Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis
Claude Frassen (1620–1711)
Tractatus I: De Legibus Divinis, et Humanis
Disputatio I: De Legibus in Communi
Quaestio I: De natura, et definitione legis
Quaestio II: Utrum lex necessario debeat esse ad bonum commune ordinata, et communitati praescripta
Quaestio III: Sitne de ratione legis ut justa sit, justeque feratur, et quod obliget in perpetuum, idque sub praescripto
Disputatio II: De Lege naturali
Articulus I: De nativae Legis essentia, principiis, et partibus
Quaestio I: Quid sit et in quo formaliter consistat legis naturalis essentia
Quaestio II: Quotuplex sit lex naturalis
Articulus II: De materia, et obligatione Legis Naturalis
Quaestio I: Quaenam sit materia circa quam lex naturalis versatur
Quaestio II: Qualiter, et ad quid lex naturalis obliget
Quaestio III: Quid, et quotuplex sit jus
Articulus III: De Legis Naturalis immutabilitate
Quaestio I: An et quomodo lex naturalis mutari possit
Quaestio II: Utrum lex naturalis admittere possit dispensationem, et interpretationem, seu Epikeian
Disputatio III: De Lege Divina
Articulus I: De Lege Divina aeterna
Quaestio I: An et quid sit lex aeterna
Quaestio II: Qualis, et quotuplex sit lex aeterna
Quaestio III: Quaenam aeternae Dei legi subjiciantur
Articulus II: De Lege positiva, et scripta, quam Veterem, et Mosaycam appellamus
Quaestio I: Quasnam Vetus lex habuerit causas
Quaestio II: Qualis, et quam ob finem lex Mosis lata fuerit
Quaestio III: Quot, et quae fuerint praecepta veteris legis
Quaestio IV: An et quando lex Vetus abrogata fuerit, et obligare desierit
Articulus III: De Lege Evangelica
Quaestio I: An, et qualem novam legem Christus instituerit
Quaestio II: Qualiter nova lex praescripta fuerit, et quae praecepta contineat
Quaestio III: In quibus praecipue nova lex differat a veteri, eamque excedat
Disputatio IV: De Legibus Humanis
Articulus I: De existentia, et causis Legum Humanarum
Quaestio I: An, quid, et quotuplex sit lex humana
Quaestio II: Penes quos resideat legislativa potestas
Quaestio III: Quinam legibus humanis teneantur
Articulus II: De efficacia, et obligatione Legum Humanarum
Quaestio I: Circa quid humanae leges versentur
Quaestio II: Qualiter humanae leges obligent
Quaestio III: Quas conditiones lex requirat ut revera obliget
Articulus III: De Legis Humanae relaxatione per consuetudinem, abrogationem, dispensationem, interpretationem, et privilegium
Quaestio I: Quid, et qualis sit consuetudo
Quaestio II: Quid, quotuplex, et qualis sit lex favorabilis seu privilegium
Privilegium a Lege, Dispensatione, et gratia differre: a lege quidem in tribus maxime: quia primo lex ius commune, privilegium vero ius speciale respicit: secundo, quia lex, quamdiu viget, semper obligat subditos: privilegium vero a legis observatione privilegio donatum eximit: tertio, quia lex totam communitatem obligat, ad eamque spectat: privilegium vero tantum concernit personas privatas; est enim privilegium lex privata a iure communi exempta. A Dispensatione, similiter differt primo, quia dispensatio semper est alicuius legis: privilegium non ita: potest enim aliquis privato iure donari absque eo quod caeteri ad contrarium obligentur; secundo, quia dispensatio ad unum actum conceditur, puta ad unicum matrimonii impedimentum tollendum, sicque non est quid permanens: privilegium vero dat ius aliquod stabile: unde quando dispensatio conceditur alicui per modum legis stabilis et permanentis, puta dum quis eximitur a ieiunio quadragesimali pro toto tempore vitae, haec concessio potius habet vim privilegii quam dispensationis. Denique privilegium a gratia discrepat, sicut inferius a superiori; quia privilegium quodlibet est gratia, non gratia quaelibet est privilegium: dispensatio enim v. g. ab aliqua irregularitate, vel absolutio ab excommunicatione, gratia quidem est, non vero privilegium.
Notandum 2. Eum dumtaxat posse concedere privilegium, qui potest legem ferre; non enim cuiuscunque hominis beneficium privilegium potest appellari, sed illud solum quod publica potestate alteri conceditur. Adde quod cum privilegium sit certa quaedam publicae legis derogatio per auctoritatem facta, ille solus censetur privilegium posse concedere, qui pro sua auctoritate potest legem statuere, et solvere vel ex toto dum eam abrogat, vel ex parte dum illius vim imminuit, aut per privilegium aliquos ab eius observatione excipit. Hinc sequitur quod privilegium concedi debeat ei, qui subditur legi: siquidem per privilegium privilegiatus eximitur a lege, quam tenebatur implere, nisi tali privilegio donatus fuisset.
Notandum 3. Quod etsi privilegium cedat in bonum privatum immediate: tamen etiam oportet ut cedat in bonum commune saltem mediate: neque potest enim legitime concedi, nisi quia expedit reipublicae personis, aut rebus, quibus conceditur bene esse. Sic illis conceditur qui de republica sunt bene meriti, aut de quibus speratur, quod sint bene merendi: interest quippe, ut remunerentur bene meriti, et ut provoce ntur alii ad bene merendum. Sic conceditur iis, qui alias opprimerentur occasione legis vel quorum oppressionis periculum metuendum esset, quales sunt pupilli et vidua: nam interest reipublicae, ut nemini fiat iniuria. Sic privilegium conceditur iis, qui sunt Dei ministri: interest quippe reipublicae deferre aliquem cultum Deo in ministrorum suorum veneratione; neque vero privilegium alia ratione dicitur vim legis habere, quia licet immediatus eius finis sit bonum privatorum, mediatus tamen est bonum communitatis. — Quam utique veritatem docent omnes SS. Patres quotquot de privilegiis mentionem fecerunt: significaverunt enim ideo esse retinenda et conservanda, quia non erant noxia communi bono, quin potius utilia, utpote quibus honor exhibetur bene merito, vel quies procuratur, vel impeditur oppressio. S. Greg. lib. 2. Epistolarum Epist. 39. quae est Dominico Carthaginensi Episcopo de Ecclesiasticis privilegiis: Quod vestra Fraternitas scribit, huc postposita dubitatione teneat, quia sicut nostra defendimus, ita singulis quibusque Ecclesiis sua iura servamus, nec cuilibet favente gratia ultra quam meretur, impertior: nec ulli hoc, quod sui iuris est, ambitu stimulante derogo, sed fratres meos per omnia honorare cupio, sicque proprio honore singulos subduco, dummodo non sit, quod alteri iure abstrahi possit opponi. Et lib. 7. Epist. 33. Certae nimis, et contra Sacerdotale constat esse propositum, velle cuiuslibet Monasterii privilegia olim indulta confundere, et ad irritum, quae sunt pro quiete disposita, deducere. — Quando vero aliqua abolenda esse dixerunt, vel minime concedenda, de iis locuti sunt quae in bonum publicum non cedunt, sed privatorum commodis solum lavant. Sic S. Bernardus lib. 3. De Consideratione, cap. 1. Murmur audio, et querimoniam Ecclesiarum, truncari se conquerunt, ac demembrari; et nullae rei paucae admolumentum sunt, quae plagam istam aut non doluerunt, aut non timeant. Quaeris quam? Substrahuntur Abbates Episcopis, Episcopi Archiepiscopis, Archiepiscopi Patriarchis seu Primatibus, bona ne species haec? Verum si excusare valent erit opus. Et postea; Nolo autem praetereas mihi fructum emancipationis ipsius: nullus est enim, nisi quod inde Episcopi insolentiores, Monachi etiam dissolutiores fiant. Et rursum: Quid, inquis, prohibes dispensare? Non, sed dissipare. Non sum tam rudis, ut ignorem positis eos dispensatores, sed in aedificationem, non in destructionem. Deinde quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Qui necessitas urget excu- bilis dispensatio est: ubi utilitas provocat, dispensatio laudabilis est. Utilitas, dico, communis, non propria; nam cum nihil horum est, non plane fidelis dispensatio; sed crudelis dissipatio est.
Conclusio prima. — PRIVILEGIUM RECTE DESCRIBITUR: LEX AB IURE COMMUNI EXIMENS, ET IUS ALIQUOD PRIVATUM, SED SPECIALE, ET FAVORABILE CONCEDENS: VEL ALITER: PRIVILEGIUM EST LEX PRIVATA SPECIALE ALIQUID INDULGENS: VERBO, VEL SCRIPTO, ET CONCESSUM AB EO, QUI AUCTORITATEM HABET LEGES CONDENDI.
Explicatur haec definitio. Primo quidem dicitur Lex: tum quia conceditur stabiliter per modum legis: unde non expirat cum morte concedentis, sicut praeceptum vim obligandi deperdit in morte praecipientis: tum quia per modum legis dirigit et ordinat eos, quibus conceditur; prohibetque, ne aliquid contra concessum intentetur. — Additur privata, quo a lege distinguitur: haec enim ad omnes generaliter subditos, illud autem ad privatas dumtaxat personas spectat; nempe vel familiae, vel personae et successoribus, sive communitati, puta religioni, provinciae, regno, et cuivis alteri parti communitatis subditae legislatori conceditur; non autem toti ipsi communitati: unde dicitur privilegium respectu eorum, quibus non est commune. — Subditur speciale aliquid indulgens, est enim privilegii vis et natura, ut per illud aliquid speciale ultra ius commune privilegiato concedatur. Denique dicitur verbo, vel scripto: sicut enim non est de essentia legis, quod sit scriptis exarata, ita nec ad essentiam et valorem privilegii scriptura necessaria est: sed sicut lex potest verbo, vel scripto constitui, ita et privilegium. Unde in Clementina Dudum de sepulturis, ait summus Pontifex: Vos universa privilegia, gratias, indulgentias verbo, vel scripto, sub quarumcumque forma, vel expressione, seu conceptione verborum a nobis, vel Praedecessoribus nostris Romanis Pontificibus, cuiuscunque ordinum praedictorum quatuor Mendicantium concessa etc. Nihilominus ad fidem in iudicio faciendam necessarium est ut privilegium scriptura evalueatur, quando non est consuetudine acquisitum, prout instar aliorum iurium ac honorum acquiri potest. Unde Leo IV. concessit Fratribus Minoribus, ut possint uti in foro conscientiae tantum omnibus concessis a sede Apostolica, sive per Bullas, aut Brevia, aut viva vocis oracula, prout in libris Ordinis reperiuntur. Est aliud privilegium Iulii II. concessum Augustinianis Bulla Nihil ordo, in Bullario Rodriguez, qua proprio motu, et certa scientia concessit eisdem, et consequenter caeteris Mendicantibus, seu in eorum privilegiis communicantibus. Quod quaecunque eis emerserint, sive per bullas, sive per communicationem, sive sint facta in forma Brevis sive per supplicationem evaserint, in quibus placuit, ut signatura sola sufficeret, eadem omnino vim et efficaciam habeant, tam in iudicio, quam extra iudicium, ac haberent si plumbeo sigillo essent obsignata. — Denique sequitur concessum ab eo, qui auctoritatem habet leges ferendi: quicumque enim supremam auctoritatem obtinet in subditos, eisque legem statuere ac praescribere potest, etiam potest eorum aliquibus id concedere, quod iure communi non haberet. Ut autem licite concedat, iusta causa requiritur: non vero ut valide: siquidem pro sua auctoritate legislator potest, quem voluerit, ab obligatione communi eximere.
Conclusio secunda. — PRIVILEGIUM SUPRA DESCRIPTUM VARIAS IN SPECIES DIVIDITUR.
Primo namque distribuitur in reale et personale. Reale est, quod conceditur directe et immediate alicui rei, muneri, vel conditioni distinctae a persona, ut causae piae, praedio, Monasterio, Ecclesia etc., vel statui Clericali, muneri Episcopali, officio praesidis, conditioni pupillorum, Scholasticorum etc.; haec enim privilegia conceduntur personis, non tam ratione sui, quam ratione qualitatis in genere personarum repertae. Personale est quod immediate datur personae ratione sui, et ex intentione, ut ei provideatur; ut dum alicui conceditur, quod non solvat decimas, quod sit immunis a tributo, quod absolvere possit a reservatis etc. Insuper utrumque distinguitur in hoc, quod reale sit perpetuum, et duret cum re, officio, statu, dignitate, aut conditione, cui annexum est: personale vero tantum est ad tempus, extinguiturque, cum persona, cui conceditur, iuxta regulam I. Iuris in sexto, privilegium personale personam sequitur, et extinguitur cum persona. — Ut autem utrumque hoc privilegium distincte agnoscatur, attendi debet ad tenorem formulae, qua conceditur, eius praemium, item ad quem dirigatur, et similia; ut videlicet inde colligatur, an privilegium personale sit cum persona extinguendum, an reale, et tamdiu duraturum, quamdiu ipsa res, cui cohaeret, permanet. Hinc privilegium datum certae communitati tamdiu durat, quamdiu censetur illa eadem communitas permanere, quamvis ex uno loco in alterum migret: manet enim idem corpus politicum, cui potius, quam loco censetur superior privilegium affixisse. Similiter quando privilegium conceditur loco, v. g. templo, non perditur per templi destructionem, nisi fiat auctoritate legitima: secus est si casu, vel ab hostibus destruatur: tunc enim restaurato templo privilegium perseverat.
Dividitur secundo in privilegium gratiosum, remunerativum, et conventionale. Gratiosum est, quod datur gratis sine ullis meritis privilegiati, vel parentum, aut aliorum ipsi communicatis, quibus privilegium ut merces respondeat, et non solum ut motivum, vel occasio dandi. Remunerativum est, quod datur in praemium meritorum privilegiati, aut aliorum ipsi communicatorum. Conventionale, quod datur pacto seu conditione interveniente, ratione cuius privilegiatus censetur emere, vel recompensare privilegium.
Dividitur tertio in locale, et generale: illo uti licet ubique; isto nonnisi in loco, pro quo concessum est: ut esus carnium in Francia diebus aliquot Sabbati, et lacticiniorum in Quadragesima. Quando autem sit locale, cognoscitur, vel quia id exprimitur in privilegio; vel quia ex causa particulari concessionis satis colligitur, ut esus lacticiniorum in Quadragesima, ubi deest copia olei, et piscium: vel quia concedens habet iurisdictionem limitatam ad aliquod territorium, extra quod non potest dispensare contra leges alterius territorii. Si tamen habet facultatem dispensandi in iure communi regni, vel Ecclesiae, et privilegium sit tantum contra illud ius commune, valet ubique dispensatio: atque ita v. g. dispensatio habendi simul plura beneficia facta a Legato, valet etiam extra Legati territorium.
Dividitur quarto in favorabile, et odiosum: favorabile est illud, quod nemini affert incommodum, cuiusmodi est privilegium audiendi
Missam tempore interdieti; esendi butyrum et lacte in Quadragesima; faciendi testamentum sine solemnitate iuris, etc. Odiosum illud est, quod licet taceat privilegiato, alteri tamen simul nocivum est, quale est privilegium, quo quis capax redditur ad habenda plura beneficia.
Dividitur quinto in affirmativum, et negativum: affirmativum illud est, quo facultas aliquid faciendi conceditur; negativum, quod dat facultatem ad aliquid omittendum.
Dividitur sexto, ratione modi, quo conceditur, in privilegium concessum ad petitionem, seu instantiam privilegiati, et in id quod tribuitur motu proprio, et ex sola liberalitate et beneplacito concedentis; quod utique discerni potest tum ex praemio concessionis, in quo solet supplicatio narrari, si praecesserit: tum praecipue ex ipsa forma concessionis, in qua solet exprimi, quando proprio motu est facta per clausulas: Motu proprio, non ad instantiam alicuius, ex mera nostra liberalitate, aut his aequivalentes. Quod dum non satis exprimitur, censetur privilegium datum ad petitionem iuxta c. Si motu proprio, de praebendis in VI. — Inter has privilegii concessiones variae sunt differentiae. Primo, quod concessum ad instantiam partis non sit adeo voluntarium et liberale, sicut concessum ex motu proprio: et proinde hoc, quantum patitur verborum proprietas, est ampliandum; quod non habet ita privilegium concessum ad petitionem. Secundo, quod aliquando, qui petiit privilegium, cogatur uti privilegio petito: si vero illi concessum fuerit motu proprio, non potest cogi, ut illo utatur, quando sibi minus utile videretur. Tertio, quod privilegium ad petitionem interdum sit subreptitie impetratum, adeoque nullum: at clausula motus proprii tollit subreptionem; licet ex alio capite possit subinde esse nullum. — Est etiam alius modus concedendi privilegium, nempe ad instar alterius privilegii, quo fit, ut per eam concessionem tribuatur omnis favor et gratia cum iisdem extensionibus et limitationibus, quae continentur in alio privilegio, ad cuius instar conceditur. Sciendum tamen est, quod ubi augetur privilegium exemplare, non propterea augetur privilegium ad instar, nec uno revocato, aliud censetur revocari; quia privilegium ad instar conceditur ad imitationem alterius privilegii considerati in statu, in quo est privilegium exemplare, ad cuius instar aliud conceditur: qua semel facta concessione, privilegium ad instar fit distinctum et absolutum privilegium proprium illi cui concessum est.
Conclusio tertia. — PRIVILEGIA VIGERE ET CESSARE POSSUNT VARIIS MODIS.
Prima pars fit evidens; vigent enim privilegia primo quantum ad tempus determinatum; dum videlicet tantum pro certo tempore conceduntur, ut dum conceditur alicui facultas edendi carnes tempore unius, aut alterius dumtaxat Quadragesimae. Secundo tamdiu vigent, quamdiu vivit persona, cui conceditur ad vitam, si sit privilegium personale, nec revocetur a concedente; vel quamdiu communitas, cui tribuitur, aut res cui annectitur, perseverat, si sit privilegium reale aut commune; dummodo non revocetur, nec a communitate illi privilegio renuntietur. Tertio denique tamdiu vigent privilegia, quamdiu aliqua non occurrunt causae eorum cessationis; quarum praecipuae sunt sequentes.
Primo censeri potest desinere privilegium per cessationem causae ob quam conceditur; nam cessante causa, cessat effectus; cum enim privilegium concedatur a Principe propter usum, non minus honestam causam requirit privilegii usus, quam ipsius concessio; quod utique constat lege Pandectarum II. De fide-iussoribus, in qua dicitur: quod qui pervenit ad statum, in quo incipere non posset, in eo remanere non potest, seu ut ibidem habet glossa, quod impedit ad faciendum, destruit etiam iam factum: ergo eadem causa requiritur in usu, qua in concessione; subindeque si absente causa non potuisset licite concedi privilegium, eadem pariter absente non potest licitus ac legitimus illius usus perseverare. Hine ex cap. Tua, de Clericis non residentibus, statuitur, quod privilegium indultum Canonicis, ut absentes ratione studiorum percipiant fructus praebendarum suarum, cessat dum studiis amplius non incumbunt. — Idem tamen nihilominus haec sententiam sic esse intelligendam: primo nisi privilegium vel dispensatio concedatur ob vitandum aliquod morale periculum: hine foemina, cum qua dispensatum fuit in voto castitatis propter morale periculum incontinentiae, non cessat hoc dispensationis privilegium cessante ipso periculo, vel ob senilem aetatem, vel ob diuturnam et gravem infirmitatem, vel alias ob causas. Secundo cessat privilegium, cessante causa, nisi illud sit de re,quam Princeps etiam sine gravi causa honeste concedere potest, cuiusmodi est privilegium de anticipando Missae sacrificio ante auroram ob legitimas causas; hanc enim concessionem quaecunque etiam levis causa honestare potest; subindeque licet non adsit gravis causa, qui tali privilegio donantur, ii licite possunt uti.
Secundo, privilegium amittitur per renuntiationem expressam et externam privilegiati; quia beneficium privilegii non est coactum respectu illius, cui conceditur, nec tribui debet ipsi invitito; quippe cum in eius gratiam, non in gravamen conferatur; ideoque potest illi renuntiare. Hine persona privilegiata potest renunciare privilegio personali, et communitas aliqua resignare privilegium commune sibi concessum; nullus autem privatus privilegiatus renunciare potest privilegio communitati, vel statui suo concesso. Atque ita Clericus non potest renunciare privilegio Canonis et Fori: nec Religiosus privilegiis Religionis; nec Episcopus privilegiis Ecclesiae communibus, aut ordinis Episcopalis. Praeterea ad renunciandum, non sufficit actus internus, sed debet exterius manifestari, et acceptari a concedente privilegium, vel a tertio, cuius interest; alioqui renuntiatio privilegiarii potest ab ipsomet revocari; neque ipsum obligat ad non utendum privilegio.
Tertio, privilegia cessant per non usum seu desuetudinem, aut per usum contrarium; quando scilicet sunt odiosa, et redundant in gravamen, et quasi servitutem aliorum. Sic expressa lege de nundinis statuitur, ut privilegium nundinarum per non usum decennio amittatur. Ratio est, quia praescriptio aeque locum habet contra eiusmodi onera et servitutes, ac contra quasvis alias. Si vero privilegia sint mere favorabilia, et non cedant in praefudicium aliorum, non amittuntur per praescriptionem; quia neque ipse privilegiarius contra seipsum praescribere potest; nec alii contra ipsum, quia ipsorum nihil interest. Adverte autem, quod ad praescriptionem privilegii contra laicos requiritur spatium decem annorum inter praesentes, ac viginti inter absentes. Contra Ecclesiam non praescribitur nisi spatio quadraginta annorum, et contra Ecclesiam Romanam spatio centum annorum. Contra Monasteria autem, personas, aut alia bona Religiosorum iure communi quidem necessaria est praescriptio quadraginta annorum: ex Privilegio autem Eugenii IV. requiruntur sexaginta anni. Imo ex quadam alia concessione facta monasterio Benedictinorum S. Pauli extra muros Romae (cum quo Monasteria, et consequenter alii Ordines communicant) requiruntur centum anni, ut videre est apud Rodriguez Tom. 3. qq. Reg. qu. 35. art. 2.
Quarto, amittuntur privilegia per delictum ipsius privilegiati; quod duplex esse potest: unum non pertinens ad usum Privilegii, et tale delictum non tollit privilegium, nisi in casibus in iure expressis; quo pacto clericus mercaturam exercens, perdit privilegium clericale fori, cap. ultimo De vita, et honestate Clericorum: alterum pertinens ad usum privilegii, idest, abusus privilegii, vel per excessum facultatis concessae, vel sumendo inde occasionem licentius vivendi, liberiorisque peccandi, praecipue cum scandalo et detrimento boni communis: Hinc privilegium meretur amittere, qui permissa sibi abutitur potestate, ut dicitur dist. 74. cap. Ubi.
Quinto, si privilegium sit mere gratuitum, et consistens in mera potestate aliquid agendi, vel non agendi contra commune ius, semper est ad Principis nutum, etiam sine causa, valide revocabile; quia Princeps, qui abstulit praeceptum commune per concessionem privilegii, potest iterum illud imponere: et talis privilegii concessio non est acquisitio alicuius dominii, sed dispensatio quaedam in iure communi, quae semper pendet a Principis voluntate. Dixi licite revocabile, quia ut talis revocatio honeste, et decenter fiat a Principe, aliquam causam requirit. Decet enim concessum a Principe beneficium esse mansurum, ut habetur regula 16. De regulis iuris in sexto. Si vero privilegium non sit pure gratuitum, sed onerosum, ut privilegium remunerativum, et conventionale, est per se irrevocabile, quia iure naturali tenetur Princeps servare pacta, etiam cum subditis. Per accidens tamen, sicut potest privare subditos aliis bonis, quando necessitas boni communis id postulat, ita etiam potest eos privare concessis antea privilegiis. Potest enim per ius altum de illis iuribus aeque ac de aliis bonis inferiorum disponere, quantum exigit necessitas boni communis. Debet tamen aliter compensare hanc privationem, si potest. — Hic autem adverte privilegia Regularibus Mendicantibus a sede Apostolica concessa, esse remuneratoria; eo quod videlicet, ut loquitur Pius V. Bulla: Et si mendicantium ordines in principio, pro suis sanctis studiis, honestisque laboribus, proque salute animarum at Apostolicae sedis cuius continue pacem, et dignitatem ordines ipsi fortiter tutati sunt, tam spiritualia, quam corporalia subsidia, ornamenta quoque susceperint, et accipiant. Similiter alii Pontifices amplissima merita, uberrimosque fructus, quos in Dei Ecclesiae continue deferunt. Prout de Ordinibus Praedicatorum, et Minorum loquitur Sixtus IV. in Bulla aurea quae est 20. in Bullario Rodriguez, ubi haec ipsa merita et fructus miris laudibus praedicat) pro motivo concedendi privilegia proferunt. Unde etsi absolute a Pontificibus revocari possint, ad licite tamen et rationabiliter revocandum gravis et urgens causa requiritur, quod tamquam ex communi sententia tradit Passaeus in supplem. V. privilegiorum num. 16. — Notandum insuper, privilegia non censeri esse revocata, nisi sufficienter et expresse eis derogetur; idque non solum si non contineantur in corpore iuris, quia praesumitur Princeps ignorare: adeoque non revocare, quando non facit de illis mentionem, iuxta cap. 1. De constitutionibus, n. 6; sed etiam si contineantur in iure communi, quod Princeps praesumitur scire: nam nihilominus generi per speciem derogatur, etsi species praecedat. Imo privilegiis generaliter revocatis, non censentur revocari illa, quae sunt in corpore iuris, ut recte inter caeteros docet Suarez lib. 8. cap. 38. num. 1. quia privilegia iuri communi inserta tamquam Canones et leges communes, earundem conditiones participant. Quod si privilegium sit concessum in Concilio Generali, debet etiam specialiter ei derogari, ut censeatur revocatum, ut tradit Covarruvias, Menochius, Sanchez, et alii passim, ut notat Herinx.
Quaeres 1. Quid sentiendum sit de communicatione, et confirmatione Privilegiorum praesertim Regularibus concessorum?
Respondeo 1. Religiosos Mendicantes habere plenissimam inter se communicationem privilegiorum; imo etiam communicare privilegiis concessis aliis ordinibus non mendicantibus, ut constat ex plurimis summorum Pontificum declarationibus; maxime vero in favorem Seraphici nostri Ordinis factis; quod praecipue apparet ex Bulla secunda Clementis VII. in qua motu proprio, et ex certa scientia tribus Ordinibus sancti Francisci communicat omnia indulta, gratias, indulgentias, et alia quaecumque privilegia concessa, aut concedenda quibuscumque Ordinibus tam mendicantibus, quam non mendicantibus, perinde ac si eis specialiter concessa fuissent. Qua utique Bulla confirmata est a Paulo IV. Pio IV. Pio V. Gregorio XII. Sixto IV. et aliis summis Pontificibus.
Respondeo 2. Privilegia Regularibus concessa, maxime vero nostro Seraphico Ordini, a plurimis Pontificibus ante et post Conc. Trident. fuisse confirmata, ita Sixtus V., qui per Apostolicam ait: praeterea Gregorio XII. Sixto V. Clemente VIII. et Paulo V. et generaliter omnia Privilegia omnium Mendicantium Ordinum confirmavit Pius V. Bulla, Etsi mendicantium ordines. Cui in hac parte non derogant alia Pontificum Concilio Tridentino posteriorum bullae privilegiorum confirmativa, in quibus additur clausula, In his, quae non adversantur Decretis Concilii Tridentini: nam, ut plurimi Auctores observant, clausula ista non intelligitur de omnibus privilegiis, quo modo contrariis Concilio Tridentino, sed tantum de iis, quae formaliter ipsi contradicuntur, quaeque Concilium ipsum expresse et signanter revocat. — Nec obstat quod Concilium Trident. Sess. 25. cap. 22. De Regularibus decernat, Quod omnia et singula in superioribus Decretis contenta observari sancta Synodus praecipit, non obstantibus privilegiis quibuscumque verborum formulis conceptis: nam loquitur Concilium de Decretis istius Sessionis dumtaxat, ut satis colligitur ex textu, et aliis circumstantiis: imponit enim coronidem Sessioni, dicens: Haec omnia et singula in superioribus decretis (non ait sessionibus) contenta, etc. Quod insuper constat, nam si alia fuisset Concilii mens, haud dubie statuisset derogationem ad calcem totius Concilii, seu sessionum omnium. Quod utique cum non fecerit Concilium, inferendum est illam derogationem factam privilegiis tantum spectare ad ea privilegia, quae decretis praefatae sessionis 25. formaliter adversabantur.