Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

Supremam legislativam potestatem penes solum Deum residere; cum enim unus sit potentissimus omnium rerum Artifex, eius solum est res omnes, maxime ratione praeditas, per debita media suos in fines dirigere. Cum autem duplex hominum sit status, ac finis, unus naturalis, alter supernaturalis, ad quos duplici divinae suae providentiae vigilantia, Deus suos in fines ordinat, etiam duplicem hominibus auctoritatem indidit, qua tamquam eius supremae potestatis administri alios sibi subditos dirigerent ad utramque felicitatem, naturalem, et supernaturalem. Hinc duplex exurgit inter homines legislativa potestas: alia quidem civilis, et politica, qua respublica rite, pacateque administretur et subsistat; alia autem spiritalis, et ecclesiastica, qua Christi Domini fideles invicem non solum charitatis, sed etiam tranquillitatis, et concordiae vinculo cohaereant; ac sibi praescriptis legibus obtemperantes faciliori, securiorique gressu vitam aeternam possint assequi. Quaeritur ergo apud quos haec utraque leges ferendi potestas maxime resideat, et vigeat.

Notandum 2. Hoc esse discrimen inter utramque hanc legislativam potestatem, quod Ecclesiastica a Christo Domino derivata sit in Petrum, et eius Successores, iuxta illud Matth. 16. Tibi dabo claves regni Caelorum, et Ioan. 20. Pasce oves meas: quibus, ut dicemus mox, promittitur, deinde committitur regimen universalis Ecclesiae Petro, et eius Successoribus: politica vero primario, et quasi radicaliter resideat penes ipsam communitatem, seu rempublicam; haec enim potestas consequitur ex natura rei conditionem corporis politici, velut quaedam illius moralis proprietas; siquidem eo ipso quo aliqui coeunt in aliquem coetum, ista communitas ex natura rei habet potestatem se regendi per media convenientia: proindeque praescribendi leges, quibus singula membra bono communi studeant, et invigilent. Sicut enim eo ipso quo servus aliquis, aut alius adscribitur in familiam alicuius Domini, ex conscientia ipsius regimini subiacet; ita et membra communitatis, hoc ipso quod in unum corpus coeunt, ipsius corporis regimini, et auctoritati subiacent. Haec autem potestas totius communitatis non residet penes aliquod ipsius membrum; quia non est potior ratio de uno homine, quam de altero, ob quam illi ex natura rei ius regendi multitudinem, seu communitatem competeret: maxime cum singuli homines sibi libertatem vindicent, nec ex natura sua alicui politicae potestati subiiciantur. Haec igitur potestas penes totam ipsam communitatem residet, non tamen ei ita immobiliter est adfixa, quin possit ab ea amoveri, nam primo Deus tamquam supremus omnis creati iuris Dominus potest hanc potestatem legislativam auferre ab illa communitate, et alicui illius membro conferre, sicut regiminis potestatem super Israelitas contulit Sauli et Davidi. Potest etiam ipsa Respublica hanc potestatem in unicum sui membrum trans-

Notandum 3. Hoc insuper esse discrimen inter utramque potestatem, quod Ecclesiastica sit excellentior civili, quantum spiritualia praestant temporalibus, et supernaturalia naturalibus: Ecclesiastica nempe potestas est ordinis supernaturalis, non solum quantum ad principium a quo derivatur, utpote instituta ab Auctore gratiae, sed etiam quantum ad finem; siquidem finem supernaturalem intendit, et per media supernaturalia; quamvis autem multa praecipere videatur, quae in substantia sunt ordinis naturalis, tamen haec ideo imperat, ut per illa melius consistat ordo Ministrorum Ecclesiae, qui sacrificia offerre, et ministrare debent sacramenta, caeteraque munia Ecclesiastica obire; quibus populus salutem facilius operetur, seu consequatur. Civilis autem potestas tantum est ordinis naturalis; solum enim spectat ad politicam felicitatem, nec per se spiritualem, et supernaturalem intendit. Nihilominus haec utraque potestas invicem debet cohaerere: hinc Hugo Carnotensis Epist. 238. ad Paschalem Papam merito ait: Cum regnum, et Sacerdotium inter se conveniunt, bene regitur mundus, floret, et fructificat Ecclesia: cum vero inter se discordent, non tantum parvae res non crescunt, sed etiam magnae miserabiliter dilabuntur.

His ita praelibatis, tria maxime hic occurrunt examinanda. Primum quidem, an et quas leges possint Imperatores et Reges ferre. Secundum, an Ecclesiae Praelati, puta summus Pontifex, Episcopi, etc. possint sibi subditis fidelibus leges praescribere. Tertium, an etiam Communitates, et coetus leges condere valeant.

Conclusio prima. — Imperatores, et Reges non possunt condere leges pure ecclesiasticas, sed solum politicas: idque dumtaxat pro sibi subditis populis. Haec conclusio duas habet partes, quarum

Probatur prima: Primo quidem auctoritate SS. Patrum, ut constat ex S. Athanasio Epist. ad solitariam vitam agentes; Hilario adversus Constantium, maxime vero ex S. Ambrosio, qui in concione de Basilicis non tradendis haereticis, ita de Imperatore loquitur:

Quid honorificentius, quam ut Imperator Ecclesiae filius esse dicatur? Quod cum dicitur, sine peccato dicitur, Imperator enim bonus intra Ecclesiam, non supra Ecclesiam est: bonus enim Imperator quaerit auxilium Ecclesiae, non refusat etc.

Et Epist. 13. ad Imperatorem Valentinianum, qui mandaverat Ambrosio, ut coram se veniret disputaturus de fide cum Auxentio Ariano, inter caetera scribit:

Quando audisti, clementissime Imperator, in causa fidei Laicos de Episcopo iudicasse? Ita ergo quadam adulatione circumveniamur, ut sacerdotalis iuris simus immemores, et quod Deus donavit mihi, hoc ipse aliis putem esse credendum! Si docendus est Episcopus a Laico, quid sequetur? Laicus surgat, et Episcopus audiat: Episcopus discat a Laico? At certe si ex Scripturarum serie divinarum, vel vetera tempora tractemus, quis unquam audivit in causa fidei, in causa, inquam, fidei, Episcopos solere de Imperatoribus Christianis, non Imperatores de Episcopis iudicare? Eris, Deo favente, etiam senectutis maturitate provectior, et tunc de hoc censebis, qualis ille Episcopus sit, qui laicis ius sacerdotale submitteret. Pater tuus, Deo favente, et maturioris aevi, dicebat: Non est meum iudicare inter Episcopos: tua nunc dicit Clementia: Ego debeo iudicare: et ille baptizatus in Christo, inhabilem se putabat tanti iudicii pondere; Clementia tua, cui adhuc emerenda baptismatis sacramenta servantur, arrogat de fide iudicium, cum fidei ipsius sacramenta nondum noverit.

Simili constantia et animi fortitudine S. Augustinus scribit ad Bonifacium Comitem de Donatistis, et Circumcellionibus ostendens qualiter, et quando fideles debeant Imperatorum legibus obtemperare:

Quia, inquit, et Imperatores, quando pro falsitate contra veritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes, et coronuntur perseverantes; quando autem pro veritate contra falsitatem constituunt bonas leges, terrentur saevientes, et corriguntur intelligentes: Quicumque ergo legibus Imperatorum, quae contra veritatem Dei non feruntur, noluerit obtemperare, acquirit grande supplicium, etc.

Nec obstat quod aliqui Imperatores Christiani leges aliquas Ecclesiasticas praescripserint, ut constat ex Codice Iustiniani: nam si quid decreverint, nullam habuit vim obligandi, ex vi sanctionis Imperatoriae, sed solum inde ex concessione Ecclesiasticae potestatis, quasi per tacitam vel expressam invocationem Ecclesiae postulantis auxilium brachii saecularis adversus saevientes haereticos, aut alia vitia religioni contraria. puta blasphemias, ritus Paganicos, et Iudaicos, quae per solam Ecclesiae spiritualem potestatem non poterant cohiberi; id praestiterunt Impera- tores, ut executioni demandaretur, quod vel a Christo Domino, vel ab Ecclesia sancte fuerat ordinatum; nam Reges et Imperatores Ecclesiae tuendae ac servandae maxime invigilare debent, iuxta illud Isaiae vaticinium de Ecclesia: Erunt reges nutritores tui, et reginae nutrices tuae: vultu in terram demisso adorabunt te, et pulverem pedum tuo- rum lingent.

Patet etiam secunda pars, nempe quod Imperatores et Reges tan- tum possint condere leges pro sibi subditis populis. Cum enim leges ferendi auctoritas tantum sese ad subditos extendat, quos Legisla- tores possunt ad legum observantiam cogere, inde fit, quod nullam prorsus obligandi vim habeant leges respectu eorum, qui Legislatori non subiiciuntur.

Conclusio secunda. — SUMMUS PONTIFEX, EPISCOPI, ET CONCI- LIA POTESTATEM HABENT LEGES ECCLESIASTICAS FERENDI.

Prima pars fundatur in illis duobus testimoniis Matth. 16. ubi Christus Petro specialem auctoritatem promittit, dicens: Tibi dabo claves regni Coelorum, et Tu es Petrus, et super hanc Petram aedi- ficabo Ecclesiam meam. Postmodum vero promissum implendo Ioan. 21. cum ter Petrum interrogasset, an se plus diligeret, quam caeteri, subiungens, ait: Pasce oves meas, hoc est, accipere potestatem regendi, et leges ferendi: verbum enim pascendi in Scripturis significat eam po- testatem, ut colligitur ex 2. Regum c. 6. Te pasces populum meum Israel, et eris Princeps super eum. Dum autem indefinite dixit oves meas, ostendit potestatem Petro concessam in omnes Christi fideles. — Quam utique veritatem diserte explicat S. Bernardus, lib. 2. De con- sideratione ad Eugenium summum Pontificem cap. 8. ubi eum allo- quens ait: Age, indagemus adhuc diligentius quis sis, quam geras, videlicet pro tempore personam in Ecclesia Dei. Quis es? Sacerdos magnus, summus Pontifex. Tu princeps Episcoporum, tu haeres Apo- stolorum, tu primatu Abel, gubernatu Noe, Patriarchatu Abraham, Ordine Melchisedech, dignitate Aaron, auctoritate Moyses, iudicatu Samuel, potestate Petrus, unctione Christus. Tu es, cui claves traditae, cui oves creditae sunt… Habent illi sibi assignatos greges, singuli sin- gulos, tibi universi crediti, uni unus. Nec modo ovium, sed et pasto- rum tu unus omnium pastor. Unde si probem quaeris? Ex verbo Do- mini. Cui enim, non dicam Episcoporum, sed partium Apostolorum sic absolute, et indiscrete, toti commissae sunt oves? Si me amas Petre, Pasce oves meas: quas? illius vel illius populi, civitatis, aut regionis, aut certe regni. Oves meas, inquit. Cui non planum non designasse aliquas, sed assignasse? nihil excipitur ubi distinguitur nihil.

Hanc ipsam veritatem plures summi Pontifices asseruerunt: Sic Anacletus Papa dist. 22. Epist. ad omnes Episcopos. ita scribit: Sacro- sancta Romana, et Apostolica Ecclesia non ab Apostolis, sed ab ipso Domino Salvatore nostro primatum obtinuit, et eminentiam potestatis super universas Ecclesias, ac totum Christiani populi gregem assecuta est; sicut ipse Beato Petro Apostolo dixit: tu es Petrus, etc. Idem affirmat Innocentius III. c. Sollicitae est, etc. Nobis in Beato Petro sunt oves Christi commissae, dicente Domino, Pasce oves meas. Et Inno- centius IV. in Concilio Generali Lugdunensi: Cum Iesu Christi vices teneamus in terris, nobisque in Petri Persona dictum sit: Quodcumque ligaveris super terram, etc.

Confirmatur haec eadem veritas ex praxi veteris Ecclesiae: Nam Victor Asiaticas Ecclesias excommunicavit, quod Pascha non celebra- rent die Dominica, sed ea die, qua celebratur a Iudaeis, ut legitur apud Eusebium lib. 5. hist. cap. 31. Zephyrinus, ut refert Tertull. lib. De Pudicitia cap. 7. statuit, ut moechi, ac fornicarii ad poeni- tentiam admittantur. Item Montanistas damnavit, ut refert ipse Ter- tullianus lib. Contra Praxeam. Stephanus Papa statuit non esse rebapti- zandos ab haeresi redeuntes. Ita Eusebius lib. 7. cap. 6.

Quaeres: an summus Pontifex possit leges condere independenter a Cardinalium consilio? — Respondeo, quod antiquitus Romani Ponti- fices, dum aliquid gravioris momenti statuendum habebant, non as- sumebant consilium, quam vicinorum Episcoporum, ut patet plurimis exemplis, quae non iuvat in praesentiarum expendere. Nihilominus con- grue summus Pontifex nihil maximi ponderis statuit, ac decernit ab- sque Cardinalium consilio: Quia, ut ait Innocentius III. sicut refertur titulo Qui filii sunt legitimi, cap. Per venerabilem, sunt Sacerdotes Levitici generis fratres nostri, qui nobis iure Levitico in executione Sa- cerdotalis officii Coadiutores existunt: Is vero super eos Sacerdos, sive iudex existit, cui Dominus inquit in Petro: quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in Caelis. Eius Vicarius, qui est Sacer- dos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, constitutus ab eo iu- dex vivorum, et mortuorum.

Probatur secunda pars: Primo, quia Episcopi habent potestatem in suis Dioecesibus, et positi sunt regere Ecclesias suas a Spiritu San- cto. Secundo, quia talem potestatem agnoscit Ecclesia in illis, ut patet ex cap. Si quis de maioritate, et obedientia, et cap. Ut animarum, in sexto. Tertio, ex praxi veteris Ecclesiae, quae cernitur in S. Cypriani Epistolis 10. 11. 12. et 11. in qua decernit, et praecipit in suo Clero, ne temere pax lapsis concedatur, et in Epist. 13. in qua statuit ne lapsi, et Catechumeni exeant ex hoc mundo sine communione. — Item ex Canonibus Petri Alexandrini Sermone de Poenitentia: Epist. Canonica Gregorii Thaumaturgi constituente varias poenas pro diver- sitate peccatorum, et aliis.

Patet etiam tertia pars, quia Concil. Generale legitime congre- gatum habet potestatem condendi leges pro tota Ecclesia: Tum quia Concilia Generalia in Spiritu Sancto congregantur, et universam Ecclesiam repraesentant: Tum quia Apostoli sedentes in Concilio Ge- nerali leges sanxerunt, ut patet ex Act. 15. Tum denique, quia id semper factitatum est in Conciliis Generalibus, in quibus plurima san- cta fuere ad bonum Ecclesiae regimen, et probam morum institutio- nem spectantia. — Concilia Provincialia itidem possunt condere leges, quae obligent in Provinciis; et Nationalia, quae in nationibus, ut con- stat pariter ex universali et perpetua Ecclesiae praxi. Quod si quasdam leges tulerint Nationalia, vel Provincialia Concilia, quae ad totum or- dinem sese extendunt, id non factum est, quia ab illis Conciliis sancitae fuerunt illae leges, sed quia a fidelibus omnibus huiusmodi le- ges fuerunt acceptata, id postulantibus et praecipientibus Episcopis. — Quantum vero ad Capitula Ecclesiarum Cathedralium sede vacante, verisimilius est nihil posse constituere, quod obliget in tota Dioecesi, nisi provisionaliter, in iis maxime, quibus necessarium est pro tem- pore vacationis provideri: tum quia ipso iure cavetur, ne sede vacante aliquid innovetur, et licet iurisdictio episcopalis in capitulo Cathe- dralis Ecclesiae subsistat sede vacante, tamen in eo residet per modum transeuntis, et provisionaliter tantum, donec constituatur Episcopus: leges autem ferri debent ab auctoritate se habente per modum per- manentis; siquidem, ut diximus, leges ex se debent esse perpetuae. Tum denique, quia ampliorem non habet iurisdictionem Capitulum Cathedrale, vacante sede Episcopali, quam Collegium Cardinalium, vacante sede Apostolica; sed non licet Cardinalibus aliquas leges con- dere, vacante sede Apostolica, nisi solum per modum provisionis, et id exigente summa necessitate, quia unicum negotium iniungitur Car- dinalibus, nimirum vacare electioni summi Pontificis, ut constat ex Clementina Ne Romani etc. et ex capite Ubi periculum, de electione in sexto; ergo etc. — Denique omnes Superiores habentes iurisdictio- nem Episcopalem, aut quasi Episcopalem, quales sunt plurimi Abba- tes, aliique superiores, et Ordinum Praelati, condere possunt leges pro sibi subditis religiosis. Potest et idipsum praestare Congregatio Ge- neralis, et Provincialis, ut ex usu Religionum a Pontificibus appro- bato constat. Observandum nihilominus, nullas leges ferri posse Seraphico nostro ordine, quae fratres obligent sub poena mortali: hanc enim auctoritatem proscripsit Sixtus IV. in Bulla Circumspecta Apo- stolicae Sedis, quae est num. 26. eiusdem Pontificis in Bullario Rodri- guez. In ea namque summus Pontifex ad instantiam Ministri Gene- ralis, et universi Ordinis, annullavit obligationes sub poena mortali, ex censuris oriundas, ac statutis hactenus factis etiam Papalibus: quam utique annullationem confirmavit Pius V. ut refert Portel. verbo statutum, in additionibus; intendens ut per quaecumque statuta etiam Apostolica, non ligarentur Fratres ad aliquas censuras, seu poenas Ecclesiasticas, vel ad peccatum mortale: sed tantum ad poenas seu poenitentias per Praelatos imponendas, dummodo non sit contemptus, vel mandatum non sit positum sub poena excommunicationis, vel in virtute sanctae obedientiae.