De Sacrificio Missae
Giovanni Bona (1609–1674)
First published 1658
Cardinal Giovanni Bona’s De Sacrificio Missae is an ascetical guide to the worthy celebration of the Holy Sacrifice of the Mass. Addressed particularly to priests, it combines an account of the sacrifice, its efficacy, fruits, and application with practical instruction on priestly holiness, intention, devotion, preparation, the celebration itself, and thanksgiving afterward. Bona’s purpose is not merely ceremonial: the work seeks to form the interior dispositions by which the priest may celebrate attentively, devoutly, and reverently. The work first appeared in 1658. This transcription follows the 1810 Waterford edition and contains the author’s Praemonitio and Chapters I–VII, including the prayers and devotional exercises represented in the submitted sections; other appended matter is omitted.
Praemonitio I: Ad Sacerdotes de Usu et Scopo Huius Libelli
Caput I: Quedam praemittuntur de ipso Missae Sacrificio
Section I: Quale Sacrificium sit Missa
Section II: De his qui offerunt hoc Sacrificium
Section III: De vi effectiva huius Sacrificii
Section IV: De valore et fructibus Sacrificii
Section V: Quae praxis servanda in applicatione Missae
Caput II: De requisitis in Sacerdote ad rite et pie celebrandum.
Section I: De Puritate vitae
Section II: De rectitudine intentionis
Section III: De actuali devotione
Caput III: Variae considerationes ante Missam.
Section I: Quanta sit Sacerdotum dignitas, et quanta debeat esse sanctitas
Section II: De excellentia huius Sacrificii
Section III: De eiusdem necessitate
Section IV: Qua reverentia celebrandum sit
Section V: Aliae considerationes ad pios affectus in celebrante excitandos
Caput IV: De his quae Missae celebrationem Proxime antecedunt.
Section I: De necessitate praeparationis
Section II: De praemittenda Confessione sacramentali
Section III: Modus confitendi
Section IV: Oratio ante confessionem, et actus contritionis
Section V: Oratio post confessionem
Section VI: Directio intentionis ante Missam
Section VII: Deprecatio pro omnium necessitatibus
Section VIII: Specialis oblatio sacrificii quatenus est Latreuticum
Section IX: Oblatio sacrificii quatenus est Eucharisticum
Section X: Oblatio Sacrificii quatenus est Propitiatorium
Section XI: Oblatio Sacrificii quatenus est Impetratorium
Section XII: Actus diversarum virtutum ante Missam
Section I: FIDEI
Section II: SPEI
Section III: CHARITATIS
Section IV: DESIDERII
Section V: GRATITUDINIS
Section VI: TIMORIS
Section VII: HUMILITATIS
Section XIII: Commemoratio Dominicae Passionis ante Missam
Section I: ORATIO
Section XIV: Oratio ante Missam ad Patrem
Section XV: Oratio ante Missam ad Dominum Iesum Christum
Section XVI: Alia Oratio ad eundem
Section XVII: Oratio ad Spiritum Sanctum
Section XVIII: Oratio ad Beatam Virginem
Section XIX: Oratio ad Sanctos Angelos
Section XX: Invocatio omnium Sanctorum
Caput V: De Missae celebratione.
Section I: De proxima dispositione ad Missam
Section II: De sacris Vestibus et earum significatione
Section III: De accessu Sacerdotis ad Altare
Section IV: De initio Missae usque ad Introitum
Section V: De Introitu usque ad Epistolam
Section VI: De Epistola, Evangelio et Symbolo
Section VII: De Offertorio usque ad Canonem
Section VIII: De canone usque ad Consecrationem
Section IX: De Consecratione usque ad Orationem Dominicam
Section X: De Oratione Dominica usque ad Communionem
Section XI: De Communione
Section XII: De postrema parte Missae usque ad finem
Caput VI: Quid agendum Post Missam.
Section I: Discessus Sacerdotis ab Altari, et quaedam exercitia post Missam
Section II: Actus amoris post Missam
Section III: Gratiarum Actio Post Missam
Section IV: Oblatio Post Missam
Section V: Petitiones Post Missam
Section VI: Aspirationes post Missam ad Beatam Virginem, Angelos, et Sanctos
Section VII: Conclusio exercitiorum post Missam
Section VIII: Cur multi ex frequenti celebratione non proficiant
Caput VII: Praxis celebrandi, cum quis prolixius orare non potest.
Section I: De Praeparatione
Quamvis humana negotia divinis functionibus nullo modo aequari, nedum praeferri debeant: quia tamen sunt aliqui Sacerdotes publicis utilitatibus inservientes, qui necessariis et inevitabilibus occupationibus ita aliquando destinantur, ut prolixius orare nequeant; brevem illis et expeditam praxim proponere necessarium duxi qua uti possint, cum celebrare voluerint, ne minus digne divinum sacrificium offerentes, eius fructibus priventur. Haec autem tria tempora complectitur id quod Missam antecedit, id quo perficitur, et quod proxime subsequitur.
Ante Missam praemittenda praeparatio duplex, remota et proxima. Pro remota, haec servanda. Vespere praecedenti cogitet se die crastina hostiam salutarem omnipotentis Deo oblaturum, eique cogitationi indormiat. Addat brevem aliquem affectum reverentiae, amoris, et desiderii. Sequenti die in eadem cogitatione et affectu evigilet; caveatque diligenter, ne animus ita se negotiis immergat, et ad externa dilabatur, ut, cum tempus celebrandi advenerit, ad se revocari, et recolligi non possit. Proxime ante Sacrum terrenis omnibus cogitationibus abiectis, omnique seposita rerum agendarum sollicitudine, mentem erigat ad coelestia. Perpendat qua devotione se sentiat ad celebrandum incitari, quo fine moveatur. Conscientiam excutiat, et si aliquam ei maculam inesse deprehenderit, sacramentali confessione eluat cum intimo doloris sensu, et firmo proposito emendationis. Tum breve aliquod tempus sumat, quo fidem mysterii excitet, charitatem accendat, passionem Domini commemoret, dirigat intentionem, et Dei opem sibi et aliis flagitet. Auxilium quoque B. Virginis et Sanctorum ferventer et humiliter implorabit. Horum actuum et affectuum formulas supra descripimus cap. 4. quas sibi quisque in brevissimas aspirationes redigere poterit pro suo captu et devotione.
Section II: De Celebratione
Missae celebrationi tres comites adiunget, reverentiam, attentionem, et devotionem. Reverentia omnes motus exteriores componit, ut modeste graviterque fiant, praescriptis caerimoniis exactissime servatis, summaque adhibita humilitate, quae omnino necessaria est hostiam immaculatam offerenti in conspectu Dei et Angelorum. Attentio mentem coercet, et iis quae aguntur affigit, ne ad alia defluat et evagetur. Devotio voluntatem inflamat, ne languide et ex consuetudine Sacris operetur, sed cum ingenti fervore, solertique studio Deum placandi et colendi. Quia vero animus parum tenax recti facile distrahitur, quibusdam quasi vinculis adstringi debet, et in se retineri, qualia sunt a me supra proposita capite 5. quae ut ibidem notavi, brevitati Missae nullum afferunt impedimentum. Sunt etiam aliqui, qui in septem veluti stationes Missam partiuntur, ut in singulis congruos excitent affectus, et renovent attentionem. Prima dicitur Contritionis, quae ante gradus Altaris peragitur, ubi Sacerdos tanquam reus se summi Iudicis tribunali corde contrito praesentat, et generali confessione noxias expiat. Secunda, Glorificationis, quae Missae introitu, Angelorum cantico, et reliquis usque ad Epistolam continetur. Tertia, Doctrinae sive instructionis, quae Epistolam, et Evangelium complectitur, monita scilicet salutis a Prophetis, ab Apostolis, et ab ipso Christo nobis tradita, et cum ingenti reverentia suscipienda. Quarta Fidei, quae Symbolo absolvitur. Quinta Oblationis, hostiae salutaris oblationem continens, omniumque fidelium pro quibus oramus et offerimus, commemorationem. Sexta Communionis, ab illis verbis Communicantes usque ad Postcommunionem, qua sacerdotis animus in sublime erigitur, variisque affectibus ad divinam unionem, quae communione peragitur, se disponit. Septima Gratiarum actionis, a Postcommunione usque ad finem. Porro in singulis stationibus varii affectus excitari possunt, raptim quidem et breviter, sed brevitatem intensio affectus, atque ardor devotionis compensabunt.
Section III: De Gratiarum actione
Quatuor post Missam praestanda sunt, quorum primum et praecipuum est, Gratiarum actio: secundum, Oblatio: tertium, Petitio: quartum, Propositum digne coram Deo ambulandi. Gratiarum actio quanto exactius fiet, tanto copiosior oblati sacrificii fructus. Sicut enim ingratitudo fontem divinae largitatis exsiccat, ita gratitudo torrentem aperit coelestium benedictionum. Potest autem hic affectus multis et variis modis excitari, quos unctio suggeret, et ingeniosa pietas excogitabit. Hoc unum est, quod a nobis expectat Deus: ut grati simus, et memores beneficiorum eius. Sequitur oblatio, qua par pari Deo reddere Sacerdos potest, Filium eius unigenitum et consubstantialem ei offerendo. Seipsum quoque offeret Patri et Christo holocaustum acceptabile in odorem suavitatis: et quo gratior sit oblatio, merita ei addet B. Virginis et omnium Sanctorum, ac ipsius Christi, qui est salus, redemptio, et tota fiducia nostra. Quia vero cum Filio omnia nobis Pater donavit, ipsum pro suis et aliorum necessitatibus humiliter et ferventer deprecabitur. Horum actuum formula in promptu habenda erit, potestque ex his exceri, quae superiori capite descripta sunt. Tandem concludet efficaci proposito eundi de virtute in virtutem in conspectu Dei, donec ad apicem Christianae perfectionis perveniat. Amen.
Section IV: Aspirationes post Missam saepe per diem repetendae
Quis me separabit a charitate tua, Domine Deus meus? Non timor mortis, quia tu es vita mea: non amor mundi, quia ipsum sperno et omnes pompas eius: non tribulatio, quia tu, dum tribulor, mecum es: non fames, non nuditas, non paupertas, quia tu es cibus meus, operimentum meum, et divitiae meae: non persecutio, non gladius, quia haec dulcia mihi sunt propter te: non creaturae, quia ante te nihil sunt.
Quando educes me de isto carcere, cui te relicto adhaesit anima mea? Quando trahes me post te captum specie tua et pulchritudine tua? Quando mihi et toti mundo mortuus ero, ut in te solo vivam, et tu vivas in me?
O si semper te amarem, te semper possiderem, a te nunquam discederem, in te prorsus converterer!
Quid possum extra te desiderare, cum in te sint omnia bona? Nimis avarus est, cui tu non sufficis.
O amor qui omnia potes, quando facies ut diligam te toto corde, tota anima, totis viribus.
Quid mihi est in coelo, et a te quid volui super terram? Iam plenum est desiderium meum, plenum gaudium cordis mei, quia tu es plenitudo mea, omne bonum, et desiderium meum.
Refice, Domine, esurientem animam meam: accende frigiditatem meam igne amoris tui: illumina caecitatem meam claritate praesentiae tuae.
Verte mihi omnia terrena in amaritudinem; omnia infima et creata in contemptum et oblivionem.
Erige cor meum ad te in coelum, et ne permittas me vagari super terram.
Penetret, quaeso, huius Sacramenti virtus omnia intima mea, et quidquid in me pravum, quidquid vitiosum est, mortificet et eradicet.
In te, Iesu suavissime, sit omnis delectatio mea: taedeat me gaudii quod est sine te: amara mihi sit omnis quies quae non est in te.
Emitte ex te, benignissime Iesu, amoris tui radios qui me succendant, et quidquid terrenum in me est comburant et consumant, ut igne inextinguibili charitatis tuae ardeam, et vetus in me homo totus deficiat.
Utinam me rapiat ignita vis amoris tui, quae me transformet in te, et in te absorbeat, ac me tecum unum efficiat!
LAUDA, Sion, Salvatorem, lauda ducem et Pastorem in hymnis et canticis.
Quantum potes, tantum aude: quia maior omni laude, nec laudare sufficis.
Laudis thema specialis, panis vivus et vitalis hodie proponitur.
Quem in sacrae mensa caenae, turbae fratrum duodenae datum non ambigitur.
Sit laus plena, sit sonora, sit iucunda, sit decora mentis iubilatio.
Dies enim solemnis agitur, in qua mensae prima recolitur huius institutio.
In hac mensa novi Regis, novum Pascha novae legis, phase vetus terminat.
Vetustatem novitas, umbram fugat veritas, noctem lux eliminat.
Quod in coena Christus gessit, faciendum hoc expressit, in sui memoriam.
Docti sacris institutis, panem vinum in salutis consecramus hostiam.
Dogma datur Christianis, quod in Carnem transit panis, et vinum in Sanguinem.
Quod non capis, quod non vides, animosa firmat fides, praeter rerum ordinem.
Sub diversis speciebus, signis tantum et non rebus, latent res eximiae.
Caro cibus, Sanguis potus, manet tamen Christus totus sub utraque specie.
A sumente non concisus, non confractus, non divisus, integer accipitur.
Sumit unus, sumunt mille, quantum isti, tantum ille, nec sumptus consumitur.
Sumunt boni, sumunt mali, sorte tamen inaequali, vitae vel interitus.
Mors est malis, vita bonis, vide paris sumptionis, quam sit dispar exitus.
Fracto demum Sacramento ne vacilles, sed memento, tantum esse sub fragmento, quantum toto tegitur.
Nulla rei fit scissura, signi tantum fit fractura, qua nec status, nec statura signati minuitur.
Ecce Panis Angelorum factus cibus viatorum: vere Panis filiorum, non mittendus canibus.
In figuris praesignatur, cum Isaac immolatur, Agnus Paschae deputatur, datur manna Patribus.
Bone Pastor, Panis vere, Iesu nostri miserere, tu nos pasce, nos tuere, tu nos bona fac videre in terra viventium.
Tu qui cuncta scis et vales, qui nos pascis hic mortales, tuos ibi commensales, cohaeredes et sodales fac sanctorum civium. Amen.