus dicit: quia non est scriptum, Dominum posuisse aquam in calice, melius esse non ponere; sic enim Dominum fecisse. At cum neutrum scriptum sit, mirum est, unde tantum sibi assumat Hermannus, ut velit sibi potius, quam Cypriano credi.

Brentius vertit se ad contumelias, dicit enim: Cyprianum semper esse nimium in suis opinionibus asserendis, et haec illi incogitanter excidisse. Et ratio Brentii est, quia videtur Cyprianus inepta ratione probare hunc ritum; dicit enim: «Debere misceri aquam vino, quia vinum significat Christum, aqua populos Ecclesiae: et dum miscetur aqua vino, Ecclesia jungitur Christo: si autem vinum solum consecraretur, jam inciperet Christus esse sine Ecclesia. Quod certe ridiculum videtur. Quis enim credat, si unus sacerdos non miscuerit aquam cum vino in calice, mox Christum amissurum Ecclesiam?» At non animadvertit Brentius, vel animadvertere fortasse noluit, Cyprianum non de reali conjunctione, vel separatione Christi et Ecclesiae agere, sed tantum de significativa. Rectissime enim in materia Sacramentorum argumentamur ab imperfecta significatione. Praeterea, Cyprianus non vult servari hunc ritum propter illam rationem praecipue: sed quia Dominus sic docuit: ratio autem illa addita est, ut ostendatur Traditio rationi conformis esse. Quocirca, etiamsi Cyprianus non attulisset convenientem rationem, non propterea negandum esset, ritum hunc esse servandum, vel a Domino traditum.

S. Hilarius lib. Cont. Constant. Imperat. circa medium, objicienti Ariano Principi: «Nolo, verba quae non scripta sunt legi.» Respondet: «Hoc tandem, inquit, rogo, quis Episcopis jubeat? quis apostolicae praedicationis vetet formam? Dic prius, si recte dici putas, nolo adversus nova venena novas medicamentorum comparationes etc.» Quibus verbis duo indicat Hilarius; unum, praedicationem consubstantialitatis Patris et Filii esse Apostolicae praedicationis, licet expresse non sit scriptum, Filium esse Patri consubstantialem; alterum, nomen ipsum ὁμοούσιος esse quidem novum, sed tamen retinendum, licet non sit scriptum, quia conforme est praedicationi apostolicae.

Hermannus hunc locum sua glossa depravat, sic enim exponit: «Hoc, inquit, rogo, quis Episcopis jubeat, id est, ut aliquid extra Scripturam proferant.» At si ista est bona glossa, Hilarius consentit cum Constantio; igitur male subjicit: «Dic prius, si recte dici putas, nolo adversus nova venena etc.» Quid, quod toto libro fere hoc agit, ut nomen ὁμοούσιος retineatur? at secundum glossam Hermanni aboleri potius voluisset.

S. Ambrosius lib. de iis, qui init. myster. cap. 2 et 6. et lib. I. de Sacram. c. 1 et 2. explicat ritus, qui ab universa Ecclesia servantur in Baptismo, qui nusquam scripti inveniuntur in divinis Litteris, et quos caeteri constanter referunt in Apostolos auctores. Serm. 25, 34 et 36. docet, Quadragesimam a Christo praeceptam. Epist. 81, et serm. 38. docet, Symbolum Apostolorum Apostolicam esse Traditionem non scriptam. Contra Ambrosium multa blasphemat Hermannus, sed nihil officiunt nostro proposito.

S. Hieronymus in epist. ad Marcellam de error. Montani: «Non, inquit, unam Quadragesimam secundum Traditionem Apostolorum, tempore nobis congruo jejünamus.» Item in dial. adv. Lucifer. ante medium, cum haereticus dixisset: «Multa, quae per Traditionem in Ecclesiis observantur, auctoritatem sibi scriptae legis usurpaverunt.» Respondit Orthodoxus: «Non quidem abnuo, hanc esse Ecclesiarum consuetudinem: sed quale est, ut leges Ecclesiae ad haeresim transferas?»

S. Augustinus epist. 118. «Illa autem quae non scripta, sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe servantur, datur intelligi vel ab ipsis Apostolis, vel plenariis Conciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata, atque statuta retineri: sicut quod Domini Passio, et Resurrectio, et Ascensio in coelum, et Adventus de coelo Spiritus sancti anniversaria solennitate celebrantur.» Ad hoc respondet Hermannus, multa garriens, et tandem concludens: «Cum, inquit, Augustine, extra Scripturam Traditiones cum aliis Patribus Ecclesiae obtrudis?» Itaque fatetur Hermannus, Augustinum cum aliis Patribus agnoscere Traditiones non scriptas. Quae sane confessio sufficere deberet, si quid haberet sanitatis, ad ipsius petulantiam coercendam.

At Brentius dupliciter respondet. Primo dicit: si verum sit, hanc esse apostolicam Traditionem, non esse accipiendam ut legem necessariam, sed ut liberam observationem. At contra: nam Augustinus ibidem subdit: «Alia vero quae per loca terrarum regionumque variantur, etc. liberas habent observationes.» Ubi Augustinus distinguit inter has apostolicas Traditiones necessarias, et observationes liberas. Secundo dicit Brentius: Augustinum falso docere, ista festa esse ex apostolica Traditione, cum Apostolus arguat Galat. cap. IV quod dies observarent et tempora. Sed respondet Au gustinus epistol. 119, cap. 7, Apostolum reprehendere eos, qui secundum Astrologorum regulas observant tempora. Et lib. cont. Adimant. cap. 16. dicit, Apostolum loqui de festis Judaeorum non Christianorum. Quo modo exponunt etiam Hieronymus et Chrysostomus: Ambrosius autem utramque simul expositionem amplectitur.

Idem vero Augustinus lib. II de Bap. cont. Donat. cap. 7. «Quam consuetudinem, inquit, credo ex apostolica Traditione venientem, sicut multa quae non inveniuntur in litteris eorum, neque in Conciliis posterorum, et tamen quia per universam custodiuntur Ecclesiam, nonnisi ab ipsis tradita, et commendata creduntur.» Et lib. IV, cap. 6. «Illa consuetudo, quam etiam tunc homines sursum versus respicientes non videbant a posterioribus institutam, recte ab Apostolis tradita creditur.» Et lib. IV, cap. 24. «Quod universa, inquit, tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate apostolica traditum rectissime creditur.» Et lib. V, cap. 23. «Apostoli,» inquit, «nihil quidem exinde perceperunt, sed consuetudo illa, quae opponebatur Cypriano, ab eorum Traditione exordium sumpsisse credenda est, sicut sunt multa, quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non reperiantur.» Item lib. de unitat. Eccles. cap. 22. «Hic forte dicis, inquit, lege mihi, quemadmodum Christus suscipi jusserit eos, qui ab haereticis transire ad Ecclesiam volunt. Hoc aperte atque evidenter, neque ego lego, nec tu, etc.» Et postea subdit: «Cum hoc nusquam legatur, credendum esse testimonio Ecclesiae, quam veracem esse Christus testatus est.» Similia habet lib. I cont. Crescon. cap. 31, 32 et 33.

Ad haec Kemnitius respondet duo. Primo Augustini quaestionem in istis locis esse, an posset proferri exemplum ex Scriptura, quo haereticus aliquis rebaptizatus, vel sine novo Baptismo susceptus fuisse doceretur: non autem, an essent rebaptizandi, vel non rebaptizandi haeretici; et quidem Augustinum putasse, non posse proferri tale exemplum, et hoc docere in locis allegatis. Secundo ait: Augustinum sine dubio credidisse exstare certa et aperta testimonia in Scripturis, quibus probetur, non esse haereticos rebaptizandos; proinde hanc Traditionem esse scriptam.

Primum probat ex lib. I. cont. Cresc. cap. 33. ubi Augustinus ait: «Proinde quamvis hujus rei certe de Scripturis canonicis non proferatur exemplum, etc.» et similia habet lib. de unit. Eccles. cap. 19. Secundum probat, primo, ex lib. I cont. Donat. cap. 7. «Ne videar humanis argumentis agere, ex Evangelio profero certa documenta.» Secundo, ex lib. II, cap. 14. «Quid sit perniciosius, utrum omnino non baptizari, an rebaptizari, judicare difficile est: verumtamen recurrens ad illam stateram Dominicam, ubi non ex humano sensu, sed ex auctoritate divina rerum momenta penduntur: invenio de utraque re Domini sententiam.» Tertio, ex lib. IV, cap. 6. «Huc accedit, quod bene perspectis ex utroque latere disputationis rationibus, et Scripturarum testimoniis, potest etiam dici, quod veritas declaravit, hoc sequimur.» Quarto, ex lib. IV, cap. 24. «Veraciter conjicere possumus, quid valeat in parvulis Baptismi Sacramentum, ex circumcisione carnis, etc.» Quinto, ex lib. V, cap. 4. «Quisquis et de praeterita Ecclesiae consuetudine, et posteriori robore plenarii Concilii, et tot tantisque sanctarum Scripturarum testimoniis, et perspicuis rationibus veritatis intelligit, Christi Baptismum verbis Evangelicis consecratum, non fieri cujuslibet hominis perversitate perversum.» Sexto, ex lib. VI, cap. 1. «Poterat jam sufficere, quod toties repetitis rationibus, adjunctis etiam divinarum Scripturarum documentis, ostendimus.» Septimo, ex lib. V, cap. 23. «Contra mandatum Dei esse, quod venientes ab haereticis, si jam illic Baptismum Christi acceperunt, non baptizantur, Scripturarum qua sanctarum auctoritate ostenditur? sed plane ostenditur.» Octavo, ex lib. V, cap. 26. «Quod nos admonet, ut ad fontem recurramus, id est, ad apostolicam Traditionem, et inde canalem in nostra tempora dirigamus, optimum est, et sine dubitatione faciendum. Traditum est ergo nobis, sicut ipse commemorat, ab Apostolis, quod sit unus Deus, et unum Baptisma.»

Respondeo ad primum: falli Kemnitium; nam etsi Augustinus in illo uno loco lib. I cont. Cresc. cap. 33. de exemplis agit, tamen in aliis locis citatis non agit, de exemplis, sed de praeceptis, sive de documentis Scripturae, praesertim lib. V cont. Donat. c. 23. cum ait: «Quae universa tenet Ecclesia, ab Apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non reperiantur.» Prae terea in illo etiam uno loco quaestio praecipua non erat de exemplo, sive de facto, sed de jure. Constat enim, eum tractare quaestionem de Anabaptismo, quae erat inter Catholicos, et Donatistas: certum autem est, Donatistas non certasse de exemplis, sed de jure.

Quia vero inter disputandum haeretici petiverant, ut ostenderent Catholici aliquod exemplum in Scripturis, alicujus recepti ab Ecclesia sine baptizatione, Augustinus respondit: exempla in Scripturis nulla esse, nec pro una parte, nec pro alia; et inde concludit, cum non sint ulla in Scripturis non solum praecepta, sed nec exempla, standum esse consuetudini Ecclesiae, quae rectissime creditur ab Apostolis introducta. Quod autem haec ita se habeant, patet tum ex ipsis locis, tum ex eo, quod si quaestio praecipua fuisset de exemplis, Donatistae non fuissent haeretici, nec ullo modo errassent; nam verissimum est, quod illi dicebant, consentiente eis etiam Augustino, nullum exemplum extare in Scripturis de hac re.

Ad secundum dico duo, primo: nos non adferre illa loca Augustini praecipue propter id, quod ipse ait, consuetudinem non rebaptizandi esse ex apostolica Traditione, sed propter id, quod ipse in illis locis subjungit, plurima servari ex Traditione apostolica, quae scripta non sunt. Hoc enim principium tam certum erat apud Augustinum, ut inde probare vellet, etiam consuetudinem non rebaptizandi esse ab Apostolis traditam. Itaque nos magis nitimur hoc principio Augustini, quam conclusione ejus. Kemnitius vero ita nos oppugnat, quasi sola conclusione niteremur.

Dico secundo: illam ipsam consuetudinem nunquam putasse Augustinum posse sufficienter probari ex Scripturis, et ideo attulisse quidem eum undecumque rationes et Scripturas; tamen praecipuum fundamentum constituisse in Traditione, quam declarabat Ecclesiae consuetudo, et quam etiam postea declaravit Concilium generale, ut patet tum ex locis citatis, tum ex lib. II cont. Donat. cap. 4. ubi adeo non putabat esse clara testimonia Scripturae de hac re, ut diceret: «Nec nos ipsi tale aliquid auderemus asserere, nisi universae Ecclesiae concordissima auctoritate firmati.» Et magis adhuc patebit respondendo ad singula loca a Kemnitio notata.

Ad primum ex lib. I, cap. 7. cont. Donat., respondeo: mala fide a Kemnitio omissa fuisse verba, quae erant in medio, et conjuncta prima cum postremis. Nam posteaquam dixerat Augustinus: «Jam ne videar humanis argumentis agere;» subjunxit quod omisit Kemnitius: «quoniam quaestionis hujus obscuritas magnos viros, et magna charitate praeditos patres Episcopos ita inter se compulit salva pace disceptare atque fluctuare, ut totius Orbis Concilio, quod saluberrime sentiebatur, etiam remotis dubitationibus firmaretur;» et tunc demum addit: «Ex Evangelio profero certa documenta.»

Dixit ergo Augustinus, non potuisse ex Scripturis finiri quaestionem illam ante Concilium Ecclesiae plenarium, sed postquam Concilium explicavit dubitationem, et quaestionem totam, jam adferri posse certa documenta Scripturae. Scripturae enim explicatae a Concilio firmiter et certe probant id, quod antea non firmiter probabant: quod etiam verum esse ostendit locus ex Evangelio, quem adfert B. Augustinus. Adfert enim illud Luc. IX: Nolite prohibere, qui enim non est contra vos, pro vobis est.³ Quo loco ostenditur, extra Ecclesiam posse esse aliqua dona Dei, ut erat illud donum ejiciendorum daemonum: an autem inter illa etiam Baptismus numerandus esset, non potest colligi ex isto loco solo.

Ad secundum respondeo: locum illum non esse ad propositum; ibi enim Augustinus probat ex Scripturis, non licere rebaptizare, quando quis verum Baptismum semel in Ecclesia Catholica suscepit, non autem probat, Baptismum haereticorum esse verum Baptismum, de quo est nostra quaestio. Docere enim eo loco volebat, posse admitti in Ecclesiam per poenitentiam eos, qui agnoscebant se male fecisse rebaptizando Catholicos. Neque aliud Scripturae testimonium profert, nisi illud Joan. XIII: Qui lotus est, non indiget ut iterum lavet.⁴ Ex quo loco nemo colligeret, Baptismum haereticorum esse ratum, sed solum (quod Augustinus colligit) post verum Baptismum non esse addendum alium Baptismum, quod nec Donatistae negassent.

Ad III, IV, V et VI dico: Augustinum ibi adferre conjecturas ex Scripturis, quae post definitionem Concilii, et exploratam Traditionem non scriptam aliquid valent ad veritatem confirmandam; per se autem non sufficiunt. Id patet ex verbis Augustini, ubi semper ponit Scripturas post consuetudinem, et Concilium, et utitur illis verbis: «Accedit huc: Conjicere possumus: Additis etiam Scripturis, etc.»

Ad septimum dico: Kemnitium mala fide citasse. Illa enim verba «Scripturarum auctoritate sanctarum plane ostenditur» non referuntur ad superiora, quae posuit Kemnitius, sed ad sequentia, quae ille tacuit. Sic enim ait Augustinus: «Plane ostenditur, multos Pseudochristianos, quamvis non habeant eandem charitatem cum Sanctis, sine qua nihil prosunt quaecumque sancta habere potuerint, Baptismum tamen communem habere cum Sanctis.» Ubi B. Augustinus dicit certum esse ex Scripturis, multos Christianos baptizatos in Ecclesia perdere charitatem, et tamen non perdere Baptismum, id quod etiam Donatistae concedebant: non autem dicit, certum esse ex Scripturis, Baptismum datum ab haereticis esse ratum.

Praeterea, etiamsi illa verba referrentur ad superiora, adhuc nihil haberet Kemnitius: nam ibi etiam non dicit Augustinus certum esse, Baptismum haereticorum esse ratum, sed dicit certum esse, eum qui verum Christi Baptismum accepit, non debere rebaptizari, quod etiam Donatistae concedebant: sed postea supererat quaestio: an Baptismus haereticorum esset verus Christi Baptismus, necne.

Ad octavum dico: ibi Augustinum non probare ex Scripturis sententiam suam, sed referre, qua Scriptura conabantur adversarii probare contrariam sententiam.

Praeter communem hunc Patrum consensum, id ipsum suadet consensus haereticorum in Traditionibus contemnendis. Ut enim ex communi consensu sanctorum Patrum omnium aetatum, recipientium Traditiones, colligimus, eas esse recipiendas: ita ex com muni consensu haereticorum omnium aetatum rejicientium Traditiones, colligimus, eas non esse rejiciendas. De Valentinianis, Marcionistis, et similibus testantur Irenaeus lib. III, cap. 2. et Tertullianus de praescript. quod Traditiones Ecclesiae non scriptas rejicerent.

Cyprianus quoque cum errorem illum de Anabaptismo defendere vellet, non aliter id facere potuit, quam a Traditione ad Scripturam provocando, ut apparet ex epist. ejusdem Cypriani ad Pompejum, et ex altera ad Jubajanum. Quamquam antea Cyprianus Traditiones agnoverat, ut supra ostendimus, et errorem etiam posteriorem eum correxisse ante mortem, existimat B. Augustinus in ep. 48. ad Vincent.

Donatistae quoque semper Scripturas urgebant, et B. Augustinus eis Traditiones, et Ecclesiae consuetudinem objiciebat lib. De unit. Eccles. cap. 19. et alibi.

Arianos nullo modo quidquam praeter Scripturas admisisse, testatur Hilarius, qui in lib. Cont. Constant. introducitur Arianum dicentem: «Nolo verba, quae non scripta sunt, legi.» Maximinus Arianus apud Augustinum lib. I. cont. Maximin., sive Collat. cum Maxim. in principio sic ait: «Si quid de divinis Scripturis protuleris, quod commune est cum omnibus, necesse est ut audiamus; eae vero voces quae extra Scripturam sunt, nullo casu a nobis suscipiuntur. Praeterea cum ipse Dominus moneat nos, et dicat: Sine causa colunt me docentes mandata, et praecepta hominum.» Idem testatur Epiphanius haeres. 69 et 73.

Arianos quoque Traditiones rejecisse, scribit Epiphanius haeres. 75. Idem de Eunomianis patet ex Basilio lib. de Spirit. sanct. cap. 27 et 29. Idem de Nestorio, Eutychete, Dioscoro refert Basilius Ancyranus Episcopus in confess. Cathol., quam recitavit in VII Synodo Act. 1. Idem de Apostolicis sui temporis Bernardus hom. 66. in Cant. Idem de Joanne Wiclefo, Thomas Waldensis, lib. II doctr. Fid. ant. cap. 19. Ab his ergo quasi per manus acceperunt Lutherani dogma suum, de Traditionibus contemnendis: ut nos a sanctis Patribus nostrum didicimus, de iisdem cum omni honore recipiendis.

His adde morem omnium gentium. Nam Judaeos habuisse aliquas Traditiones extra Scripturam, docent Origenes hom. 5. in Numer. et in Comment. cap. III ad Rom. et Hilarius in Psal. II, necnon Anatolius antiquis simus auctor Christianus apud Euseb. lib. VII histor. cap. 28. Et quamquam non desunt aliqui Catholicorum, qui negant ullam fuisse Traditionem non scriptam apud Judaeos; tamen non possum illis assentiri, cum, ut supra docuimus, non omnia sufficienter continuerit lex vetus scripta, et multo tempore populus ille, etiam post Mosen natum, sine lege scripta vixerit.

Deinde omnes profanae Respublicae magna ex parte legibus non scriptis reguntur. Pericles apud Thucydidem partitur jus Athenarum in scriptum et non scriptum. Aristoteles l. III. Polit. c. 11. partim optimis legibus, partim arbitrio optimi viri civitatem regendam esse statuit. et l. V. De moribus c. 4. judicem sive arbitrum jus animatum vocat, quod videlicet aliud quoddam praeterea exstet jus scriptum veluti mortuum. Porro Lacedaemoniis Lycurgus nullam legem scriptam dare voluit, ut ait Plutarchus, sed solis Traditionibus vivere, quo essent in agendo, quam in legendo diligentiores. Idem placuisse Ciceroni satis apparet ex lib. I. De legibus. Et idem de sapientibus Gallorum scribit Caesar. lib. VI. De bello Gallico.

Nobilissimi Philosophorum Pythagoras, et Socrates, cum plurima docuerint, nihil tamen scripserunt, ut B. Augustinus docet l. I. De Cons. Evang. cap. 7. nisi quod Socrates fabulas ab AEsopo scriptas versibus prosecutus est. Denique in Jure civili, l. Diuturna, ff. de legibus, et in Jure canonico dist. 1. can. Consuetudo, eadem tribuitur auctoritas legi scriptae, et consuetudini non scriptae. Itaque natura ipsa quodammodo clamare videtur, Traditiones non scriptas, vel necessarias, vel certe utilissimas esse.

Accedat Ecclesiae Catholicae dignitas. Nam ut olim Judaei excellebant omnibus nationibus, quia credita erant illis eloquia Dei, ut dicitur Rom. III. ita nunc praestat Ecclesia Christi omnibus Sectis, quod ipsa sola, quippe quae sponsa Christi est, noverit omnia mysteria verae religionis et conscia sit secretorum sponsi, et propterea appelletur columna et firmamentum veritatis. I. Timo. III. At si omnia essent scripta, et apertissime, ut haeretici dicunt, nullum esset privilegium Ecclesiae: nam nihil minus scirent haeretici, et pagani, et Judaei de mysteriis Fidei nostrae, quam nos ipsi, atque Antistites nostri sciunt: neque esset verum quod ait Irenaeus libr. III. cap. 4. in solam Ecclesiam tamquam in depositarium dives repositam ab Apostolis scientiam rerum divinarum.

Accedat postremo dignitas mysteriorum multorum, quae silentium requirunt, nec decet, ut in Scripturis, quae toti Mundo leguntur, explicentur. Si enim ad videnda tremenda mysteria Missae non licet admittere ullos non baptizatos, quomodo licebit eis eadem scripta tradere? Hinc Dominus seorsim discipulis interpretabatur parabolas, quas populo locutus erat Luc. VIII. et Apostolus ait I. Corinth. II. Sapientiam loquimur inter perfectos¹ Et passim Veteres, cum de Sacramento Eucharistiae loquuntur, dicere solent: «Norunt Fideles, norunt initiati.» Hanc rationem attingunt Dionysius cap. I. Ecclesiast. hierarch. Origenes homil. 5. in Numer. Basilius c. 27. lib. De Spir. sanct., et Innocentius I. in ep. 1.

Sequitur nunc ut ostendamus, quibus viis ac rationibus indagandum sit, quae sint verae ac germanae Apostolorum Traditiones.

Prima igitur regula est: Quando universa Ecclesia aliquid tanquam Fidei dogma amplectitur, quod non invenitur in divinis Litteris, necesse est dicere, ex Apostolorum Traditione id haberi. Ratio hujus est, quia cum Ecclesia universa errare non possit, cum sit columna et firmamentum veritatis I. Tim. III. et cum de ea dictum sit a Domino Matth. XVI. Portae inferi non praevalebunt adversus eam:¹ certe quod Ecclesia de Fide esse credit, sine dubio est de Fide: at nihil est de Fide, nisi quod Deus per Apostolos, aut Prophetas revelavit, aut quod evidenter inde deducitur; non enim novis revelationibus nunc regitur Ecclesia, sed in iis permanet quae tradiderunt illi, qui ministri fuerunt sermonis, et propterea dicitur Ephes. II. AEdificata supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum:² igitur illa omnia quae Ecclesia Fide tenet, tradita sunt ab Apostolis, aut Prophetis, aut scripto aut verbo. Talis est perpetua virginitas B. Mariae, numerus librorum Canonicorum, et similia.

Secunda regula est: Quando universa Ecclesia aliquid servat, quod nemo constituere potuit, nisi Deus, quod tamen nusquam invenitur scriptum, necesse est dicere, ab ipso Christo et Apostolis ejus traditum. Ratio est similis superiori: nam Ecclesia universa non solum non potest errare in credendo, sed nec in operando, ac praesertim in ritu et cultu divino: recteque Augustinus ep. 118. docet, insolentissimae insaniae esse existimare, non recte fieri quod ab universa Ecclesia fit; ergo illa quae Ecclesia non potest recte servare nisi a Deo sint instituta, et tamen servat, necesse est dicere, a Deo instituta, etiamsi nusquam id legatur. Tale est Baptisma parvulorum: erraret enim gravissime Ecclesia, si sine Dei mandato parvulos qui actu non credunt, baptizaret. Quocirca Augustinus lib. X. De Genes. cap. 23. «Consuetudo, inquit, matris Ecclesiae in baptizandis parvulis nequaquam spernenda est, neque ullo modo superflua deputanda, nec omnino credenda, nisi Apostolica esset Traditio.» Tale est etiam, Baptismum haereticorum esse ratum, et propterea Augustinus semper mandatum non rebaptizandi ab haereticis baptizatos, ad Apostolorum Traditionem revocat: nec enim potest Ecclesia dare Baptismo auctoritatem, si eam a Christo non habet.

Tertia regula est: Id quod in Ecclesia universa, et omnibus retro temporibus servatum est, merito ab Apostolis creditur institutum, etiamsi illud tale sit, ut potuerit ab Ecclesia institui. Haec regula est Augustini lib. IV. Cont. Donat. cap. 24. Exemplo sit jejunium Quadragesimae: id enim poterat ab Ecclesia institui, si Christus vel Apostoli non instituissent; tamen dicimus et probamus, a Christo vel Apostolis institutum, quia sursum versus ascendentes, et quaerentes originem hujus instituti, non invenimus nisi tempore Apostolorum; etiamsi Calvinus lib. IV. c. 12. Instit. §. 20. doceat, esse Quadragesimam meram superstitionem, et nec a Christo, nec ab Apostolis Traditam, sed a posterioribus ex κακοξηλία excogitatam.

B. Bernardus sermon. 3. de Quadrage.: «Hactenus, inquit, usque ad nonam jejunavimus soli, nunc (in Quadragesima) usque ad vesperam jejunabunt nobiscum pariter universi, Reges et Principes, Clerus et populus, simul in unum dives et pauper.» Ante Bernardum Gregorius homil. 16. in Evang., Quadragesimae meminit, rationem reddens cur quadraginta dies jejunemus. Ante Gregorium Leo in serm. 12. de Quadrages. Ante eum Augustinus in epistola 118. et 119. et sermone 44. De Quadrages. Ante eum Hieronymus in cap. IX. Matth. et in III. cap. Jonae, et alibi. Paulinus in epist. 6. ad Amandum. Chrysost. homil. 1. in Gen. et alibi. Ante hos Ambrosius serm. 8. de Quadragesima. Epiphanius in compend. doctr. Basilius Orat. 2. de jejun. Nazianzenus orat. in sanct. Lavacr. et Cyrillus catech. 1. Ante hos Origenes hom. 10. in Levit. Ante eum Irenaeus apud Euseb. lib. V. histor. cap. 24. Ante eum Telesphorus Papa in epist. decret. Ante eum Ignatius in epist. ad Philippen. et Clem. lib. V. cons. cap. 13. et can. 68. Apost.

Pari ratione Calvinus lib. IV. c. 19. Instit. §. 24. dicit, Ordines minores esse inventum novitium, de quo nusquam legitur, nisi apud ineptos Rabulas, Sorbonistas, et Canonistas. At nos ostendimus ex regula posita, esse Apostolicae Traditionis. Nam ante omnes Sorbonistas et Canonistas fuit Isidorus, qui l. VII. Etymol. c. 12. enumerat singulos Ordines, et rationes nominum exponit. Ante Isidorum fuit Conc. Carthag. IV. in quo a c. 1. usque ad 10. traditur, quo ritu ordinentur Episcopi, Presbyteri, Diaconi, Subdiaconi, Acolythi, Lectores, Exorcistae, Ostiarii. Et ante hoc Concilium fuit Hieronymus, qui in cap. 2. ad Titum enumerat Ordines omnes, praeter Acolythos, quorum meminit in epist. ad Nepot. de vit. cleric.

Ante Hieronymum fuit Concilium Laodiceum in cujus cap. 24. nominantur omnes minores Ordines. Ante quod Concilium Cornelius Papa in epist. ad Fabium Antioch., ut est apud Euseb. lib. VI, histor. cap. 33. asserit, in Ecclesia Romana suo tempore fuisse praeter Episcopum, Presbyteros 46 Diaconos septem, Subdiaconos septem, Acolythos 42 Exorcistas cum Lectoribus et Ostiariis 52. Sed et ante Cornelium Ignatius salutat nominatim omnes Ordines in epist. ad Antiochen.

Quarta regula est: Cum omnes Doctores Ecclesiae communi consensu docent, aliquid ex apostolica Traditione descendere, sive in Concilio generali congregati, sive scribentes seorsim in libris, illud credendum est apostolicam esse Traditionem. Ratio est hujus regulae, quia si omnes Doctores Ecclesiae, cum in aliqua sententia conveniunt, errare possent, tota Ecclesia erraret, quippe quae Doctores suos sequi tenetur, et sequitur. Exemplum primi est, imaginum veneratio, quam esse ex apostolica Traditione asseruerunt Doctores Ecclesiae congregati in Concilio Nicaeno II. generali Act. ult. Exemplum secundi vix invenitur, si debeant omnes penitus Patres qui scripserunt expresse aliquid dicere: tamen videtur sufficere, si aliquot Patres magni nominis expresse id asserant, et caeteri non contradicant, cum tamen ejus rei meminerint; tunc enim illa esse omnium sententia non temere dici poterit, quando enim in re gravi aliquis Veterum erravit, semper multi inveniuntur qui contradicunt.

Hac regula probamus, apostolicam Traditionem esse ritus, qui servantur in Baptismo; quod nimirum qui baptizatur, baptizetur aqua prius a sacerdote benedicta; quod jubeatur abrenuntiare Satanae et pompis ejus, quod signetur signo Crucis, quod ungatur oleo benedicto etc. Id enim disertè asserunt Basilius de Spir. sanct. cap. 27. Tertullianus de Cor. mil., et alii quidam: nemo autem unquam contradixit, cum nullus fere sit Veterum, qui non meminerit harum caeremoniarum tamquam in Ecclesia ab omnibus receptarum. Pari ratione Quadragesimam esse divinam, vel apostolicam Traditionem, possemus etiam hac regula firmiter probare, quia disertè id asserunt Irenaeus, Epiphanius, Hieronymus, Ambrosius, Leo, et nullus contradicit, cum tamen omnes hujus observationis meminerint.

Quinta regula est: Id sine dubio credendum esse ex apostolica Traditione descendere, quod pro tali habetur in illis Ecclesiis, ubi est integra et continuata successio ab Apostolis. Hanc regulam tradit Irenaeus lib. III. c. 3. et Tertullianus lib. De praescript. Ratio regulae est, quia Apostoli tradiderunt successoribus suis cum officio Episcopatus, etiam doctrinam religionis.

Si ergo in aliqua Ecclesia ascendendo per Episcopos sibi invicem succedentes perveniamus ad Apostolum aliquem, et non possit ostendi, quod ullus eorum Episcoporum introduxerit novam doctrinam; certi sumus, ibi conservari apostolicas Traditiones. Et quidem olim inveniebatur successio non interrupta, non solum Romae, sed etiam Ephesi, Corinthi, Antiochiae, Alexandriae, Hierosolymae, et alibi: ac propterea Tertullianus remittit homines ad quamlibet ex Apostolicis Ecclesiis, ut ibi inveniatur apostolicas Traditiones: et Theodosius I. Cunctos populos, C. de sum. Trinit. et Fide catholica, jubet omnes servare eam Fidem, quam praedicabant eo tempore Damasus Romae, et Petrus Alexandriae, duo Pontifices praecipuarum apostolicarum Ecclesiarum: at nunc defecit certa successio in omnibus Ecclesiis Apostolicis, praeterquam in Romana, et ideo ex testimonio hujus solius Ecclesiae sumi potest certum argumentum ad probandas apostolicas Traditiones; ac tum potissimum, cum doctrina, vel ritus earum Ecclesiarum a doctrina, et ritibus Ecclesiae Romanae dissentiant.

Restat ultima pars quaestionis, in qua argumenta adversariorum exponenda, et solvenda sunt. Tria sunt genera argumentorum, quorum primum a Scripturis, secundum a Patribus, tertium a rationibus sumunt. E Scripturis. Primo proponunt eas quae jubeant, nihil debere addi verbo Dei. Secundo illas quae expresse docent, Scripturas esse sufficientes, et continere omnia necessaria. Tertio illas, quae aperte damnant Traditiones.

Primum igitur argumentum ex tribus locis constat: Deuter. IV. et XII. Non addetis ad verbum, quod ego praecipio vobis, nec auferetis ex eo. Apocal. ult. Si quis apposuerit ad haec, etc. Galatas I. Sed licet nos, aut Angelus de caelo evangelizet vobis praeter quam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.¹ Ubi notat Kemnitius, non esse dictum contra, sed praeter. Et ne dicamus loqui Paulum de verbo tam scripto, quam non scripto, adducit Augustinum sic exponentem lib. III. cont. lit. Petil. cap. 6. Si quis «sive de Christo, sive de ejus Ecclesia, sive de quacumque alia re, quae pertinet ad Fidem vitamque vestram, non dicam, nos, sed omnino quod» Paulus adjecit: «Si Angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod in Scripturis legalibus et Evangelicis accepistis, anathema sit.» Similia habet Basilius in Sum. Moral., sum. 72. c. 1.

Ad primum respondeo: primo ibi non agi de verbo scripto, sed tradito viva voce: nam non ait ad verbum quod scripsi, sed quod ego praecipio. Secundo dico: veram expositionem ejus loci esse, quod Deus velit integre, et perfecte servari mandata, ut ipse praecepit, et nullo modo ea depravari falsa interpretatione. Itaque non vult dicere, non servabitis aliud quam id, quod nunc praecipio, sed in hoc quod praecipio nihil mutabitis, addendo, vel minuendo, sed integre facietis, ut jubeo, et non aliter. Quod idem solet Scriptura significare illis verbis: Non declinabis ad dextram, neque ad sinistram. Et quod hoc sit verum, patet, quia alioqui peccassent Prophetae et Apostoli, qui tam multa postea addiderunt.

Respondent Brentius, Kemnitius, Calvinus; Prophetas non addidisse quidquam ad Legem, quantum ad doctrinam attinet, sed tantum vaticinia quaedam de futuris scripsisse, et Legis doctrinam explicavisse. Testamentum quoque novum non esse additionem ad vetus, sed explicationem, cum Apostolus ad Rom. I. dicat, Evangelium promissum a Deo per Prophetas in Scripturis sanctis. Et Act. XV, non sint ausi Apostoli in Concilio aliquid decernere sine testimonio Scripturae.

At contra: nam hoc modo etiam Traditiones non sunt additiones, sed explicationes. Nam in Lege Mosis non continentur Prophetarum scripta, neque in lege et Prophetis continetur Testamentum novum, nisi in universali, et quodammodo in virtute, sicut tota arbor continetur in semine. Habemus enim in lege Deut. XVIII. Prophetam suscitabit tibi Deus etc. illum audies.² Ibi autem continetur in genere quidquid Christus fecit et dixit: at in particulari tamen quod Christus deberet praedicare Trinitatem personarum in Deo, instituere Sacramenta, facere talia miracula etc. ibi non habetur.

Quod vero allegant ex Act. XV, contra ipsos est. Nam etsi Jacobus in eo Concilio probavit ex Scripturis, Ecclesiam aedificandam ex gentibus: tamen decretum Concilii nusquam invenitur in Scripturis Testamenti veteris. Decreverunt enim ut gentes non servent legalia, excepta tamen abstinentia a sanguine et suffocato, cujus decreti secunda pars nusquam in Testamento veteri legitur. Ubi enim, quaeso, ullus Propheta praedixit, Messiae temporibus prohibenda esse suffocata, et sanguinem?

Sic etiam quia scriptum est, II. Thessal. II. Tenete Traditiones quas accepistis, sive per sermonem, sive per epistolam. Et Luc. X. Qui vos audit, me audit. Et Matth. XVIII. Si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut Ethnicus et Publicanus.³ Idcirco nos affirmamus, Traditiones esse quodammodo explicationes verbi scripti; non quod nudam contineant ejus expositionem, sed quia omnes Traditiones, et Ecclesiae decreta continentur in Scripturis in universali: sed in particulari non continentur, nec debent contineri. Quare Augustinus lib. I, cont. Crescon. cap. 33. sic ait: «Quamvis certe de Scripturis canonicis non proferatur exemplum, tamen earumdem Scripturarum a nobis tenetur veritas, cum jam facimus, quod universae placuit Ecclesiae, quam ipsarum Scripturarum commendat auctoritas».

Ad secundum: certum est, Joannem ibi prohibere corruptionem libri illius, non autem ne alii libri scribantur, aut alia dogmata tradantur, alioqui ipse secum pugnasset, qui juxta Kemnitium in examin. pag. 202. scripsit Evangelium post Apocalypsim.

Ad tertium, quo maxime Brentius et Kemnitius nituntur, duplex solutio est, et utraque solida. Prior, quod Apostolus non loquatur de solo verbo scripto, sed de omni verbo, sive scripto, sive tradito. Non enim dicit, si quis evangelizaverit praeter id quod scripsimus, sed praeter id quod evangelizavimus. Neque obstant illa verba Augustini, vel Basilii: illi enim non exponunt ex professo hunc locum, sed probant ex hoc loco, non licere quidquam asserere contrarium Scripturis: quod verissimum est. Cum enim Paulus loquatur in genere de praedicatione apostolica, et illa partim sit scripta, partim non scripta; possumus inde recte probare, non licere aliquid asserere contra scriptam praedicationem Apostolorum. Ex universalis enim negatione recte ducitur argumentum ad negationem particularis: non tamen e contrario. Et similiter possumus ex hoc verbo Pauli argumentari contra eos, qui evangelizant contra Traditiones Ecclesiae jam receptas, etiamsi ex Scripturis videantur evangelizare, ut pulchre docet Athanasius in lib. De Incarnat. Verbi, et Cyrillus Athanasium citans lib. De recta fide ad Reginas, non procul ab initio.

Altera solutio est, quod per illud praeter Apostolus intelligat contra: et proinde non prohibeat nova dogmata, et praecepta, modo non sint contraria jam traditis: sed prohibeat dogmata, et praecepta contraria, et aliena. Id patet primo, quia Apostolus ipse multa alia postea docuit: et post hanc epistolam scripsit Joannes Apocalypsim, et Evangelium suum. Secundo, ex proposito Apostoli, ait enim contra eos, qui docebant servanda esse legalia, cum ipse docuisset non esse servanda. Igitur cum dicit praeter, intelligit contra. Tertio, ex alio loco, ubi Apostolus sic utitur voce praeter. Nam Rom. ult.: Observate, inquit, eos, qui dissensiones, et offendicula, praeter doctrinam quam vos didicistis, faciunt.⁴ Quo loco adeo clarum est, illud praeter significare contra, ut Erasmus verterit contra. In utroque autem loco eadem est vox Graeca παρὰ. Quarto, ex Patrum expositione. S. Ambrosius exponit Si contra. S. Hieronymus Si aliter. Chrysostomus, OEcumenius, et Theophylactus dicunt, Apostolum non dixisse, si contraria, sed si praeter quam quod etc. ut indicaret, non solum eos anathematizari, qui aperte contraria toti doctrinae docent, sed etiam eos, qui quomodocumque sive aperte, sive oblique quidlibet labefactant ex doctrina tradita.

Sanctus Basilius Sum. mor. 72. cap. 1. (quem locum pro se citaverat Kemnitius) docet ex hoc loco haberi, eos recipiendos, qui consona Scripturis tradunt: eos rejiciendos, qui aliena. Denique S. Augustinus lib. XVII, cont. Faust. cap. 3. exponit contra: et Tract. 98. in Jo. sic loquitur: «Non ait, plus quam accepistis, sed praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipsi prae judicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum Fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat, addit, non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur regulam Fidei, non accedit in via, sed recedit de via etc.»

Argumentum secundum sumunt ab iis locis, quae videntur indicare, Scripturam sufficienter omnia continere, quae duo sunt. Primus Jo. XX. Multa quidem, et alia signa fecit Jesus, quae non sunt scripta in libro hoc; haec autem scripta sunt, ut credatis, quod Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus.⁵ Ubi Joannes indicat, se scripsisse, non quidem omnia, sed ea, quae sufficiebant. Si enim possumus vitam habere per ea, quae scripta sunt, quid amplius quaerimus?

Confirmat Kemnitius ex tribus testimoniis Veterum. Augustinus tract. 49. in Jo. «Sanctus Evangelista testatur», inquit, «multa Dominum Christum et dixisse et fecisse, quae scripta non sunt: electa sunt autem quae scriberentur, quae salutis credentium sufficere videbantur». Idem Augustinus lib. I. De cons. Evang. cap. ult. «Quidquid», inquit, «ille,» id est Christus, «de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis», id est Apostolis, «tanquam suis manibus imperavit.» Cyrillus lib. XII. in Jo. cap. ult. «Non omnia», inquit, «quae Dominus fecit, conscripta sunt, sed quae scribentes tam ad mores, quam ad dogmata putarunt sufficere, ut recta Fide, et operibus, ac virtute rutilantes ad regnum coelorum perveniamus».

Secundus locus est, II. Timoth. III. «Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corrigendum; ad erudiendum in justitia, ut perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus».⁶ Qui locus est Achilles Brentii, et Kemnitii. Sic autem explicatur a Kemnitio. Illud omnis Scriptura non significat quemlibet librum sacrum, sed totum corpus simul librorum canonicorum. Nam quod sequitur, utilis est ad docendum, arguendum, etc. non potest convenire uni alicui libro, sed solum toti Scripturae simul. Illud autem utilis est, non significat esse utilem Scripturam eo modo, quo utile distinguitur a necessario et sufficienti, sed significat Scripturam esse factam tamquam medium ad perficiendum homi nem Dei: quasi diceret Paulus, Scriptura hunc habet usum ad hoc facta est, ad hoc dirigitur; quomodo dicimus, cibum esse utilem ad alendum hominem: sine quo tamen vivere non potest.

Illud vero ad docendum, arguendum, etc. explicat sufficientiam Scripturae. Quatuor enim solum sunt necessaria homini Dei, id est, doctori Christiano. Primo, ut possit docere doctrinam Fidei. Secundo, ut possit refellere errores contra Fidem. Tertio, ut possit docere doctrinam morum. Quarto, ut possit corrigere errantes circa mores; haec autem omnia praestat Scriptura. Servit enim ad docendum, id est, dogmata Fidei: ad arguendum, id est, ad refutandos errantes de Fide: ad erudiendum in justitia, id est, ad docenda praecepta morum: ad corripendum, id est, ad corrigendos errantes in moribus: ex quo concludit Paulus, hominem Scripturis instructum esse perfectum, et aptum ad omne opus bonum.

Respondeo ad primum: Joannem in eo loco tantum loqui de miraculis Christi, ac dicere, se scripsisse tantum aliqua miracula, non omnia, quia illa sufficiebant ad persuadendum Mundo, Christum esse Filium Dei; sic enim ait: Multa quidem et alia signa fecit Jesus, in conspectu discipulorum suorum etc. Inepte autem Kemnitius, quae de solis miraculis dicuntur, transfert ad omnia dogmata Fidei, et morum praecepta. Praeterea, Joannes non loquitur, nisi de rebus a se scriptis; ergo si illae sufficiunt, superfluae erunt omnes aliae Scripturae.

Respondet Kemnitius: Joannem loqui de tota Scriptura. At refellit hoc mendacium Joannes, qui ait: Multa quidem et alia signa fecit Jesus, quae non sunt scripta in libro hoc. Quod vero additur, haec autem scripta sunt etc. non significat signa sola sufficere nobis ad salutem, sed illa ad hoc referri, et ordinari, et esse unum ex mediis requisitis ad nostram salutem, etiamsi solum non sufficiat.

Ad illa loca Augustini et Cyrilli dico: eos Patres de solis dictis et factis Christi loqui: ac propterea dicere eos voluisse, scripta esse sufficienter, non omnia absolute, sed omnia dicta et facta Christi. Praeter quae dicta et facta, multa sunt alia necessaria, alioqui omnes historiae, et documenta Testamenti veteris, et ipsa Acta Apostolorum, et epistolae Petri, Pauli, Joannis, Jacobi, et Judae supervacanea essent. Neque hoc pugnat cum eo quod supra diximus, Scripturas non fuisse absolute necessarias: etsi enim necessaria est cognitio multarum rerum quas Christus et Apostoli dixerunt, aut fecerunt, ea tamen cognitio, etiam sine Scripturis, sola Traditione haberi potuisset, quamquam utilissimum fuisse, ut praecipua capita scriberentur, nullo modo negandum sit.

Adde, quod sine dubio Patres illi, ex dictis et factis Christi non intelligunt esse scripta sufficienter omnia necessaria absolute, sed esse scripta sufficienter ea, quae Apostoli scribenda esse putaverunt. Cum enim quaedam scribenda essent, quaedam sine scripto tradenda, ac praecipue interpretatio, atque intelligentia Scripturarum; in libris sacris continentur sufficienter omnia, quae scriptis mandanda erant, sive (ut Augustinus loquitur) quae Christus legi voluit. Alia enim non legi in divinis Litteris, sed ab Ecclesia accipi voluit, quae tamen suo etiam modo in Evangelio continentur, non quidem in particulari, sed in universali, quia Evangelium monet, ut de rebus dubiis Ecclesiam consulamus.

Ad alterum locum ex Paulo, potest responderi eodem modo, quod nimirum Scriptura sufficienter instruat, et perficiat hominem Dei, quia multa expresse continet; et quae non continet, ostendit, unde sint petenda. Deinde dico: Paulum eo loco ne hanc quidem sufficientiam Scripturae tribuere, quod ex duobus colligitur. Primo ex illo Omnis Scriptura: secundo ex illo Utilis est. Nam cum dicit Omnis Scriptura, non solum toti corpori Scripturarum, sed etiam singulis libris tribuit eam laudem, quod utiles sint ad docendum, arguendum, etc. et tamen fatetur Kemnitius, non sufficere quemlibet librum sacrum.

Quod autem ita sit, patet primo ex ipso modo loquendi. Nam judicio omnium Latine scientium, quod dicitur de omni Scriptura divinitus inspirata, dicitur de singulis libris qui sunt divinitus inspirati. Secundo ex eo, quod cum haec epistola scriberetur, nondum exstabat Apocalypsis, nec Evangelium Joannis, et forte aliquid aliud deerat ex corpore Scripturarum; non loquitur igitur de toto et solo corpore Scripturarum. Tertio ex Apostoli ratiocinatione: nam ex hoc principio universali volebat concludere in particulari, Scripturam Testamenti veteris, quia divinitus inspirata erat, utilem fuisse ad docendum, arguendum etc. Sic enim ait: Ab in fantia sacras litteras nosti, (id est, Testamentum vetus; nam cum esset infans Timotheus, nondum exstabat Testamentum novum, ut patet, et adversarii admittunt) quae te possunt instruere ad salutem per Fidem, quae est in Christo Jesu.⁷ Ubi Apostolus paucis verbis tribuit Scripturae Testamenti veteris id totum, quod paulo post multis verbis tribuit omni Scripturae. Et ne Timotheus de eo dubitaret, probat Apostolus, subjungens: Omnis Scriptura divinitus inspirata etc.

Neque obstat quod Kemnitius objicit, non inveniri in quolibet libro has omnes utilitates: nam falsum est non inveniri. Nulla est enim pars Scripturae brevior epistola secunda Joannis, et tamen in ea videmus praedicari, Christum esse verum Dei Filium, quod est dogma Fidei. Item videmus praedicari, ut diligamus alterutrum, quae est doctrina morum. Praeterea videmus aperte in ea scribi, esse Antichristos eos, qui dicunt, Christum non venisse in carne, quod pertinet ad haereticos refellendos. Postremo videmus reprehendi eos, qui dicunt haereticis Ave, quod ad correctionem morum pertinet.

Jam vero illud utilis est quantumvis à Kemnitio torqueatur, numquam tamen significabit sufficiens est. Ipse enim utcumque probat, non deduci ex ea voce, quod Scriptura non sit sufficiens: sed nec deducitur, quod sit sufficiens, quod ei probandum erat. Sive enim dicas: Scriptura utilis est ad hoc, sive hunc habet usum, sive ad hoc refertur et ordinatur, sive quidlibet aliud simile, numquam tamen significabis eam solam sufficere. Sicut etiam qui dicit, cibus utilis est ad nutriendum hominem, dicit quidem cibum ad hoc esse institutum; ut nutriat, sed non dicit sufficere solum cibum: nam si calor naturalis deficiat, aut aliquod instrumentum corporis ad nutritionem necessarium, cibus non nutriet. Itaque Apostolus non dicit, solam Scripturam sufficere ad docendum, arguendum etc. proinde ad hominem perficiendum et absolvendum: sed tamen ad haec omnia prodesse et juvare.

Et quamvis ipse idem Apostolus non dicat, non sufficere, tamen id colligimus ex aliis ejus locis: ut ex illo I. Cor. XI. Caetera cum venero, disponam. Et II. Thess. II. Tenete Traditiones, sive per sermonem, sive per Epi stolam, etc..⁸ Ex hoc etiam loco, licet non colligatur Paulum dixisse, Scripturam non sufficere; colligitur tamen evidenter eum non dixisse, Scripturam solum sufficere, quia ipse tribuit has laudes cuilibet operi canonico, et scimus ex confessione etiam adversariorum, non sufficere quodlibet opus canonicum, quia tunc alia essent superflua.

Argumentum Tertium ex locis, in quibus damnantur Traditiones. Marci VII, In vanum colunt me docentes praecepta et doctrinas hominum. Matth. XV. Irritum fecistis mandatum Dei propter Traditionem vestram. Galat. I. AEmulator existens paternarum mearum Traditionum. Coloss. II. Videte ne quis vos decipiat per Philosophiam, et inanem fallaciam secundum Traditionem hominum. I. Timoth. I. Neque intenderent fabulis Judaicis, etc. I. Petr. I. Redempti estis de vana vestra conversatione paternae Traditionis.⁹ Hic damnantur Traditiones, quas Judaei jactabant se per manus accepisse a Mose et Prophetis; ergo similiter damnatae esse intelliguntur Traditiones, quas nos dicimus a Christo, et Apostolis ad nos devenisse per manus Patrum.

Respondeo: Christum et Apostolos non reprehendere Traditiones, quas acceperant Judaei a Mose et Prophetis, quarum una erat de ipsis libris canonicis, qui essent veri, et qui non essent; sed Traditiones quas acceperant a quibusdam recentioribus, quarum aliquae inanes, aliquae perniciosae erant, et contra Scripturas. Nam nec Christus aut Apostoli unquam vocant eas Traditiones Mosis et Prophetarum: et aperte dicunt se loqui de illis, quae cum Scripturis pugnant. Et praeterea Patres veteres explicuerunt disertè quis fuerit auctor Traditionum, quas Christus et Apostoli reprehendunt.

Irenaeus lib. IV, cap. 25 et 26, disputat contra veteres haereticos, qui putabant nomine Traditionum a Christo et Apostolis reprehensarum intelligi Legem Mosis, et docet, non Mosis Legem, sed recentiorum seniorum Traditiones Legem corrumpentes a Christo et Apostolis reprehendi. Epiphanius in haer. Prol. docet Traditiones Judaeorum fuisse quatuor expositiones librorum sacrorum. Primam Mosis, et eam non reprehendi. Secundam R. Akibam. Tertiam R. Juda. Et quartam filiorum Asamonaei, atque has esse, quae reprehenduntur a Domino.

Hieronymus in cap. VIII Isaiae, et in cap. III. epist. ad Tit. et in epist. ad Algasiam, quaest. 10, docet Traditiones Judaicas, quas Dominus reprehendit, initium habuisse a Sammai, Killel, Achiba, et quibusdam aliis, qui paulo ante ortum Salvatoris exstiterant, et Legem non tam exposuerant, quam corruperant; quas Traditiones ipsi δευτερώσεις vocant. De quibus exstat in jure civili constitutio quaedam Justiniani, quae est 146. Novel. in haec verba: «Quae deuterosis, quasi secundaria Traditio ab ipsis dicitur, in universum interdicimus, ut quae sacris Libris comprehensa non sit, neque desuper tradita per Prophetas, sed excerpta quaedam virorum contineat, qui terrena duntaxat loquuntur, nec quidquam divini in se habeant numinis.» Porro ex his fontibus descenderunt fabulae, quae nunc sunt in Thalmud, et in omnibus libris fere Rabbiorum. Sed nihil haec ad Traditiones nostras, quae Christum et Apostolos auctores habent, et Scripturis divinis consonae sunt.

Nunc ad ea testimonia, quae ex Patribus adferunt, respondendum est. Kemnitius igitur primo producit Irenaeum lib. III, cap. 1, ubi sic loquitur: «Non enim per alios, inquit, dispositionem salutis cognovimus, quam per eos, per quos Evangelium pervenit ad nos: quod quidem tunc praeconiaverunt, postea vero per Dei voluntatem in Scripturis nobis tradiderunt, fundamentum et columnam Fidei nostrae futurum.» Eadem igitur, inquit Kemnitius, scripserunt omnia Apostoli, quae praedicarunt viva voce.

Respondeo: Irenaeum non dicere nihil aliud Apostolos praedicavisse, quam quod scripserunt: sed solum scripsisse Evangelium, quod antea praedicaverant, quod est verum, et non contra nos. Sed, etsi diceret Irenaeus, Apostolos omnia scripsisse quae praedicaverunt, nihil diceret adversus sententiam nostram. Sunt enim duo diligenter notanda, tum ad hunc locum Irenaei, tum ad alia multa aliorum Veterum intelligenda.

Primum est, quaedam in doctrina Christiana tam Fidei, quam morum, esse simpliciter omnibus necessaria ad salutem, qualis est notitia articulorum Symboli Apostolici: item cognitio decem praeceptorum, et nonnullorum Sacramentorum. Caetera non ita necessaria sunt, ut sine eorum explicita notitia et Fide et professione homo salvari non possit, modo promptam habeat voluntatem ea suscipiendi, et credendi, quando sibi fuerint legitime per Ecclesiam proposita?

Haec distinctio ex eo colligitur, quod sine notitia, et Fide mysteriorum primi generis, nemo adultus admittitur ad Baptismum: sine notitia autem, et Fide saltem explicita posteriorum ordinarie admittuntur: Act. II, post unum Petri sermonem, quo docuerat praecipua capita Fidei de Christo, baptizati sunt uno die homines ad tria millia, qui sine dubio nihil aliud noverant, nisi illa necessaria, et ideo subditur, quod post Baptismum erant perseverantes in doctrina Apostolorum, id est, disciebant quae nondum audierant de mysteriis Christianis. Sic Paulus cum Thessalonicenses in numero Sanctorum haberet, et Fidem atque charitatem eorum miris laudibus extolleret, tamen I. Thess. III, dicit: Orantes, ut videamus faciem vestram, et compleamus quae desunt Fidei vestrae.¹

Nota Secundo, ea quae sunt simpliciter necessaria, Apostolos consuevisse omnibus praedicare: aliorum autem non omnia omnibus, sed quaedam omnibus, quae nimirum omnibus utilia erant, quaedam solis Praelatis, Episcopis, et Presbyteris, ut de ratione gubernandae Ecclesiae, de Sacramentis administrandis, de refellendis haereticis etc. sicut etiam modo alia disputantur in scholis inter doctos, alia explicantur in concione populari. Sic Act. XX, Apostolus seorsim instruit Episcopos Asiae. Sic I. Cor. II, sapientiam loquitur inter perfectos. Sic II. Tim. II. Haec, inquit, commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere.² Sic Irenaeus lib. IV, cap. 43, dicit, Apostolos cum Episcopatu tradidisse successoribus charisma scientiae.

His notatis, dico: illa omnia scripta esse ab Apostolis, quae sunt omnibus necessaria, et quae ipsi palam omnibus vulgo praedicaverant: alia autem non omnia scripta esse.

Cum igitur Irenaeus ait, Apostolos scripsisse quae praedicaverant in Mundo, verum est, et non contra Traditiones, quia non praedicaverunt populis omnia, sed solum ea quae illis necessaria, vel utilia erant, caetera seorsim perfectioribus tradiderunt.

Secundo profert Origenem in cap. III, ad Rom. in Matth. hom. 25. in Ezechiel. homil. 7. in Hier. hom. 1, ubi dicit, oportere nos de rebus divinis non loqui ex proprio sensu, sed omnia confirmare Scripturae testimoniis: «Necesse nobis est, inquit, Scripturas sanctas in testimonium vocare. Sensus quippe nostri, et enarrationes sine his testibus non habent fidem.» Respondeo: loquitur Origenes de obscurissimis quaestionibus, quales ut plurimum non sunt illae, quae testimonium habent Traditionis in tota Ecclesia receptae. Alioqui enim diserte asserit Origenes hom. 5. in Num. plurima in Ecclesia servari, et ab omnibus necessario servanda esse, cum nulla exstent de illis testimonia.

Tertio producit in testem Constantinum Imperatorem, qui in Concilio Nicaeno, teste Theodoreto lib. I, cap. 7, sic ait: «Evangelici et Apostolici libri, necnon antiquorum Prophetarum oracula plane instruunt nos sensu numinis. Proinde hostili posita discordia, sumamus ex verbis divinitus inspiratis quaestionum explicationes.» Respondeo: non esse hoc testimonium tanti faciendum, quanti Calvinus et Kemnitius illud faciunt. Erat enim Constantinus Magnus Imperator, sed non magnus Ecclesiae Doctor, praesertim cum secundum opinionem novorum haereticorum et antiquorum Arianorum, Constantinus eo tempore nondum fuerit baptizatus, et proinde non noverit arcana religionis.

Sed admissa auctoritate Constantini, dico: eorum omnium dogmatum, quae ad naturam Dei pertinent, exstare in Scripturis testimonia, et posse nos circa ea dogmata ea plene et plane instrui ex Scripturis, si eas recte intelligamus; verumtamen sensum Scripturarum pendere ex Traditione Ecclesiae non scripta. Quocirca Theodoretus, qui lib. I, c. 7. narraverat hanc orationem Constantini, idem cap. 8. refert, prolatas fuisse utrinque Scripturas, et cum ex iis non convincerentur Ariani, eo quod easdem Scripturas aliter exponerent, quam Catholici, damnatos eos fuisse ex sermonibus non scriptis, pie tamen intellectis; cui damnationi Constantinum assensum esse, nemo unquam dubitavit.

Profert quarto Athanasium, qui in Orat. cont. Gent. in ipso initio: «Sufficiunt per se, inquit, sacrae ac divinitus inspiratae Scripturae ad omnem instructionem veritatis.» Respondeo: illud Omnem de suo adjecisse Kemnitium: nam Athanasius non habet, nisi ad veritatis indicationem. Loquitur enim ibi, non de omnibus dogmatibus, sed solum de duobus, quae sunt argumenta duorum librorum, quos ad Macarium scribit; videlicet, quod idola non sint Dei, et quod Christus sit verus Deus et similiter homo, quae duo habent in Scripturis expressa testimonia. Praeterea Athanasius ibidem addit, Scripturas quidem sufficere ad indicationem veritatis horum duorum dogmatum; tamen non sine explicatione sanctorum Patrum, quorum libri cum non facile ab omnibus haberi possint, dicit se velle scribere de his rebus, quid a majoribus ipse didicerit.

Profert quinto Basilium in Serm. de Fid. confess. ubi sic loquitur: «Infidelitatis argumentum fuerit, et signum superbiae certissimum, si quis eorum, quae scripta sunt, aliquid velit rejicere, aut eorum, quae non scripta, introducere.» Et similia habet in Summ. moral. 72, cap. 1 et Summa 80, c. 22. Respondeo: Loquitur Basilius de iis, qui addunt ad Scripturae dogmata aliqua alia contraria et aliena, Scripturisque repugnantia. Nam in eodem Sermone de confessione Fidei dicit, se contra haereticos disputantem saepe usum esse sermonibus non scriptis; tamen cum Scripturis consentientibus; et Apostolum quoque non solum ex Scripturis, sed etiam ex Philosophis testimonia accepisse, quando illa non erant contraria Scripturis. Addo etiam, de iis quoque Basilius loqui, qui non contenti vocibus scriptis, ex proprio capite inveniunt alias. Id enim superbiae signum est certissimum. Itaque agit de Traditionibus, quae excogitantur a privatis hominibus, non de iis, quas ab Apostolis Ecclesia per successiones Episcoporum accepit.

Alium locum affert ex epist. 80, ubi Basilius ait: «Non putamus aequum esse, ut quae apud ipsos obtinuit consuetudo, pro lege et canone habeatur rectae doctrinae. Stemus itaque arbitratui a Deo inspiratae Scripturae.» Respondeo: omisit Kemnitius verba, quae erant in medio, et contra illum faciebant. Erat enim tunc quaestio, an dicendum esset, esse in Deo tres hypostases, et unam naturam. Aliqui dicebant, non esse sic dicendum, et proferebant pro argumento consuetudinem suae regionis, ubi talibus verbis nemo uteretur. Quibus respondet Basilius, qui contrarium sentiebat, in aliis regionibus esse consuetudinem ut dicerent in Deo tres hypostases, et unam naturam; et ideo si nollent ipsi acquiescere huic consuetudini, non esse etiam aequum, ut ipsi suam aliam consuetudinem vellent esse regulam, sed starent utrique judicio Scripturae, quam nemo rejicere potest. Hic igitur vides, non agi de Traditione in tota Ecclesia recepta, sed de particularibus consuetudinibus. Deinde Basilius ideo provocasse a consuetudine ad Scripturas, quia ex consuetudinibus contrariis nihil certi statui poterat.

Sexto profert Chrysostomum hom. 1. in Matth. hom. 3. in II ad Thessal. et hom. 13. in Genes. ubi Chrysostomus dicit, Scripturam esse utilem, et claram in rebus necessariis. Sed quorsum haec? Deinde profert ejusdem testimonium ex hom. 49. in Matth. ubi exponens illud cap. XXIV. Tunc qui in Judaea sunt fugiant ad montes;³ dicit, tempore haeresum non esse ullam rationem inveniendae veritatis, nisi lectionem Scripturarum. Sed hoc testimonium non est Chrysostomi, sed Auctoris operis imperfecti, qui vel fuit Arianus, vel certe opus ejus ab Arianis multis in locis depravatum est. Nam hom. 48, haereticos vocat homousianos, et hom. 49, contra eosdem fere semper loquitur, et propterea totus hic locus tanquam ab Arianis insertus, e quibusdam codicibus nuper emendatis sublatus est. Aliud profert testimonium Chrysostomi ex hom. in Psal. XCV. circa finem: «Si quid dicitur absque Scriptura, auditorum cogitatio claudicat, nunc annuens, nunc haesitans: verum ubi ex Scriptura divinae vocis prodiit testimonium, et loquentis sermonem, et audientis animum confirmat.»

Respondeo: cum in verbis immediate praecedentibus Chrysostomus dixerit: «Neque enim oportet quidquam dicere sine testibus, solaque animi cogitatione» (intelligere debemus, eundem, cum continuo subjungit): «Si quid dicatur absque Scriptura» subintelligi voluisse, sed sola animi cogitatione. Itaque sensus verborum ejus is est, ut si quid dicatur ex propria inventione, non ita facile persuadeatur, atque fieret, si quod dicitur Scripturae testimonio confirmari posset.

Aliud profert ejusdem ex homil. 13, in II. epistol. ad Corinth. «Cum habeamus omnium exactissimam trutinam, gnomonem, et regulam, divinarum legum assertionem, oro vos omnes, ut relinquatis, quid huic, vel illi videatur, et de his a Scripturis haec omnia inquirite.» Respondeo: non loquitur de dogmatibus Fidei, aut morum obscuris, sed de opinione carnalium, qui anteponunt opes paupertati, cum Scripturae apertissime doceant, paupertatem esse longe utiliorem ad salutem. Itaque Chrysostomus nihil hic aliud dicit, quam magis credendum esse Scripturis in hac parte, quam hominum opinioni.

Ultimo profert ejusdem Chrysostomi testimonium ex Commentar. in cap. XXII Matth. «Quidquid quaeritur ad salutem, totum jam impletum est in Scripturis.» Respondeo: loquitur Chrysostomus de remediis vitiorum, ac docet, nullum esse vitium, ad quod sanandum non inveniatur in Scriptura aliquod remedium. Quod etiam docet Basilius Orat. in I. Psalm. Sed quid haec valent contra traditiones?

Septimo profert Epiphanium, qui haeresi 61. ait: «Nos uniuscujusque quaestionis inventionem non ex propriis ratiocinationibus dicere possumus, sed ex Scripturarum consequentia.» Respondeo: non dicit Epiphanius, ex Scripturarum consequentia solum: alibi autem clarissime dicit, ut supra ostendimus, non omnia a Scriptura accipi posse, et ideo necessariam esse Traditionem.

Octavo profert Cyrillum, qui lib. De recta Fide ad Regin. sic ait: «Necessarium nobis est, divinas sequi litteras, et in nullo ab earum praescripto discedere.» Respondeo: non dicit, non licere aliquid dicere, quod in Scripturis non habeatur; sed non licere contra Scripturas dicere. Hoc enim est non discedere a praescripto Scripturarum, quod quidem et nos libenter amplectimur; nec enim Traditiones cum Scriptura pugnantes unquam defendimus.

Item profert illud ejusdem ex hom. 5. in Levit. «Ego puto, in hoc biduo, duo Testamenta posse intelligi, in quibus liceat omne verbum, quod ad Deum pertinet, requiri, et discuti, atque ex ipsis omnem rerum scientiam capi. Si quid autem superfuerit, quod non Scriptura divina decernat, nullam aliam debere tertiam Scripturam ad auctoritatem scientiae suscipi.» Respondeo primo: homilias illas in Leviticum non esse B. Cyrilli, sed Origenis, vel nescio cujus alterius, qui passim litteram destruit, ut mysticos sensus ex capite suo statuat. Proinde homilias illas non esse magnae auctoritatis. Adde, quod in eo ipso loco auctor homiliae non excludit verbum Dei non scriptum, sed solum tertiam Scripturam, id est, humanam Scripturam, quae se pro divina venditare velit.

Profert nono Theophylum lib. II. Paschali; qui sic ait: «Diabolici spiritus est, aliquid extra Scripturarum sacrarum auctoritatem putare divinum.» Respondeo: loquitur de libris apocryphis, qui pro divinis a quibusdam supponebantur. Ineptum autem est, ne quid gravius dicam, quae de una re dicuntur, torquere ad aliam.

Profert decimo Appollinarem, qui apud Eusebium lib. V hist. cap. 15. dicit, se longo tempore distulisse scribere contra Montani haeresim, ne videretur quibusdam aliquid addere Evangelico Dei verbo. Respondeo primo: ista verba non in omnibus codicibus inveniri. Secundo, non dicere eum auctorem, Evangelico verbo scripto. Tertio, intelligere additionem novi dogmatis contrarii: nam ibidem accusat Montanum, quod non servaverit doctrinam, quam Ecclesia ex Traditione, et successione Episcoporum ab Apostolis acceperat.

Profert undecimo Tertullianum, qui lib. cont. Hermog. cap. 22. «Adoro, inquit, Scripturae plenitudinem. Scriptum esse, doceat Hermogenis officina. Si non est Scriptum, timeat vae illud, adjicientibus, vel detrahentibus destinatum.» Respondeo: loquitur Tertullianus de uno dogmate tantum, quod scilicet Deus creaverit omnia ex nihilo, non ex praejacente materia, ut Hermogenes somniabat. Et quoniam hoc dogma apertissime continetur in Scripturis, dicit Tertullianus, se adorare Scripturae plenitudinem, quantum ad hoc dogma; et addit, Hermogenem, qui addebat ad Scripturam dogma contrarium, et repugnans ipsi Scripturae, incidere in illam maledictionem, qua prohibemur nihil addere, aut detrahere Scripturae, ita ut veritas ejus immutetur.

Profert duodecimo Cyprianum, qui sic loquitur in epist. ad Pompejum: «Unde est, inquit, ista traditio? utrumne de Dominica et Evangelica auctoritate descendens, an de Apostolorum mandatis atque epistolis veniens? Ea enim facienda esse, quae scripta sunt, testatur Deus, et proponit ad Jesum Nave dicens: Non recedet liber legis hujus ex ore tuo. Si ergo aut in Evangelio praecipitur, aut in Apostolorum epistolis aut actis continetur, observetur haec sancta Traditio, etc.» Respondeo Cyprianum haec scripsisse, cum errorem suum tueri vellet, et ideo non mirum, si more errantium tunc ratiocinaretur. Quare S. Augustinus lib. V Cont. Donatist. cap. 23. et seq. hanc epistolam merito refellit. Praeterea etsi Cyprianus illam unam Traditionem de Baptismo rejiciebat, quia contra Scripturas esse putabat: tamen non propterea rejici volebat alias, quae etsi in Scripturis non sint, tamen cum Scriptura non pugnant.

Decimotertio profert illud celebre dictum Hieronymi in cap. I epist. ad Titum: «Sine auctoritate Scripturarum garrulitas non haberet Fidem.» Et illud in cap. XXIII Matth. Quod «de Scripturis auctoritatem non habet, eadem facilitate contemnitur, qua probatur.» Et illud in cap. I Aggaei. «Quae absque auctoritate et testimoniis Scripturarum, quasi Traditione Apostolica sponte reperiunt, atque confingunt, percutit gladius Dei.» Denique illud ex Commentar. in Psal. LXXXVI in illud: Dominus narrabit in Scripturis populorum, et principum, horum qui fuerunt in ea.⁴ «Videte, inquit, quid dicat, qui fuerunt, non qui sunt, ut exceptis Apostolis, quodcumque postea aliud dicetur, abscindatur, non habeat auctoritatem.»

Respondeo ad primum, depravatum esse locum a Kemnitio. Sic enim Hieronymus habet: «Sine auctoritate Scripturarum garrulitas non habet fidem, nisi viderentur perversam doctrinam, etiam divinis testimoniis roborare.» Non ergo vocat garrulitatem quod profertur extra Scripturam, sed dicit, homines garrulos non invenire fidem apud ullos, nisi suos errores Scripturis confirmare nitantur; quod maxime quadrat in haereticos. Ad secundum dico: illud etiam non fideliter citatum: nam Hieronymus non dixit universaliter, quod de Scripturis auctoritatem non habet etc. Sed loquens de particolari quadam sententia, qua quidam nitebantur ex libro apocrypho probare, Zacha riam, quem Judaei occiderunt inter templum et altare, fuisse Zachariam patrem Joannis Baptistae, ait: «Hoc quia de Scripturis auctoritatem non habet, eadem facilitate contemnitur qua probatur.» Et sensus est, quia haec sententia probatur ex libro apocrypho, non ex canonico, facile contemnitur. Ad tertium patet solutio: solum enim agit contra illos, qui confingunt aliquid, et tamen videri volunt suum figmentum Apostolicam Traditionem esse. Ad ultimum dico: rejicere eo loco Hieronymum ea, quae sunt aliena a doctrina Apostolica, id est, contraria et repugnantia Scripturis.

Ultimo proferunt Augustini testimonia. Ac primum illud ex lib. II de doctr. Christ. c. 9. «In his, inquit, quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia, quae continent Fidem, moresque vivendi.» Respondeo: loquitur de illis dogmatibus, quae necessaria sunt omnibus simpliciter, qualia sunt quae habentur in Symbolo Apostolico, et in Decalogo. Ideo idem Augustinus lib. II. De peccatorum meritis et remiss. cap. ult. «Credo, inquit, quod etiam hinc divinorum eloquiorum clarissima auctoritas esset, si homo sine dispendio promissae salutis ignorare non posset.» At praeter ea multa sunt alia quae sola Traditione habentur, ut supra ostendimus ex multis locis Augustini.

Item secundo illud ex lib. III cont. litteras Petiliani cap. 6. Si quis «sive de Christo, sive de ejus Ecclesia, sive de quacumque alia re, quae pertinet ad Fidem, vitamque vestram, non dicam nos, sed quod Paulus, adjecit: Si Angelus de coelo vobis annuntiaverit, praeterquam quod in Scripturis legalibus et Evangelicis accepistis, anathema sit.» Respondeo: jam supra ostendimus ex Augustino Tract. 98 in Joan. illud Praeterquam significare contra quam.

Tertio, profert loca quaedam ex lib. XIX de Civit. Dei, cap. 18. Tractat. 2. ex epist. 163. ex lib. De pastorib. cap. 14. et lib. IV Confess. cap. 5. sed in his locis nihil est prorsus contra Traditiones: solum enim dicit B. Augustin. ex Scripturis probanda esse dogmata, quando testimonia Scripturae habentur; et credendum esse Scripturae; nihil esse dicendum contra Scripturas, et similia quae sunt verissima, sed frustra adferuntur contra Traditiones, vel pro Scripturae sufficientia, cum nullo verbo tale aliquid Augustinus in illis locis indicaverit.

Quarto, illud profert ex lib. De bono viduit. cap. 1. «Quid amplius te doceam, quam id, quod apud Apostolum legimus? Sancta enim Scriptura nostrae doctrinae regulam figit, ne audeamus sapere plus quam oportet. Non sit ergo mihi aliud te docere, nisi verba tibi doctoris exponere.» Respondeo: loquitur Augustin. non de omni dogmate sed solum de professione viduitatis, quod quale bonum esset, satis exposuerat Apostolus I. Cor. VII, et ideo dicit Augustinus, satis sibi esse, si exponat verba Apostoli. Quod autem generaliter Augustinus ponit: «Scriptura nostrae doctrinae regulam figit, ne audeamus sapere plus quam oportet»; contra illos dictum est, qui ex proprio judicio fingunt novas doctrinas, quae Scripturis consonae non sunt.

Quinto, illud ex lib. III cont. Maximin. c. 14. «Sed nunc nec ego Nicaenum, nec tu debes Ariminense, tanquam praejudicaturus proferre Concilium. Nec ego hujus auctoritate, nec tu illius detineris: Scripturarum auctoritatibus, non quorumque propriis, sed utrisque communibus testibus, res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione concertet.» Item in Psal. LVII. super illud Alienati sunt peccatores etc. «Auferantur de medio chartae nostrae, procedat in medium codex Dei, audi Christum dicentem, audi veritatem loquentem.» Similia habentur lib. De unit. Eccles. cap. 3, 6, 10 et 16.

Respondeo: videri quidem in his locis dici aliquid contra Concilia, sed non contra Traditiones: at nec contra Concilia aliquid ab Augustino doceri, facile possumus ostendere. Nam certum est, Augustinum non voluisse removeri Concilia ab his disputationibus, et solas Scripturas recipi, quod non crederet maximam esse legitimorum Conciliorum auctoritatem, sed duplici de causa. Primo, ut expeditius ageret: si enim voluisset ex Concilio argumentum sumere, debuisset prius probare, Concilia esse recipienda, quod nimis longum erat. Et haec ratio praecipue locum habebat contra Arianos, qui nullo modo admittebant Concilium Nicaenum. Altera ratio est, quia in illis quaestionibus, quae tunc erant, exstabant in Scriptura clarissima testimonia, quae sine dubio anteponenda sunt omnibus Conciliorum testimoniis. Et haec ratio praecipue locum habet contra Donatistas in quaestione de Ecclesia. Alioqui idem Augustinus in epist. 118, 162, 165, 166 et in lib. de Baptismo, saepe urget Concilia et Traditiones; imo etiam responsa Pontificum, et Imperatorum.

Sexto, proferunt illud ex lib. II De peccator. mer. et remiss. cap. 36. «Ubi de re obscurissima disputatur, non adjuvantibus divinarum Scripturarum certis clarisque documentis, cohibere se debet humana praesumptio, nihil faciens in alteram partem declinando.» Respondeo: loquitur de quaestionibus obscurissimis, qualem esse putabat ipse de origine animarum, ad quas definiendas non suppetunt ulla firma testimonia, sed solum conjecturae aliquae ex divinis Litteris. At nihil hoc ad Traditiones, quae totius Ecclesiae et omni Veterum consensu firmantur: quod argumentum gravissimum esse passim docet Augustinus, et praesertim lib. I Cont. Crescon. cap. 33. ubi dicit, Scripturae veritatem a nobis teneri, quando facimus quod universae Ecclesiae placet, etiamsi nihil de ea scriptum legamus.

Septimo, illud ex lib. De catechizandis rudibus, cap. 3, 6. ubi docet Augustinus, proponendam Catechumenis summam brevem doctrinae ex Scripturis, quam cum illi credere se dicent, et velle observare promittent baptizandi sunt. Hinc enim efficere vult Kemnitius, sufficere Christiano, quae habentur in Scripturis. Respondeo: id quidem sufficere, ut quis possit baptizari, non autem sufficere Ecclesiae Dei absolute. Alioqui etiam possemus concludere, sufficere Ecclesiae Symbolum Apostolorum, et reliqua omnia esse superflua.

Haec sunt ergo testimonia Veterum ab haereticis citata, in quibus tria notanda sunt: unum, duplo esse plura ea, quae nos citavimus in contrarium: alterum, nostra testimonia expresse docere de Traditionibus non scriptis recipiendis, adeo ut haeretici cum id negare non possent, passim verterentur ad blasphemias. Testimonia autem ab eis adducta, non proprie ad Traditiones pertinere, sed per malas consequentias eo tandem ab adversariis detorqui. Postremum est, adversarios evidentia testimoniorum convictos, aliquando fateri, a quibusdam Patribus Traditiones esse defensas: nos autem adigi non posse, ut admittamus, ab ullo Patrum oppugnatas Traditiones fuisse.