Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

In nova lege duo esse potissimum distinguenda; Unum quidem primarium et principale, nempe Spiritus sancti gratiam, quae Christi fidelibus conceditur, qua nempe iustificantur, et ex animo implent qua sibi ad vitam aeternam consequendam praescribuntur, iuxta illud Apost. ad Rom. 8. *Lex spiritus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege peccati, et mortis. Haec autem gratia abundantissime nobis per Christum concessa est, siquidem de eius plenitudine omnes nos accepimus, et charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Aliud autem est secundarium et minus principale, qualia sunt ea omnia, quae disponunt ad gratiam, aut eius usum spectant. Quaeritur ergo, an utrumque fuerit scriptis exaratum, vel cordibus nostris divinitus inscriptum.

Notandum 2. Tria posse cogitari praecepta legis Evangelicae: nempe caeremonialia, moralia, et fidei. Praecepta caeremonialia legis Evangelicae vocantur ea, quae pertinent ad sacramenta, et ad sacrificium Eucharistiae, ad sacerdotium, et iurisdictionem Ecclesiasticam, cultumque Dei externum. Cuiusmodi est illud de Baptismo: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, etc. Ioan. 3. et illud de Eucharistia: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis. Ioan. 6. et de Sacramento Poenitentiae; Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis etc. Ioan. 20. et de sacrificio Eucharistico: Hoc facite in meam commemorationem. Ad moralia vero spectant ea omnia praecepta, quae ad mores probe instituendos Christus praescripsit, maxime vero praecepta Decalogi, quae innovavit, dum dixit Matth. 19. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Ad praecepta autem fidei pertinent ea omnia, quae fidem, vel suscipiendam, vel servandam, vel profitendam spectant. Sic Marci 16. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur.

Notandum 3. Inter haec triplex generis praecepta hoc discrimen esse statuendum, quod Moralia cum sint iuris naturalis, non fuerunt a Christo instituta, sed tantum explicata, et vindicata ab erroribus, quibus eos hominum malitia involverat. Sacramentalia vero, et caeremonialia instituta sunt a Christo, ut essent loco veterum, quae ab ipso abrogata sunt. Praecepta vero fidei de novo instituta non sunt, sed tantum ex implicitis facta fuerunt magis clara: ita ut nunc explicite mysteria quaedam credere teneamur, quae in lege veteri dumtaxat implicite credebantur: cuiusmodi sunt nativitas, passio, et mors Christi, quae a Iudaeis obscure credebantur, sed expresse creduntur a Christianis.

His praesuppositis duo sunt determinanda: Primum quidem, an Evangelica lex fuerit per se primo scripta, tam quoad id, quod principaliter importat, nempe gratiam et charitatem, qua moveamur et incitamur ad bene operandum, quam quoad praecepta et regulas bene operandi. Secundum, an congrue Christus Dominus tria genera praeceptorum, moralium, caeremonialium, et fidei praescripsit.

Conclusio prima. — Lex Evangelica in eo differt a Mosayca, quod non fuerit primo, et per se ab auctore solo Christo scriptis tradita, sed viva voce denuntiata exterius, et interius per illuminationem Spiritus sancti, et gratiae abundantiam alte hominum cordibus inscripta.

Probatur haec veritas primo quidem ex illo Ierem. 31. ubi Deus de novo foedus a se ineundo dicit: Dabo legem meam in visceribus eorum, et in cordibus eorum scribam eam. Quapropter Apostolus 2. ad Cor. 3. fideles alloquens ait: *Epistola estis Christi ministrata a nobis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus: ubi Theophylact. ex hoc loco Pauli Novi Testamenti interpretatur praecellentiam: Lex, inquit, atramento scribebatur, Evangelium nobis per spiritum scriptum est; quanto igitur intervallo spiritus ab atramento distat, et cor a lapide, tanto et nova a lege discrepat, etc. Ipsi concordat S. August. lib. De spiritu, et littera, cap. 17. cuius verba haec sunt: Ibi in tabulis lapideis digitus Dei operatus est, hic in cordibus humanis. Ibi lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur: hic intrinsecus data est, qua iustificarentur.

Dices 1: Lex nova Evangelica aeque scripta fuit ac Mosayca, eam namque Apostoli, et Evangelistae suis scriptis exararunt: ergo Evangelica non fuit per Spiritum sanctum hominum cordibus inscripta. —

Respondent communiter Theologi ex Angelico Doctore q. 106. a. 1. legem novam duo continere: Primo, et principaliter gratiam et charitatem diffusam in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qua impellimur et iuvamur ad bene operandum. Secundo, praecepta et regulas bene operandi. Concedunt itaque quantum ad hoc secundum, legem novam scripto quidem fuisse traditam aeque ac veterem; sed quoad primum, affirmant illam fuisse in cordibus fidelium diffusam et inscriptam praecipue in die Pentecostes: tanta enim fuit tunc data gratiae et charitatis abundantia, ut vi illius tota nova lex sine scripto conservari potuisset, ut docet S. Irenaeus lib. 3. Contra Haereses cap. 3. — Verum, cum gratia Spiritus sancti, et charitas non proprie, sed tantum metaphorice appelletur lex, quatenus nempe movet, et impellit ad bene operandum, sicuti concupiscentia dicitur improprie lex peccati, quia ad peccandum inducit; ideirco Respondeo aliter, nempe quod licet lex nova, sicut et Mosayca, fuerit scripto exarata, non est par utriusque ratio; siquidem lex nova non fuit per se primo scripta, et eo proposito, sicut Mosayca, quae partim digito Dei, idest, ministerio Angelorum, et partim a Moyse fuit descripta: sed per accidens, et per occasionem scribendi vitam Christi, vel docendi fideles per Epistolas, aut occurrendi haeresibus Cerinthi, et Ebionis, et aliorum praecipue contra Ecclesiam insurgentium, ut recte observat Baronius, cum Suarez cap. 26. Sectione 3. Neque fuit scripto mandata eodem die Pentecostes, quo fuit promulgata, sed tantum post mortem Christi anno 6. quo S. Matth. suum Evangelium coepit scribere, ut docent Irenaeus lib. 3. cap. 1. et Eusebius lib. 3. Historiae cap. 8.

Dices 2: Etiam Mosayca lex insculpta fuit Iudaeorum cordibus per sancti Spiritus gratiam, qui Iudaeis non defuit, ut possent intelligere, et servare illam legem multa supernaturalia praecipientem, iuxta illud Deuteron. 30. Mandatum, quod ego praecipio tibi hodie non supra te est, etc. sed iuxta te est sermo valde in ore tuo, et in corde tuo, ut facias illum; ergo haec legis in mente consignatio non fuit propria legis Evangelicae praerogativa. —

Respondeo, quod etsi Iudaeis non defuerit gratia, qua legis Mosaycae praecepta possent implere, illa tamen gratia ad Mosaycam legem praecise non spectabat, sed ad novam legem, et ad Christum eius auctorem, a quo tamquam a fonte scaturiebat; quippe concedebatur solum intuitu meritorum eius. Adde quod gratia Iudaeis concessa non fuerit in ea abundantia, ut dici possit legem Mosaycam a Spiritu sancto hominum mentibus inscriptam fuisse, hoc enim privilegium servabatur ipsi Evangelicae legi, quia in die Pentecostes, quo per visibilem sancti Spiritus effusionem promulgata fuit, etiam fidelium cordibus fuit consignata.

Dices 3: Lex ipsa naturalis etiam hominum cordibus inscribitur: nam, inquit Apostolus ad Rom. 2. Gentes quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt... quia ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis: ergo non est peculiare Evangelicae legis privilegium, quod in hominum mentibus exaratur. —

Respondet Alensis q. 66. membro 4. quod revera utraque lex, naturalis et Evangelica, hominum cordibus inscribitur: sed, inquit, est duplex inscriptio: una quidem inscriptio debiti facienti secundum dictamen inditum conscientiae ab ipsa hominis formatione: altera inscriptio secundum dictamen impressum conscientia ex fide, seu iustificatione. Prima inscriptio est naturae: secunda est legis Evangelicae: prima est ex natura indita: secunda ex gratia data seu superaddita. Prima eadem est apud omnes homines: secunda vero eadem est apud omnes credentes.

Conclusio secunda. — Christus Dominus prudentissimo, divinoque prorsus consilio tria praeceptorum genera in Evangelica lege praescripsit, nempe sacramentalia, moralia, et fidei.

Patebit huiusce conclusionis veritas ex singularum partium declaratione. Primam autem sic egregie expendit Seraphicus Doctor lib. 6. Compendii Theologici c. 3.

Sacramenta legis gratiae Christus instituit, tamquam legislator novae legis, in qua vocans ad praemia dedit praecepta, instituit Sacramenta. Christus enim Verbum Patris cum sit summae bonitatis, et summa veritatis et virtutis, ratione summae bonitatis promisit praemia beatificantia; ratione veritatis dedit praecepta dirigentia; ratione virtutis instituit Sacramenta adiuvantia, ut sic per Sacramenta repararetur virtus ad implenda praecepta, et per praecepta perveniatur ad praemia. Instituit autem Sacramenta in verbis, et elementis, ut ait Augustinus: Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, et est ibi elementum pro materia, et forma verborum pro forma. Ad hoc vero instituta sunt Sacramenta in verbis et elementis, ut haberent evidentiam significandi, et efficaciam sanctificandi: quia dum elementa oculis, et verba auribus se offerunt, qui sunt duo sensus praecipue cognoscitivi, dant evidentiam significationis. Deinde, verba sanctificant elementa, ut plenior fiat humanae creationis efficacia. — Instituta sunt autem Sacramenta multiplici de causa: Primo, propter humiliationem, qua homo quaerit salutem interioribus se subiiciendo. Secundo, propter eruditionem, qua homo per visibilia ad cognoscenda invisibilia rapitur. Tertio, propter exercitationem, qua homo noxiam declinet occupationem, et otium. Quarto, propter congruitatem medici ad medicinam, quia cum medicus sit Deus, et homo aegrotus, congruenter medicina debet continere aliquid divinum, scilicet invisibilem gratiam, et aliquid humanum, scilicet visibilem gratiae formam. Quinto, propter congruitatem ex parte infirmi, quia cum infirmus sit homo constans ex corpore et spiritu, spiritus autem in corpore non bene capiat spiritualia nisi in corporalibus, con > ubi humana ratio non praebet experimentum. Patet ergo ex praedictis, quae sit sacramentorum causa efficiens, quia divina institutio: quae formalis, quia gratia sanctificatio: quae finalis, quia humanae infirmitatis curatio. — Sacramenta autem novae legis sunt septem, secundum septem diversitates hominum in Ecclesia. Primum est intrantium, ut Baptismus. Secundum pugnantium, ut Confirmatio. Tertium vires resumentium, ut Eucharistia. Quartum resurgentium, ut Poenitentia. Quintum exeuntium, ut Extrema unctio. Sextum ministrantium, ut Ordo. Septimum novos milites introducentium, ut Matrimonium.

Sacramenta figurata sunt in septem signaculis quibus fuit veteris Testamenti pagina sigillata, quae Agnus, qui habet clavem David, qui claudit, et nemo aperit, reseravit. Item in septem tubis, quibus Angeli cecinerunt. Item in septem stellis, quas habebat similis filio hominis in dextera sua. Item in septem panibus, quibus Dominus turbam satiavit. Item in septem oculis super unum lapidem. Item in septem lucernis Tabernaculi superpositis candelabro. Item in septem lotionibus Naaman. — Sacramenta insuper septem sunt, quae disponunt ad septem virtutes habendas; nam Baptismus est sacramentum Fidei, Confirmatio Spei, Eucharistia Charitatis, Poenitentia Iustitiae, Extrema unctio Perseverantiae, quae est fortitudinis complementum, Ordo Prudentiae, Matrimonium Temperantiae. Alia etiam ratio numeri Sacramentorum est, quia ordinantur contra triplicem culpam, et contra quadruplicem poenam. Unde Baptismus ordinatur contra peccatum originale, Poenitentia contra mortale, Extrema unctio contra veniale; Ordo contra ignorantiam, Eucharistia contra malitiam, Confirmatio contra impotentiam. Matrimonium contra concupiscientiam, quam temperat et excusat. Alia adhuc ratio numeri, quia Sacramenta sunt causa sanativa morbi spiritualis ad modum corporalium. Medicina vero corporalis quadruplex est; scilicet curativa, conservativa, praeservativa, et meliorativa. Simili modo et Sacramenta curant. Baptismus curat simul, et totaliter. Poenitentia vero curat paulatim quantum ad poenam, quousque nullius poenae homo debitor sit. Extrema unctio curat a morbis levioribus, scilicet a venialibus, sicut baptismus, et poenitentia curant a lethalibus. Sic ergo praedicta tria Sacramenta sunt quasi medicina curativa. Confirmatio autem est medicina conservativa sanitatis spiritualis, in qua datur Spiritus sanctus ad robur, et conservationem gratiae datae in baptismo. Matrimonium est medicina praeservativa. Ordo est medicina meliorativa, in quo augmentatur gratia. Eucharistia haec omnia simul facit, curat enim venialia, quae sunt occasio ruinae maioris: conservat etiam gratiam inventam in homine, et augmentum, sicque meliorat, et nihilominus praeservat.

Haec Doctor Seraphicus. Quibus patet quam congruenti ordine Christus Dominus ordinaverit Caeremonialia, et Sacramentalia novae Legis.

Idem pariter constat de praeceptis ad fidem spectantibus. Cum enim fidei summa eo maxime sita sit, quod homo fidelis nosse debeat quae

Deum, et Christum Dominum spectant, iuxta illud ipsius Christi Domini oraculum Ioannis 17. Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum; ut utriusque divini illius obiecti perfecta, quantum mortales decet, habeatur notitia, eam ore Christi exceptam sub specialibus et distinctis articulis Apostoli in suo Symbolo ediderunt. Nam, ut observat Seraphicus Doctor ibidem lib. 5. c. 21, si respectus habeatur ad eos, qui Symbolum ediderunt, tunc articuli sunt duodecim secundum numerum duodecim Apostolorum: si autem consideremus quae radicaliter sunt credenda, tunc articuli sunt quatuordecim, quorum septem spectant ad Divinitatem, et septem ad Christi humanitatem, et haec signa sunt in septem stellis, et septem candelabris aureis, in quorum medio Filius hominis ambulabat. Sunt igitur septem articuli Fidei qui pertinent ad Divinitatem. Primus est unum Deum esse, qui ibi notatur, Credo in Deum. Secundus est, Patrem Deum esse, ibi, Patrem omnipotentem. Tertius est, Filium Deum esse, ibi, et in Iesum Christum Filium eius. Quartus, Deum Spiritum sanctum esse, ibi Credo in Spiritum sanctum. Et sic patet quod praedicti quatuor articuli sunt de unitate divina Essentiae, et Trinitate Personarum. Quintus est, credere remissionem peccatorum his, qui sunt in Ecclesia, ibi: Sanctam Ecclesiam Catholicam, Sanctorum communionem, remissionem peccatorum. Sextus est credere mortuorum resurrectionem. Septimus est, credere bonorum remunerationem, sub quo et comprehenditur malorum punitio, ibi, vitam aeternam. Et isti tres articuli ad Divinitatem pertinent; quia virtute Divinitatis fit peccatorum remissio, quae est anima vivificatio, et corporum resurrectio, atque corporis simul et animae glorificatio. — Alii septem sunt articuli, qui pertinent ad humanitatem Christi. Primus est, credere Filium Dei esse conceptum de Spiritu sancto, ibi: qui conceptus est de Spiritu sancto. Secundus est, credere Filium Dei natum ex Maria Virgine, ibi: ex Maria Virgine. Tertius, Filium Dei pro nobis mortuum in cruce, ibi: Passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, et sepultus. Quartus est, Filium Dei descendisse ad inferos secundum animam, ibi: Descendit ad inferos. Quintus est, Filium Dei resurrexisse a mortuis, ibi: Tertia die resurrexit a mortuis. Sextus est eundem ascendisse ad Coelos, et sedere ad dextram Patris, ibi: Ascendit ad Coelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis. Septimus est, Filium Dei iudicaturum vivos, et mortuos, sive bonos, sive malos, ibi: Inde venturus est iudicare vivos, et mortuos. Ita Seraphicus Doctor.

Id ipsum patet de praeceptis Moralibus, quibus homo ordinari debet ad Deum, proximum, et seipsum: ad Deum quidem, ut ei cultum debitum exhibeat: ad proximum, ut ei in omnibus iustitiam impendat; ad seipsum vero, ut quae sibi necessaria sunt ad salutem comparet, et servet. Haec autem omnia hominis debita rite Christus Dominus ordinavit in Evangelio. Primo namque quae Dei cultum concernunt distincte docuit, praescripsit: Deus enim summe colendus est, et honorandus propter supremam maiestatem; ex toto corde amandus propter infinitam bonitatem: summe timendus propter tremendam eius iustitiam; enixe rogandus propter paternam clementiam; in omnibus audiendus, et sequendus propter vigilantem providentiam, etc. Ad omnia autem haec munia Deo praestanda Christus Dominus hominem instruxit: docuit enim qualiter suprema eius maiestas esset colenda, cum ait Ioan. 4. Venit hora, et nunc est quando veri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu, et veritate: nam Pater tales querit, qui adorent eum. Spiritus est Deus: et eos, qui adorant eum, in spiritu, et veritate oportet adorare. Qualis eius infinitae bonitati impendi debeat amor, praescripsit Marci 12. cum ait: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua: quibus demonstrat, inquit Alensis memb. 8. ad tertium, quod non sufficit diligere Deum ex toto corde, idest intellectu declinando errorem: ex tota anima, idest voluntate declinando contradictionem: ex tota mente, idest memoria, vitando oblivionem: sed etiam ex tota virtute, addendo bonam operationem. Docuit pariter quantopere Deus sit timendus propter iustitiae severitatem, cum ait Matt. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius timete eum, qui potest, et animam, et corpus perdere in gehennam. Aperuit etiam qualiter Deus esset exorandus propter paternam clementiam, dum non solum orandi modum praescripsit Matt. 6, dicens: Tu autem cum oraris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum in abscondito: et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi: Orantes autem nolite multum loqui, sicut Ethnici, putant enim, quod in multiloquio suo exaudiantur: sed etiam praescripsit orationis formulam, cum ait ibidem: Sic ergo vos orabitis: Pater noster qui es in Coelis, etc. — Denique etiam hominem docuit, quomodo divinae curae, ac providentiae sese fidenter committere debeat, cum ait ibidem:

Dico vobis, ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini; nonne anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum? Respiciite volatilia caeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea: et Pater vester coelestis pascit illa: nonne vos magis pluris estis illis? Quis autem vestrum cogitans potest adiicere ad staturam suam cubitum unum? et de vestimento quid solliciti estis? considerate lilia agri quomodo crescunt: non laborant, neque nent. Dico autem vobis quoniam nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis: Si autem faenum agri, quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei! Nolite ergo solliciti esse dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Haec enim omnia Gentes inquirunt. Scit enim Pater vester, quia his omnibus indigetis. Quaerite ergo primum regnum Dei, et iustitiam eius, et haec omnia adiicientur vobis.

— Similiter hominem instruxit quantum ad omnia debita proximo impendenda: proximus namque corripiendus est, et revocandus a miseriis animae, nempe peccato, sublevandus in necessitatibus corporis, tuendus in bonis fortunae, provocandus ad bona gloriae. Haec omnia autem debita Christus ordinavit. Primum quidem cum ait Matt. 18. Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te, et ipsum solum: cum pariter docuit proximo remittendam esse omnem iniuriam, dicens Matth. 6. Si dimiseritis hominibus peccata eorum, sic dimittet vobis Pater vester coelestis peccata vestra: si autem non dimiseritis hominibus, sic nec Pater vester coelestis dimittet vobis. Docuit pariter quando sublevandus esset proximus in miseriis corporis, cum ait Lucae 6. Estote ergo misericordes, sicut et Pater vester coelestis misericors est; nolite iudicare, et non iudicabimini: nolite condemnare, et non condemnabimini, dimittite, et dimittemini, date, et dabitur vobis. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et superfluentem dabunt in sinum vestrum. Eadem quippe mensura, qua mensi fueritis, remetietur et vobis. In summa praescripsit omnia erga proximum debita, cum ait Lucae 10. proximum esse diligendum sicut seipsum; et Matt. 7. Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis. Et Ioan. 13. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Quibus verbis mandatum de diligendo proximo novum appellat, vel quia fuit ab ipso renovatum, et auctum, cum antea esset fere per pravam consuetudinem antiquatum, et restrictum, ut exponit Clemens Romanus lib. 6. const. cap. 23; vel quia Christus novo modo illud praescripsit, addendo videlicet novum motivum sumptum ex suo exemplo, et mirabili sua erga homines dilectione, ut ait Chrysost. hom. 71. in Ioan. Ex eo quod per eius adventum homines facti sunt fratres, et eo nomine specialiter diligendi, maxime vero Christiani, qui Christo ut Capiti inserti unius, et eiusdem Ecclesiae membra sunt, propter quod seipsos tamquam eiusdem corporis membra diligere debent. — Denique hominem ordinavit erga seipsum, dum scilicet suae sanctissimae vitae ab hominibus sectandae exemplar proposuit dicens Ioan. 13. Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci, ita et vos faciatis. Quam utique sanctissimam vitam ut homines facilius sectari possent, tribus eam veluti lineamentis, et characteribus distinxit, cum ait Matt. 16. Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, tollat crucem suam, et sequatur me. Quibus tria hominis Christiani debita distinguit; nempe rerum omnium et sui ipsius abnegationem: nam inquit Lucae 14. Qui non renuntiaverit omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus. Et Matt. 19. Omnis, qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. — Insuper docet iugiter esse vigilandum mortificationi corporis, crucemque quotidie ferendam; Christus enim passus est, nobis relinquens exemplum, ut sequamur vestigia eius. Denique admonet omnes actus nostros ex charitate, et propter Dei gloriam esse eliciendos, in omnibus autem cavendam esse vanagloriam. Attendite, inquit Matth. 6, ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in Coelis est.

Quaeres 1. Quare Christus Dominus praecepta iudicialia non instituerit. —

Respondeo, id quidem consulto fecisse; quia regnum temporale, aut rempublicam civilem non condidit, sed spiritualem communitatem, cuius regimen praecipuum spiritale est, et ad finem supernaturalem ordinatur: neque externum et politicum eius regimen ita curavit, ut leges iudiciales illi utiles statuere per se voluerit, sed eas condendi auctoritatem fecit suae in terris Vicario, nempe summo Pontifici. Cum enim optimo Ecclesiae regimini expediat saepe mutari leges pro temporum et occasionum varietate, maluit Christus dare Ecclesiae potestatem de illis statuendis, leges vero a se latas voluit esse stabiles et invariabiles. — Inde concludit Doctor in 3. dist. 10. n. 6. legem Evangelicam esse quidem leviorem Mosayca, si spectetur secundum praecepta iudicialia in ordine ad Christum, quia nulla huiusmodi praecepta Christus instituit. Secus vero si spectetur in ordine ad fidelium rectores, quia, inquit, tunc non licuit sacerdotibus, vel iudicibus condere quascumque leges, sicut modo licet principibus christianis. Sic ergo quantum ad hoc cernitur, quod pauciora sunt onera legis christianae in quantum ipsa est a Christo tradita, sed forte plura in tempore ipsi postea sunt addita alia per eos, qui habent regere populum christianum.

Quaeres 2. An praeceptis moralibus, et fidei antiquae legis Christus aliquid addiderit. —

Respondet Alensis qu. 56. memb. 8. ad tertium, quod quantum ad substantiam fidei, credendis nihil additum est, tamen articulis fidei aliquid additum est:

Et additio ista est, sicut expliciti ad implicitum, et determinati ad indeterminatum, ut patet in exemplo. Ante tempus Abrahae fuit fides reparationis nostrae, tamen implicita: postea aliquantulum fuit explicita Abrahae, quod fieret in carne, cum dictum est ei: In semine tuo benedicentur omnes Gentes. Genes. 22. et ita articulus de Incarnatione, qui prius erat implicitus, tactus est aliquantulum explicitus: tamen adhuc non erat determinatum, utrum incarnatio fieret de viro, an muliere, quousque dixit Isaias: Ecce Virgo concipiet: item adhuc non erat determinatus modus, per quem Virgo conciperet, quousque dixit Angelus: Spiritus sanctus superveniet in te. Fides ergo non mutata est, sed tamen additio facta est in fide reparationis articuli ad articulum, sicut expliciti ad implicitum, vel magis expliciti ad minus explicitum. Similiter dicendum, quod in moralibus quantum ad potestatem sensus nihil additum est: sed quantum ad rationem litterae additio facta est per illos modos, qui dicti sunt