Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

Legem Mosaycam, et Evangelicam invicem contrarie non discrepare, nec perfecte opposita praecepta statuere: quamquam enim aliqua Mosayca lex prohibeat, quae Evangelica facienda permittit; sic Levit. 11. plura prohibentur edenda, sicut immunda, Matt. 15. nulla edulia dicuntur immunda; nam, inquit ibidem Christus, Non quod intrat in os coinquinat hominem: ex quo Apost. ad Tim. 1. ait: Omnia munda mundis: haec tamen duo praecepta invicem non pugnant; nam inquit Alensis qu. 56. art. 1.

Lex prohibuit escas et dixit immundas triplici de causa: Primo, propter signationem: unde immunda dixit, quia figurabant immunda: Secundo, propter abusum, unde immunda dixit, et prohibuit illa, quia his utebantur ad cultum idololatriae: Tertio, propter indignitatem illius populi, propter quam quaedam substraxit ei velut immunda: lex vero Evangelii dicit, et concedit omnia munda respiciens ad naturam rerum, et ad convenientem usum, et ad dignitatem utentium: itaque lex, et Evange> lium tantum pugnant disparate, quatenus nempe Evangelica lex in pluribus Mosaycam praecellit

Notandum 2. Ex eodem Alensi ibidem legem veterem cum nova maxime secundum sex considerationes posse conferri. Prima quidem, secundum considerationem virtutis, et efficacitatis. Secunda, secundum considerationem severitatis. Tertia, secundum considerationem veritatis. Quarta, secundum considerationem bonitatis. Quinta, secundum considerationem remunerationis. Sexta denique, secundum considerationem lationis, vel legislatoris. Itaque dissolvendum est in praesenti, an lex Mosayca ab Evangelica in his omnibus revera discrepet.

Notandum 3. Ex eodem Alensi ibidem art. 2. ad secundum, quod duplex distingui potest sanctificatio, nempe carnalis, et spiritualis. Sanctificatio carnalis est liberatio a poena peccati, quam incurret quis, si quod praeceptum est, contemneret, seu non faceret: Sanctificatio vero spiritualis est ipsa emendatio a macula peccati, qua in anima est. Certum est autem, quod Mosayca lex vim habuerit conferendi sanctificationem carnis: nam inquit Apost. ad Hebraeos 9. Sanguis hircorum, et taurorum, et cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificat ad emundationem, idest, inquit Glossa. inquinatos contactu mortuorum sanctificat a poena, valens ad emundationem, non animae sed carnis, quia a poena liberabat. Difficultas autem est utrum etiam Mosayca lex vim habuerit conferendi veram iustificationem coram Deo, quae consistit in remissione peccatorum, et infusionе gratiae sanctificantis.

Conclusio unica. — Lex vetus, et nova differunt primo in eo, quod haec habeat vim iustificandi, illa vero non ita.

Probat hanc veritatem Apostolus pluribus, maxime autem ad Rom. 1. ubi ait: Non erubesco Evangelium: virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Iudaeo primum, et Graeco. In quem locum sic scribit Anselmus: Virtus est, quia gratiam praestat, per cuius auxilium valeamus facere, quae praecipit. Quod quia lex Mosayca non fecit, infirma fuit.

Quod autem lex Mosayca non habuerit virtutem iustificandi, aperte docet idem Apost. ibidem c. 8. cum ait: Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens damnavit peccatum, ut iustificatio legis impleretur in nobis: et ad Galat. 2. vers. 16. Ex operibus legis non iustificabitur omnis caro, idest homo. Et v. 21. Si enim per legem est iustitia, ergo gratis Christus mortuus est. Et cap. 3. Quoniam in lege nemo iustificatur apud Deum (utique vi legis) manifestum est, quia iustus ex fide vivit: et ad Hebraeos 7. Reprobatio fit praecedentis mandati, propter eius infirmitatem, et inutilitatem: nihil enim ad perfectum eduxit lex. Quibus omnibus constat utramque legem in eo discrepare, quod Vetus mundaret quidem ab inquinatione carnis contracta ratione transgressionis praeceptorum caeremonialium, non autem veram animae iustitiam conferret: Nova vero vim habeat conferendi talem iustitiam: quia habet praesentem Christum iustitiae fontem, qui pro peccatis nostris satisfactionem Deo obtulit, et gratiam sanctificantem promeruit: unde Ioan. 1. *Lex per Moysen data est: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. Hinc, ut diximus, quotquot iustificabantur in veteri lege ex opere operato, sive per martyrium, sive per alia Deo impensa obsequia, non obtinuerunt hanc iustificationis gratiam, nisi per respectum ad Christum, eiusdem gratiae auctorem et totum, ex quo gratia iustificationis ad omnes prorsus homines sub quacumque lege degentes derivavit: Neque enim aliud est nomen sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri, ut legimus Act. IV.; hinc cap. XV. Per gratiam Domini Iesu Christi credimus salvari, quemadmodum et illi, Patres scilicet Veteris Testamenti, qui, ut ait Apostolus 1. ad Cor. X., bibebant de spirituali consequente eos petra: petra autem erat Christus.

Hinc omnes sancti Patres constanter affirmant eos, qui in Veteri Testamento fuerunt Deo per fidem accepti, ad Novum Testamentum pertinuisse: non enim iustificabantur nisi per fidem Christi, qui est auctor Novi Testamenti: quam quidem veritatem sic exponit S. Augustinus epist. 17. quae est ad Optatum, ubi ait:

Cum omnes iusti, id est, veri Dei cultores, sive ante incarnationem, sive post incarnationem Christi, nec crederent, nec vivunt nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratia et plenitudo, profecto quod scriptum est, non esse aliud nomen sub caelo, in quo oporteat nos salvos fieri, ex illo tempore valet, et suprascriptum nomen humanum, ex quo in Adam vitiatum est: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificantur: quia sicut in regno mortis nemo sine Adam, ita in regno vitae nemo sine Christo: sicut per Adam omnes iniusti, ita per Christum omnes iusti homines: sicut per Adam omnes mortales in poena facti sunt filii saeculi, ita per Christum omnes immortales in gratia fiunt Filii Dei.

Hanc eandem veritatem mirum in modum explicat S. Leo, sermone 3. De Nativitate, Cessent igitur, inquit, illorum quaerelae, qui impio murmure divinis dispensationibus obloquentes, de divinae nativitatis torpiditate conqueruntur, tanquam praeteritis temporibus non sit impensum, quod in ultima mundi aetate est gestum:

verbi incarnatio haec contulit facienda quae facta, et sacramentum salutis humanae in nulla unquam antiquitate cessavit: quod praedicaverunt apostoli, hoc annuntiaverunt prophetae: nec sero est impletum quod semper est creditum. Sapientia vero, et benignitas Dei hac salutiferi operis mora capaciores nos suae vocis occassione effecit, ut quod multis signis, multis vocibus, multisque mysteriis per tot fuerat saecula praenuntiatum, in his diebus Evangelii non esset ambiguum, et nativitas, quae omnia miracula, omnemque intelligentiae erat excessura mensuram, tanto constantior in nobis gigneret fidem, quanto praedicatio eius, et antiquior processisset et crebrior. Non itaque novo consilio Deus rebus humanis nec sero miserations consuluit: sed a constitutione mundi unam, eandemque omnibus causam salutis instituit. Gratia autem Dei, qua semper est universitas iustificata Sanctorum, aucta est Christo nascente, non erepta, et hoc magnae pietatis Sacramentum, quo totus iam mundus impletus est, tam potens in suis significationibus fuit, ut non minus adepti sint qui in illud credidere promissum, quam qui suscepere donatum. Ex quo intelliges, quod sicut idem Sol naturae utrumque hemispherium suo lumine pertundit et calore fovet, ita quod non sit qui se abscondat a calore eius, sic Christus Dominus Sol iustitiae utramque legem sua gratiae luce et rore faecundavit. Sicut autem unum hemispherium eo magis clarescit, quo propius Sol ad eum accedit: ita status veteris legis iuxta maiorem ad Christum propinquantem, uberiorem divinorum mysteriorum illustrationem et fructum accepit, et ut loquitur S. Gregorius homil. 16. super Ezechielem, Secundum incrementa temporum crevit scientia Sanctorum Patrum, et quanto propinquiores adventui Salvatoris fuerunt, tanto sacramentum salutis plenius perceperunt.

Secundo, differunt lex Evangelica, et Mosaica quantum ad veritatis manifestationem; nam inquit Alensis,

veritas tam in Evangelio, quam in lege respicit tria. 1. Notitiam credendorum. 2. Gratiam meritorum. 3. Gloriam praemiorum. Respectu notitiae credendorum differt Evangelium, et lex secundum velatum, et revelatum: respectu gratiae faciendorum, sicut promissio, et exhibitio: respectu gloriae praemiorum differunt sicut umbra, et imago: ita quod in lege est velamen notitiae, promissio gratiae, umbra gloriae: in Evangelio vero est revelatio notitiae fidei, exhibitio gratiae Dei, imago praemii.

Quam utique veritatem confirmat Apostolus 2. ad Corinth. III. ubi ait: Velamen in lectione Veteris Testamenti manet non revelatum, quoniam in Christo evacuatur. Hinc subdit: Nos autem revelata facie gloriam Dei speculantes, in eandem imaginem transformamur. Unde veritas in lege fuit ut umbra: in Evangelio autem ut imago, hinc Hebr. X. Umbram habens lex futurorum, non ipsam imaginem. Quapropter sanctus Gregorius super Ezech. lib. cap. exponens haec verba, Rota erat in rota, ait: Rota erat in rota, quia quod praedicat lex, quod prophetae annuntiant, hoc exhibet Evangelium: et S. Leo serm. VII. De Passione, Umbrae adhaerent corpori, antiqua observantia non receditur Sacramento. Hostia in hostiam transit, sanguine sanguis aufertur, et legalis festivitas dum mutatur, impletur.

Tertio, Lex vetus, et nova differunt ratione severitatis; siquidem lex vetus iram praestabat, Evangelica autem misericordiam: illa erat lex timoris, ista amoris; illa servitutis, haec libertatis; illa servis praescripta, haec filiis. Quapropter Apost. ad Roman. VIII. ait: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba Pater.

Severitas autem Mosaycae legis in eo maxime vigebat, quod, inquit Alensis, illa lex in praecptis iudicialibus habet iram, et districtionem punitionis: in praecptis moralibus timorem per multitudinem comminationis: in praecptis vero caeremonialibus servitutem per intuitum, et pavorem aeternae damnationis.

Quocirca S. Petrus Act. XV. difficultatem observandae legis explicans, ait: Quid tentatis imponere iugum super cervices Discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus? Secus autem de lege Evangelica, quae pauca admodum habet praecpta, annexamque continet gratiae plenitudinem, qua facilia fiant: hinc Christus Dominus merito dixit Matt. XI. Iugum meum suave est, et onus meum leve. Nam, ut exponit S. Augustinus Epist. CXVIII., Levi iugo suo Christus nos subdidit, et sarcina levi, sacramentis nempe paucissimis, observatu facillimis, significatione praestantissimis, societatem novi populi colligavit.

Nec obstat quod in Lege Evangelica videantur aliqua praecpta observatu difficilia, quale est praecptum de indissolubilitate matrimonii, de dilectione inimicorum, de necessitate confessionis; illa enim propter abundantiam gratiae, quae a Christo in lege nova impertitur, redduntur facilia; iuxta illud vaticinium Isaiae 10. In die illa auferetur onus eius de humero tuo, et iugum eius de collo tuo, et computrescet iugum a facie ipsius. Nec refert pariter quod Evangelium vocetur onus, et iugum: nam inquit S. Augustinus serm. 22. De verbis Apostoli, Haec sarcina non est pondus onerati, sed alae volantis, habent enim et aves pennarum suarum sarcinas, portant illas in terra, portantur ab illis in caelo, etc. Et sanctus Bernardus Epistol. 87. ad Monachos S. Bertini: Leve, ait, Salvatoris onus, quo crescit amplius, eo portabilius est. Nonne et avis levat, non onerat, pennarum numerositas ipsa? Tolle eas, et reliquum corpus fertur ad ima: sic disciplina Christi, sic suave iugum, sic onus leve, quod quo magis deponimus, eo depromitur ipsi, quia portat potius, quam portetur. Hanc veritatem egregie commendat Apostolus ad Galatas IV. his verbis: Scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera, etc. Quas verba expendens S. Anselmus ibidem, ait: In utroque Testamento genuit Deus filios, qui sibi servirent, sed in Veteri Iudaeos servos, qui timore poenae, et promissione temporalium serviliter obedirent: in gratia vero Novi Testamenti liberos, qui ex dilectione servirent. Ipsi concinit S. Chrysologus serm. 1. in Evangelium: Cum ieiunatis etc. ubi ait: Qui Deus Dominum mutavit in Patrem, voluit charitate magis quam potestate regnare, et amari maluit, quam timeri. Quam veritatem prius indicaverat Sanctus Augustinus scribens libro adversus Adimantum cap. 16. Deus toti homini iugienti tamquam Dominus apposuit quod timeret, et nato redempto tamquam Patri aperuit quod amaret. Quocirca cap. 17. ait: Haec est brevissima, et apertissima differentia duorum Testamentorum, timor, et amor.

Quarto, discrimen inter legem Veterem, et Novam est, quod lex Vetus minus perfecta fuerit: lex autem Evangelica omnem prorsus perfectionem sapiat, et teneat: quam utique Legis Novae praerogativam multis commendat Apostolus ad Galatas 4. et ad Hebr. 7. dicens quod lex Vetus figura fuerit, et umbra Novae: Nova autem veritas, et complementum Veteris: unde Hieronymus lib. 1. adversus Pelagianos cap. 9. In lege promittitur, in Evangelio impletur, ibi initium, hic perfectio est: in illa fundamenta iaciuntur, hic fidei, et gratiae culmen imponitur. Quam utique veritatem eleganti similitudine explicat Victor Antiochenus exponens illud, quod habetur Marci 4. Terra fructificat primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica, ait enim: Primo herbam fructificat in lege naturae, postmodum spicas in lege Moysis, postea plenum frumentum in Evangelio.

Quinto, lex Nova Veterem excedit secundum rationem mercedis, et praemii; siquidem lex Vetus sola spondebat, ac promittebat bona temporalia in mercedem suis observatoribus, ut iam observavimus, iuxta illud Isaiae 1. Si audieritis me, bona terrae comedetis. Evangelica autem repromittit vitam aeternam, regnumque caeleste suis sectatoribus; unde Apost. ad Hebr. 7. Melioris Testamenti sponsor factus est Christus. Hoc est, ut ibidem Glossa, melius Novum Testamentum quam Vetus: quia meliora bona promittit, idest, aeterna: Vetus autem temporalia.

Denique, praecellentia Legis Novae supra Veterem ex eo maxime apparet, quod lex Vetus soli populo Iudaico praescripta fuerit: unde Deut. IV. Quae est alia gens sic inclyta, ut habeat caeremonias, iusta iudicia, et universalem legem? Hinc Apost. ad Galat. 3. Abraham datae sunt promissiones, et semini eius. Unde Regius Vates Psalm. 147. Non fecit taliter omni nationi, et iudicia sua non manifestavit eis. Evangelium autem datum est omni prorsus humano generi, Christus enim Marci 16. Apostolis mandat: Praedicate Evangelium omni creaturae. Et Matt. 28. Ite, docete omnes gentes, etc. Insuper, lex Vetus praescripta fuit populo Iudaico, a Deo quidem, sed ministerio Angelorum, et per manus Moysis; lex autem Evangelica Christum Dominum Dei Filium habet auctorem et promulgatorem: quam utique praerogativam multis commendat Apostolus ad Hebr. 1.

Demum, lex Vetus cum terrore, Nova vero cum amore promulgata est: coepit enim evulgari ipso die Pentecostes, quo Spiritus sanctus, cuius peculiare nomen est Amor, Apostolis sese infudit, in eorum cordibus divinum amorem effudit, ad quod respiciens S. Bernardus Epist. 107. admirans exclamat:

O geminum, ipsumque firmissimum erga nos amoris argumentum! Christus moritur: meretur ergo amari. Spiritus afficit, et facit amari: ille fecit ut amaretur, iste ut amaremus, ille multam dilectionem nobis commendat, iste dat: in illo cernimus quem amemus, ab isto sumimus unde amemus: charitatis ergo ab illo occasio, ex isto affectio.

Quaeres: utrum lex Evangelica convenienti tempore praescripta fuit. Respondeo affirmative: cum enim ea lex habeat adiunctam rationem Spiritus Sancti, praescribi non debuit priusquam peccatum ab humano genere per Christi mortem et passionem tolleretur, ut docet Apostolus ad Rom. 8. ubi cum praemisisset elogium legis novae, subiungit: Deus Filium suum mittens in similitudinem peccati, de peccato damnavit peccatum in carne, ut iustificatio legis impleretur in nobis. 2. Lex nova est lex perfecta; sed quod perfectum est, statim dari non debet, sed quod, ait S. Thomas, temporali successionis ordine, sicut aliquis fit puer, et postmodum vir. Traditur ea ratio ab Apostolo: Lex, inquit ad Galatas 3. paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide iustificemur: at ubi venit fides, iam non sumus sub paedagogo. 3. Par fuit ut homo per peccata suam experiretur infirmitatem, et cognosceret se gratia indigere, iuxta illud Apostoli ad Rom. 5. Lex subintravit, ut abundaret delictum: ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia.

Has omnes Evangelicae legis supra Mosaycam praerogativas quinque capitibus complexus est Subtilis Doctor in 3. dist. 10. n. 1.

Primo, quia Christus per suam passionem exhibitam nobis plus gratiae meruit quam per eam antiquis exhibendam. Secundo, quia plura quam Israelitae habemus gratia adiutoria, nam illi, inquit, praeter matrimonium (si tamen apud illos matrimonium fuit sacramentum), nullum habuerunt sacramentum nisi circumcisionem, et hoc ut remedium contra originale. Post recidivationem vero, si mereri potuerunt gratiam aliquam motu proprio, bene quidem: sed ad gratiam tunc acquirendam nullum fuit sacramentum tunc institutum apud eos. Non enim habuerunt sacramentum paenitentiae, nec alia plura adiutoria ad gratiam impetrandam, quae habemus nos. Tertio, praeter maiorem efficaciam sacramentorum et pluralitatem eorum, habemus doctrinam magis explicativam et declarativam veritatis, quam ipsi habuerunt, et exempla sanctorum plura, et efficaciora ad imitandum. Et quarto plura merita sanctorum, qui forte non tantum sibi sed etiam nobis meruerunt, et nos etiam meremur invocando auxilium eorum, et intercessionem apud Deum. Simpliciter ergo plura adiutoria et efficaciora sunt in lege christiana quam veteri, et ideo ex ea parte lex nova est levior. Est etiam unum adiutorium valde notabile, quia nobis pro observatione legis christianae promittitur explicite vita aeterna: illis autem vel raro, vel numquam, nisi bona temporalia promittebantur: numquam autem tantum alliciunt animam ad servandam legem aeternam bona temporalia, sicut bona aeterna. » Ita Doctor.