Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

Notandum 1. Mosaycam legem spectari posse iuxta triplicem temporis differentiam, qua primo vixit, secundo mortua, tertio mortifera. Fuit, inquam, primo viva, vimque obligandi habuit eos quibus erat praescripta, nimirum Israelitas statim ab illius constitutione et promulgatione; unde amplissimam illius cultoribus mercedem, transgressoribus vero poenam indixit Deus per Moysem, ut videre est Deuter. 28, quo significaret se sincere velle istius legis observantiam. Perseveravit autem istius Mosaycae legis vigor ad Christi Domini nativitatem. Tunc enim infirmari coepit et languescere, unde Christus Dominus Matth. 11. v. 13: Omnes prophetae et lex usque ad Ioannem, scilicet Baptistam, qui velut aurora Christi Domini, iustitiae solis et praeco novi hominum Legislatoris ortum et officium praesignavit. Tandem vero extinctus est et omnino hebetatus ille vigor in Christi Domini morte, quando scilicet omnia quae de ipso scripta erant, prophetarum vaticinia, reipsa complevit, et Mosaycae legis sacramentorum et sacrificiorum utilitatem et efficaciam cruento suae mortis sacrificio evacuavit et extinxit. Coepit vero esse mortifera, quando propter pseudo-apostolos Mosaycam legem simul cum Evangelica servandam esse contendentes, decreverunt Apostoli, fideles ad Christum recens conversos non debere amplius ad Mosayca praecepta attendere, utpote quae nihil iam prodessent ad salutem. Quando vero id statutum fuerit, hic est determinandum.

Notandum 2. Veterem Legem solis Iudaeis revera fuisse praescriptam, nec Gentiles ad eius observantiam fuisse ulla ratione adstrictos: quod utique colligitur ex illo Deuter. 4. Quae est alia gens tam inclyta, quae habeat caerimonias et iusta iudicia? Psal. 75. Notus in Iudaea Deus: Psal. 147. Non fecit taliter omni nationi, et iudicia sua non manifestavit eis. Hanc eandem veritatem luculenter demonstrat Apost. ad Rom. 3. ubi declarans prerogativas, quibus Iudaei divinitus erant donati, ait: Quid ergo amplius Iudaeo est? multum quidem per omnem modum, primum quidem, quia credita sunt eis eloquia Dei: sub eloquiis autem maxime comprehendit legem, quae solis Circumcisis data est, et ideo Gentiles arcebantur ab ingressu templi, et participatione illius legis, nisi circumciderentur: non obligabantur autem Gentiles circumcidi, sed in eorum voluntate et arbitrio liberum erat, ut constat Exodi 12. Quod si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam, et facere phase Domini, circumcidetur prius omne masculinum eius, et tunc rite celebrabit: eritque sicut indigena terrae. Si quis autem circumcisus non fuerit, non vescentur ex eo. Haec autem specialis prerogativa populi Iudaici supra Gentiles non fuit eis a Deo concessa propter eorum merita, et fidelem in eum observantiam, sed ex mera Dei liberalitate ipsum populum praeceteris sibi peculiariter adlegentis, eo quod Christus ex ipso oriundus erat; quod utique declaravit Moyse Deuter. 9. ubi alloquens populum Iudaicum ait: Scito ergo quod non propter iustitias tuas Dominus Deus tuus dederit tibi terram hanc optimam in possessionem, cum durissimae cervicis sis populus. Memento et ne obliviscaris quomodo ad iracundiam provocaveris Dominum Deum tuum in solitudine: ab eo die quo egressus es ex Aegypto usque ad locum istum semper adversum Dominum contendistis. Decebat autem ut populus ille, ex quo Christus erat oriundus, speciali sanctitate fulgeret, et peculiari Dei dilectione... Hinc Moyses Deuter. 4. populum Iudaicum interpellans ait: Audistis verba eius de medio ignis, quia dilexit patres, et elegit semen eorum post eos. Semen, inquam, illud benedictum, nempe Christum Dominum in quo benedicendae erant omnes gentes.

Notandum 3. Quod etsi lex vetus soli populo Iudaeorum praescripta fuerit, ut eam observaret et custodiret, tamen non ad solos Iudaeos, sed maxime ad Christianos spectabat: nam promissiones, et dona in lege ista facta sunt propter veros Israelitas, et filios Abrahae, non qui secundum carnem nati sunt, sed qui filii Abrahae sunt secundum fidem, ut probat Apost. pluribus: maxime ad Rom. et ad Gal. Hinc egregie advertit S. August. lib. 4. Contra Faustum. terram Chanaam, a Deo Iudaeis concessa, sumi posse duobus modis, vel in se et ut est aliquod bonum sensibile, qualiter solum spectabat ad eos qui sunt Iudaei secundum carnem, vel quatenus est figura boni invisibilis longe melioris ac praestantioris, et sic pertinet ad Christianos. Temporalium rerum promissiones, inquit, in Testamento Veteri contineri, et ideo vetus Testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae vitae promissio, regnumque caelorum ad novos pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea est, sed Apostolicus intellectus est, dicente Paulo cum de talibus loqueretur: haec omnia in figura nostri fuerunt: et iterum: haec omnia in figuris contingebant illis, scripta autem sunt propter nos in quos finis saeculorum obvenit. Non ergo vetus Testamentum ad consequendos illas promissiones, sed ad intelligendas in eis novi Testamenti renuntiationes accepimus: veteris quippe significatio fidem novo conciliat. His ita praemissis, tria supersunt determinanda: Primum, an revera iam desierit legis veteris obligatio et virtus. Secundum, quandonam vigere cessaverit. Tertium denique, an statim ac vigere desiit, eius observatio mortifera fuerit.

Conclusio prima. — LEX MOSAYCA DE FACTO ABROGATA EST, ET IAM OBLIGARE DESIIT. Haec est de fide definita ab Apostolis in Concilio Hierosolymitano celebrato ut haec quaestio solveretur, sicut legimus Act. 15. per illa verba: Visum est Spiritui sancto, et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris quam haec necessaria, etc.

Hanc autem veritatem pluribus probat S. Paulus ad Rom. nam cap. 6. fidelibus baptizatis ait: Non estis sub lege, sed sub gratia. Et cap. 7. id declarat exemplo uxoris, quae per mortem viri soluta est a lege illius: unde concludit: Itaque fratres mei, et vos mortificati estis legi per Corpus Christi. Et ad Gal. id varie inculcat. c. 2. 3. et 5. maxime vero istis verbis: si circumcidamini, Christus nihil vobis proderit.

Hinc postea: Erucentis estis a Christo qui in lege iustificamini. Quod certe significat quod gratia Christi Domini non prodest ei, qui circumcisionem necessario servandam esse existimat. Item Apost. ad Hebraeos 7. ait: Translato Sacerdotio necesse est ut legis translatio fiat: atqui Sacerdotium veteris legis translatum fuit in Sacerdotium novae legis: nam cum ante esset Sacerdotium Aaronicum, factum est Sacerdotium Christi, qui dicitur Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech: ergo et ipsa lex vetus in novam cessit, sicque de facto desiit, et abrogata est.

Probatur 2. Illa lex abrogatur, et obligare cessat, maxime quando amplius non viget respectu eorum pro quibus lata est: sed lex vetus cessavit obligare Iudaeos, quibus maxime praescripta fuit: ergo revera obligare desiit. Maior constat: tum quia solvi et ligari respectu eiusdem dicuntur, alioqui opposita non essent: tum quia repugnantiam involvit quod lex aliqua censeatur abrogata, et tamen vigeat respectu eorum quibus est praescripta. Minor vero probatur: Primo, quia lex vetus non fuit data in sempiternum, sed tantum ut habet Apostol. ad Gal. 4. Donec veniret plenitudo temporis. Ergo adveniente plenitudine temporis per Christum, qui natus est in medio temporum, lex antiqua continuo cessavit. Secundo, ex eodem Apost. Umbram habet lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem: sed umbrae desinunt ad Solis ortum, cessantque dum veritas apparet. Hinc S. Bern. hom. 1. super Missus est: Prodeunte fructu, flos decidit, quia veritate apparente in carne, figura pertransiit. Vel ut ait Hieron. in cap. 1. ad Gal. Priusquam Christi in toto orbe Evangelium coruscaret, habuerunt suum fulgorem praecepta legalia: postquam vero maius Evangelicae gratiae lumen effulsit, et sol iustitiae toti mundo se prodidit, stellarum lumen absconditum est, et eorum radii caligaverunt. Similia habet Theodoretus ad Philippens. 3. ubi haec scribit: Superradiceus est lychnus, si Sol apparuerit: superradiceus Paedagogus iis, qui perfecta acceperunt sapientiam: inutilis est nutricis iis, qui solido cibo crescentur. Palea fert frumentum, sed postquam collectum est frumentum, palea eicitur; ita lex ostendit Christum, postquam autem is apparuit, ea est deinceps superradicea.

Probatur 3. Illa lex censetur esse abrogata quae tantum duratura erat, et vigere debebat usque ad institutionem et promulgationem alterius legis succedentis: at lex Mosaica tantum vigere debebat usque ad institutionem legis Evangelicae: ergo hac instituta prior cessare debuit. Maior constat. Probatur minor iis omnibus sacrae Scripturae testimoniis, quibus Deus praedixerat mutationem legis, et status populi faciendam esse in adventu Messiae. Sic per Malac. c. 1. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum: et munus non suscipiam de manu vestra: ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen meum in Gentibus, et in omni loco sacrificatur, et offertur nomini meo oblatio munda. Quibus verbis aperte praedicitur totum illum cultum sacrificiorum veteris legis abiiciendum esse a Deo, et in aliud purissimum commutandum, ut exponit Conc. Trid. sess. 22. cap. 1. Item significavit Ieremias c. 23. ubi praemissa Messiae promissione per haec verba: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen iustum, etc. subdit: Propter hoc dies veniunt, dicit Dominus, et non dicent ultra: Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti: sed: Vivit Dominus, qui adduxit, et duxit semen domus Israel de terra Aquilonis, et de cunctis terris: quibus verbis Propheta significat Gentiles ad Messiam venturum convertendos. Denique hanc ipsam veritatem probant omnes illi Scripturae textus, quibus Deus olim promiserat se daturum novam legem, qualis est Ieremiae 31. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et feriam domui Israel, et domui Iuda foedus novum: ubi nomine foederis legem significat. Hinc subiungit: Dabo legem meam in visceribus eorum. His enim significavit Deus se aliquando instituturum, et daturum novam legem quae priorem solveret, ut optime colligit S. Paulus ad Hebraos c. 8. ubi cum praemisset praefatos textus Prophetae, concludit: Dicendo autem novum, veteravit prius, quod autem antiquatur et senescit, prope interitum est.

Dices 1. Lex semel lata, et promulgata non abrogatur nisi per expressam revocationem, vel per legem posteriorem incompossibilem cum priore: sed in lege nova lata a Christo non legitur expressa revocatio legis veteris, nec illae leges sunt incompossibiles, sed simul observari possunt: ergo posterior priorem non revocavit, maxime respectu illius populi quem illa vetus obligabat.

Respondeo 1. Negari posse maiorem; nam, praeter illos duos modos abrogandi legem, invenitur tertius, nempe quod lex cesset per temporum mutationem, et successionem, quando dumtaxat pro determinato tempore lata est, et propter aliquem finem quo posito et obtento, obligare desinit: talis autem fuit lex vetus, nam praescripta fuit tantum ad tempus: et donec veniret semen, idest Christus, ut ait S. Paulus ad Gal. 3. nam finis legis fuit Christus, ut idem Apost. docet ad Rom. 10. et idem completo illo tempore, et eo fine obtento, cessare debuit illa lex absque alia abrogatione et revocatione. Hinc Luca 16. dicitur: lex et Prophetae usque ad Ioannem.

Respondeo 2. Negando minorem, quantum ad secundam partem: licet enim Christus Dominus in Evangelica lege tradenda non addiderit aliqua verba formalia, quibus expresse significet se praecepta veteris legis abrogare, et revocare, nihilominus revera illam veterem legem sua nova lege abrogarit, ut significat Paulus ad Rom. 3. Exclusa est, inquit, per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. Et ad Ephesios dicens: Legem mandatorum decretis evacuans: quod enim ait decretis, idem significat, ac per decreta sua, seu, ut exponit S. Chrysost., per praecepta, vel ut loquitur S. Hieron. per dogmata Evangelica. Christus ergo suis praeceptis, suaque nova lege veterem abrogaverit. Neque fuit necessaria expressa revocatio, inquit Suarez l. 9. cap. 10. n. 15. quia opera illarum legum licet non videantur formaliter repugnare, nihilominus leges ipsi inter se pugnant. Primo, quia lex nova traditur a Christo, ut per se sufficiens ad salutem, et necessaria: subindeque ipsi repugnat obligatio, et necessitas prioris legis. Deinde, observationes legis Mosaicae tantum erant figurae, et signa futurorum mysteriorum Messiae; Sacramenta autem legis novae, maxime Baptismus et Eucharistia, significant redemptionem per Messiam non esse amplius faciendam, sed factam, ac proinde subsistere non possunt cum illis signis, quae redemptionem futuram praesignabant. Denique, prior lex tantum uni populo data est qua distingueretur et segregaretur ab aliis nationibus: posterior vero data est cunctis gentibus, ut Ecclesia habens perfectam unitatem ex hominibus congregaretur.

Dices 2. Mosaica lex in sacris Litteris dicitur in perpetuum duratura: ergo nusquam cessare debuit. Probatur antecedens ex illo Gen. 17. ubi de circumcisione Deus ait: Erit pactum hoc meum in carne vestra in foedus aeternum. Item Exodi 12. Habebitis hunc diem... solemnem Domino in generationibus vestris cultu sempiterno. Psalm. 101. Statuit illud Iacob in praescriptum, et Israel in Testamentum aeternum. Item Baruch. 3. Hic liber mandatorum Dei, et lex quae est in aeternum.

Nego consequentiam, et ad antecedens dico vocabulum aeternum in Scripturis sumi dupliciter: Primo quidem improprie et pro diuturno et longiore tempore, quamvis finito: sic Psal. 75. Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis: Secundo vero proprie pro duratione quae principio et fine careat: lex autem vetus dicitur aeterna priori modo, quia scilicet longissimo tempore, et per multa saecula erat duratura: vel dicitur perpetua et sempiterna, eo quod praescripta fuit absque determinato tempore, qua ratione dici solet perpetuum quod praescribitur sine termino, qualiter diximus supra in prima Disputatione, leges propriissime dictas debere esse perpetuas. Vel lex vetus dicitur sempiterna et perpetua, eo quod ex natura sua indissolubile erat, nec solvi poterat nisi per causas extrinsecas, et supremam Dei auctoritatem, qualiter etiam res aliqua quae per solam vitam hominis durat, dici solet perpetua, ut vinculum matrimonii, professio religiosa, etc. Sic igitur pactum veteris legis dicitur foedus sempiternum, quia dissolvi non poterat donec impleretur: neque lex illa erat abroganda nisi per rerum positionem, quas praefigurabat, et quibus positis iam significare, et praesignare desiit. Vel denique dici potest legem Mosaycam caeremonialem esse aeternam et perpetuam, non ratione signorum et in se, sed ratione rerum significatarum et veritatis quae per illas adumbratur. Hac enim postrema ratione Mosaica lex dici potest perpetua, quia veritates evangelicae et mysteria fidei christianae per ea quae Mosaica lex continebat figurabantur, haec autem ad finem usque mundi perseverabunt, imo et in aeternum, dicente Christo Domino Matth. 24. v. 35: Caelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Hac ratione Apostolus ad Coloss. 2. v. 11. dicit circumcisionem esse confirmatam et ratam per Christum et fideles in ipso circumcisos circumcisione non manu facta in expoliatione corporis carnis, sed in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismo. Et 1. ad Cor. cap. 5. v. 7. dicit Pascha per Christum esse propagatum. Etenim, inquit, Pascha nostrum immolatus est Christus.

Instabis. Quod est iuris divini secundum se, est etiam invariabile ac perpetuum secundum se: sed Mosaica lex est iuris divini secundum se, utpote cum sit a Deo dictata et praescripta: igitur etc.

Distinguo maiorem: quod est iuris divini naturalis est perpetuum et invariabile secundum se, quia fundatur in sanctitate et aequitate divina, concedo: quod est iuris divini positivi, est in se perpetuum et immutabile, nego. Cum enim fundetur in sola Dei voluntate, quae pro suo nutu et arbitrio res statuit aut mutat, istud non aliam habet consistentiam quam quae petitur ex Dei beneplacito, ac subinde mutari potest iuxta illius ordinationem, qui enim legem arbitrio revocare potest. Porro Mosaica lex secundum sanctiones caeremoniales non est iuris naturalis, sed dumtaxat positivi, quippe cum non omnibus hominibus nec omni tempore, sed tantum iudaico populo et diutissime post rerum initium fuerit a Deo per Moysen praescripta.

Urgebis: Qui a divina voluntate constituuntur etiam debent esse constantia et immutabilia, alioqui ipsa divina voluntas variationi et mutationi esset obnoxia. Igitur etiamsi Mosaica lex per divinam voluntatem fuerit constituta, non minus debet esse invariabilis.

Distinguo antecedens: Si constituuntur eo fine ut perseverent in perpetuum, concedo; si dumtaxat ut durent ad determinatum aliquod tempus, nego. Porro Deus Mosaicam legem in iis quae caeremonialia sunt praescripserat tantum ad determinatum tempus, nimirum donec accederet veritas, succederentque mysteria fidei christianae, quorum istius caeremonialis legis capita erant typi, adumbrationes et figurae. Unde mutata est lex illa ex immutabili Dei voluntate, qui in ea mutatione non coepit velle quod nolebat, nec desiit velle quod volebat, sed aeternum suum implevit decretum et consilium de lege gratiae constituenda.

Adiicies: Tantum abest ut per adventum Christi submoveri debuerit Mosaica lex, quinimo omnia prophetarum vaticinia illius legis restaurationem spondent per Messiam, ut videre est Deuter. 30. v. 2. et 8. et Ezechiel. cap. 37. v. 24. et 10. Igitur illius legis vigor etiam cum lege Evangelica debet subsistere.

Respondeo, pleraque ex eis oraculis intelligenda esse de restitutione Reipublicae Iudaeorum post varias captivitates, praesertim vero post captivitatem Babylonica; unde mirum non est quod in eis oraculis propheticis agatur de restauratione templi, altaris, sacrificiorum et aliorum Mosaicae legis rituum. Si vero de statu Ecclesiae sub Messia quis ea velit interpretari, sicut eorum vaticiniorum nonnulla debent accipi, dico locutiones istas non esse ad litteram intelligendas; sunt enim symbolicae, non propriae: typicae, non litterales: spiritaliter, non vero carnaliter exponendae, ita quod Israel restituendo sint fideles per Christum regenerandi et solvendi a captivitate daemonis, et restituendi in libertatem filiorum Dei; urbs Ierosolyma sit Ecclesia, quam S. Ioannes, Apoc. 21. v. 2, appellat sanctam civitatem Ierusalem novam; ritus, sacrificia et sacramenta instauranda significant Dei cultum et sacrificium ac sacramenta in nova lege frequentanda. Itaque dum prophetae loquuntur de revocatione Israelitarum in patriam eorumque restitutione, hoc potest intelligi partim ad litteram pro reditu ex captivitate, partim mystice et symbolice, et de Ecclesiae Novi Testamenti constitutione, quae per terminos legales describitur. Nam quod ad litteram non possunt simpliciter intelligi, ex eo satis patet quod haec nec impleta sunt hactenus, nec impleri possint, destructo semel templo, vastata Hierosolyma, et dissipata gente.

Dices 3. Lex bona non debuit mutari: atqui lex vetus erat bona: ergo mutari non debuit.

Distinguo maiorem: lex bona et perfecta nec per se ad alteram ordinata non debuit mutari, concedo: lex imperfecta et quae per se ad aliam ordinabatur perfectiorem, nego. Talis autem erat Mosaica lex, quae tantum ordinabatur ad significandam legem Evangelicam, quae aliquando erat instituenda.

Ex his apparet veterem legem omnino abrogatam esse quantum ad praecepta caeremonialia et iudicialia quae in ipsa erant praescripta, quippe cum ea dumtaxat consignata fuerant ad tempus, scilicet usque ad adventum Messiae, nimirum in synagoga figura esset oeconomia regni Christi seu Ecclesiae; unde omnes illae sanctiones Mosaicae nullum amplius apud christianos vigorem obtinent nisi vel quatenus sunt conformes iuri naturali, aut per ipsum Christum Dominum vel Apostolorum constitutiones, vel Ecclesiae vel principum christianorum edicta instauratae et denuo propositae.

Ad moralia istius legis praecepta quod attinet, cum illa sint duplicis generis, alia quidem capitalia et universalia, omnes omnino homines spectantia, utpote iuri naturali consentanea, qualia sunt praecepta Decalogi: alia vero particularia et non nisi ad privatos quosdam homines aut particularem eorum statum attinentia, puta aequitas servanda a iudicibus, cavenda ab eis munera etc., puritas et corporis ac animi mundities a sacerdotibus, cum praesertim ad sacra accedunt, et sic de aliis; certum est utriusque generis praecepta moralia etiam apud christianos vim obtinere, tum quia haec conformia sunt dictamini rationis et legi naturali, quam quia per Christum aut Apostolos vel Ecclesiam sunt innovata. unde S. Leo, serm. 11. De passione Domini, cap. 5. cum declarasset caeremonialium praeceptorum Mosaicae legis abrogationem, subiungit: In praeceptis autem moralibus nulla prioris Testamenti decreta reprobata, sed Evangelico magisterio multa sunt aucta.

Ex his praecipue Socinianorum error contendentium Christum Dominum legem moralem ut imperfectam sicut et caeremonialem et iudicialem reprobasse, aut ut minus rectam in quibusdam correxisse, ut videre est in eorum catechismo Racoviensi cap. 1. et 2. necnon apud Ostorodum, De institutione religionis christianae cap. 22, et Volkelium lib. 1. De vera religione, cap. 21. quibus subscribunt Anabaptistae et Remonstrantes, isti quidem in apologia sua cap. 12, illi vero in colloquio Thorunth. cap. 1. d. 10. et 11. Qui omnes contendunt Christum Dominum prava Mosaicae legis praecepta moralia emendasse, quod ut evincant varia proferunt additamenta singulis Decalogi praeceptis per Christum adiecta, quod evincere putant praesertim ex cap. 5. Matth. ubi Christus Dominus multa Decalogi praecepta discutiens prout in praxi erant apud Iudaeos, qualiter ipsa ea velit observari indicat cum ait: dictum est antiquis etc. Ego autem dico etc. At eis verbis Christus falsam et erroneam Scribarum et Pharisaeorum interpretationem Decalogi praeceptorum convellit quidem, non vero alium sensum verbis legis affingit, nec agit novum legislatorem, sed tantum interpretem et vindicem legis per Moysen datae, et opponit dicta sua, non dictis aut scriptis Moysis, sed Scribarum et Pharisaeorum, prout se illa ab antiquis doctoribus accepisse iactabant. Patet 1. ex Christi propositione. v. 20. ubi loquitur de iustitia Pharisaeorum: Nisi abundaverit iustitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum. Ergo contra iustitiam pharisaeam, non contra iustitiam lege Moysis imperatam agere intendit. 2. Ex modo loquendi, non ait scriptum in lege Moysis, vel lex aut Moyses dixit vobis, sed audistis ex Scribis scilicet, aut Pharisaeis dictum esse antiquis, vel ab antiquis. Atque ita ostendit se traditiones tantum seniorum, de quibus mentio fit Matth. 15, et perversam interpretationem Scribarum et Pharisaeorum, non vero ipsam Moysis legem refellere. Itaque legem ipsam non emendavit, sed a pravis interpretationibus et commentariis eam vindicavit, ac priori nitori ac puritati restituit et per adiectas quasdam appendices quae implicite in ea continebantur splendidius illustravit. Quod ut fiat manifestum, necessum est singula praecepta disquirere.

Primum praeceptum de cultu divino pessime interpretabantur Scribae et Pharisaei de solo cultu externo quem in rebus dumtaxat civilibus, puta sacrificiis aliisque rituum signis reponebant. At Christus verum illius ac genuinum sensum declaravit cum ait Ioan. 4: Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate.

Secundum pariter praeceptum, de non usurpando nomine Dei in vanum, restringebant Pharisaei ad periurium illius qui iurasset per nomen Dei, et laxabant frenum iuramentis levibus et temerariis in quotidiano sermone, sicut et iuramentis per creaturas: quasi non peccaretur in legem vel Legislatorem iurando temere et leviter, vel falso etiam, modo non per nomen Dei, sed per nomen alicuius creaturae. Et obstrictus quidem esset qui iurasset per nomen Dei, vel per donaria Deo sacra; sed non qui per templum, per altare, per similia iurasset. Matth. 23. v. 16. 17. 18.; talia iuramenta impune fieri posse et violari. Christus falsissimas istas glossas redarguit, ostendens nec vana et temeraria iuramenta esse licita, nec ea quae concipiuntur per creaturas, qualiscumque illae sunt, ut apparet ex his verbis Matth. 5. v. 34. et sequentibus: Ego autem dico vobis: non iurare omnino, neque per coelum, quia thronus Dei est: neque per terram, quia scabellum est pedum eius: neque per Ierosolymam, quia civitas est magni Regis: neque per caput tuum iuraveris, quia non potes unum capillum album facere aut nigrum. Sit autem sermo vester, est, est: non, non: quod autem his abundantius est, a malo est.

Similiter tertium praeceptum, quo cautum est vacandum esse ab omni opere die sabbati, quod legis doctores sic pessime interpretabantur, ut assererent illo die non esse licitum etiam opera charitatis in proximi solatium exercere. Quamobrem cum Christus Dominus die sabbati curasset mulierem, quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo, archisynagogus aegre ferens quod miraculum istud sabbato fuisset patratum, dicebat turbae concurrenti ad Christum ut pariter sanitatem acciperent: Sex dies sunt in quibus oportet operari, in his ergo venite et curamini, et non in die sabbati. Hanc pessimam interpretationem refellens Christus Dominus, Luc. 13. v. 15: Hypocritae, unusquisque vestrum sabbato non solvit bovem suum aut asinum a praesepio, et ducit ad aquam? Hanc autem filiam Abrahae, quam alligavit sathanas, ecce decem et octo annis, non oportuit solvi vinculo isto die sabbati?

Quartum praeceptum de colendis parentibus, quo statuitur eis in necessitate subveniendum esse, sic explicabant Pharisaei, ut convenientius iudicarent Deo esse litandum quam parentibus opitulandum, et in Dei cultum impendendum id quo parentum calamitates poterant sublevare. Hanc divinae legis pravam interpretationem sic arguit et emendat Christus Dominus, Marc. 7: Moyses dixit: Honora patrem tuum et matrem tuam. Et: qui maledixerit patri, vel matri, morte moriatur. Vos autem dicitis: Si dixerit homo patri, aut matri, Corban (quod est donum, quodcumque ex me tibi profuerit); et amplius non dimittitis eum quidquam facere patri suo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram quam tradidistis; et similia huiusmodi multa facitis.

Ad quintum praeceptum quod attinet de cavendo homicidio, cui satisfactum putabant Pharisaei si quis proximo aut mortem aut plagam non intulisset; ceterum vero licitum existimabant, iniurias iniuriis rependere, et inimicitias aversionibus volvere. At Christus Dominus hoc redarguit, Matth. 5. v. 21: Audistis quia dictum est antiquis: non occides; qui autem occiderit, reus erit iudicio. Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio. Qui autem dixerit fratri suo: Raca, reus erit concilio. Qui autem dixerit: Fatue, reus erit gehennae ignis. Quibus omnem irae affectum et vindictam proscribit. Quod rursus confirmat adiiciens, v. 38: Audistis, inquit, quia dictum est, oculum pro oculo et dentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere malo: sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram. Quin etiam ut omnes simultates a suis sectatoribus arceat, praecipit ibidem v. 44. inimicos esse diligendos, benefaciendum iis qui nos oderunt, et orandum pro persequentibus et calumniantibus nos.

Sextum praeceptum exacte implere se putabant Pharisaei, si proximi thorum non invaderent et macularent. At Christus Dominus ibidem v. 28. asserit hoc praecepto non solum prohiberi exteriorem spurcitiam et corporis per adulterium inquinationem, sed etiam pravam mulieris concupiscentiam. Qui viderit, inquit, mulierem ad concupiscendam eam, iam moechatus est in corde suo.

Ad observantiam septimi praecepti satis esse ducebant Pharisaei, si bona proximi toto non invaderent, caeterum proprias facultates tenaciter et caute servandas esse suadebant. At Christus Dominus ibidem v. 40. ait: Qui vult tecum iudicio contendere et tunicam tollere, dimitte ei et pallium. Omnemque avaritiae radicem praecindit extinguuitque fomitem cum ait Matth. 6. v. 19. et 20: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea demolitur, et ubi fures effodiunt et furantur. Thesaurizate vobis thesauros in coelo. Quod utique fit largas pauperibus eleemosynas erogando, praesertim vero eis largiendo superflua.

Ad duo postrema praecepta quod attinet, existimabant Scribae et Pharisaei ad eorum observantiam sufficere si quis studio et arte proximi uxorem et bona surripere et in pravam voluptatem et illicitum usum sibi vindicare non tentaret. Verum Christus Dominus etiam horum desiderium iniustum et pravum esse pronuntiat, cum ait hos affectus a corde esse penitus eliminandos, utpote cum istae concupiscentiae in corde etiam latentes homines omnino contaminent, ait enim Matth. 15: Quae procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem: de corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae.

Ex his omnibus apparet Christum Dominum non approbasse sed confirmasse Decalogi praeceptorum observationem, eamque ad divini Legislatoris intentionem et mentem interpretatum esse, et legitimam eorum normam praescripsisse, quibus proscribitur Socinianorum error qui Manichaeorum haeresim instaurantes contendunt Decalogum, sicut et alia Mosaicae legis praecepta, per Christum Dominum fuisse abrogata.

Conclusio secunda. — Lex Mosaica lanquescere coepit, et infirmari per Christi Nativitatem, mori vero et extinguiri tantum per eius mortem.

Probatur prima pars: Primo quidem ex illo Luca 16. lex et Prophetae usque ad Ioannem, hoc est ad Christi Domini nativitatem vim obligandi habuerunt, maxime vero in eis praeceptis et caeremoniis quae Messiae nativitatem et adventum praesignabant. Additur quod aliqua saltem praecepta caeremonialia legis impleta fuere per varia Christi Domini mysteria ante mortem patrata: puta omnes illae caeremoniae, quae eius miracula et doctrinam praesignabant, maxime in curandis leprosis, caecis illuminandis, mortuis suscitandis, ignorantibus instruendis, nutriendis famelicis per miraculosam panis ac piscium multiplicationem. Denique, baptismus a Christo institutus fuit ante mortem, et vivificandi ac solvendi peccatum originale vim habuit, subindeque praeceptum circumcisionis obligare ex parte desiit ante Christi Passionem.

Patet etiam secunda pars, nempe quod Mosaica lex mori coepit, et extingui tantum per Christi mortem. Suadetur Primo, quia sicut translato Sacerdotio necesse est ut fiat legis translatio, inquit Apostolus ad Hebraeos 7. ita perseverante Sacerdotio necesse est legem subsistere; sed Sacerdotium Mosaicae legis non fuit translatum usque ad passionem et mortem Christi, ut affirmat Apostolus ad Hebraeos 9. ubi cum dixisset Christum per proprium Sanguinem introisse semel in sancta, concludit: Et idem Novi Testamenti Mediator est, ut morte intercedente in redemptionem earum praevaticationum, quae erant sub priori Testamento, repromissionem accipiant, qui vocati sunt aeternae haereditatis: ubi enim Testamentum est, mors necesse est intercedat testatoris. Quasi diceret: Vetus Testamentum vim non amisit nisi ubi Novum instauratum est: at hoc dumtaxat instauratum fuit per mortem Christi: ergo tantum per Christi mortem Vetus Testamentum desinere et mori coepit.

Deinde, Christus ad mortem usque aliqua legis praecepta servanda mandavit: ergo signum est legem ipsam vim adhuc aliquam habuisse usque ad Christi passionem. Patet antecedens ex illo Matth. 8. ubi Christus leproso sanato praecepit ut Sacerdotem adiret, offerretque munus quod Moyses pro leprosis mundatis offerri praeceperat: et Matth. 23. dixit: Super cathedram Moysis sederunt Scribae et Pharisaei: omnia ergo quaecumque dixerint vobis servate, et facite: insuper ipsemet pridie quam pateretur implere voluit praeceptum de comedendo agno Paschali: unde Luca 22. dicitur, Venit dies azymorum, in quo necesse erat occidi Pascha: necesse, inquam, necessitate praecepti, quod ipsemet Christus implere voluit.

Denique, lex Mosaica tota umbratilis erat et figurativa, subindeque non cessavit donec omnes eius figurae et umbrae impletae fuerunt: sed illae non fuerunt impletae usquequo Christus iam spiritum extremum emissurus, dixit: Consummatum est. ergo Mosaica lex quantum ad omnia sua praecepta penitus non fuit extincta nisi per Christi mortem: unde merito S. Thomas, qu. 103. art. 3. ad secundum: Christo praedicante et miracula faciente concurrent simul Lex et Evangelium, quia iam mysterium Christi erat inchoatum, sed nondum consummatum, et propter hoc mandavit Christus Dominus ante passionem leproso ut legales caeremonias observaret.

Confirmatur haec eadem veritas ex eo quod in passione Christi Domini velum templi legitur scissum Matth. 27. quod indicium fuit revera legem Moysis cessasse. Unde S. Ambrosius lib. 1. in Luc. c. 23. Et velum templi scinditur, quo mysteriorum synagogae profanatio declareretur: et S. Augustinus sermone 111. De Temp. Velum Templi scinditur, inquit, quia Synagoga honore nudatur, observatio antiqua dissolvitur. Signanter autem dixi legem Mosaycam tantum extingui in Christi morte: non enim prorsus extinctam fuisse videtur ante diem Pentecostes quo promulgata fuit Evangelica lex. Lex enim Mosaica non prius desiit quam Evangelica coeperit obligare, cum generatio istius sit corruptio illius: iuxta illud Apostoli ad Ephes. 2. Legem mandatorum decretis evacuans: idest, legem Mosaycam decretis Evangelicis excludens, ut exponunt Chrysostomus, Theophilactus, et Oecumenius ibidem: atqui lex Evangelica non coepit obligare ante diem Pentecostes: ergo ante illum diem lex Mosaea obligare non desiit. Maiorem ut certam supponunt. Minor vero probatur: lex ante sui promulgationem non obligat, ut etiam docet S. Thomas q. 90. art. 1. sed lex Evangelica non fuit promulgata ante Pentecosten: ergo ante diem Pentecostes obligare non coepit. Minor probatur; tum quia usque ad tempus Pentecostes Apostoli non proposuerunt populo publice Evangelium: tum etiam, quia quemadmodum lex vetus non fuit promulgata, nisi quinquagesimo die a Paschate Iudaeorum: ita non debuit lex nova promulgari, nisi post quinquaginta dies a Paschate sive resurrectione Christi. Promulgationem enim legis Mosayca figuram fuisse promulgationis legis Evangelicae, docent SS. Patres, maxime S. Augustinus Epist. 119. et S. Leo Sermone 1. De Pentecoste. Id pariter suadet mira inter utriusque legis promulgationem convenientia. Primo namque sicut lex Mosayca promulgata est die quinquagesimo post Pascha; sic etiam lex Evangelica promulgata fuit die quinquagesimo a Christi Domini Resurrectione, Act. 2. Secundo. Sicut illa in monte Sinai, ita haec in monte Sion promulgata est, iuxta illud Isaiae 2. De Sion exibit lex, et Verbum Domini de Ierusalem. Tertio, quemadmodum in monte Sinai audita sunt tonitrua, et fulgura, et Angelus Dei vices agens, apparuit Moysi in medio ignis: ita hic factus est repente de Coelo sonus tamquamvenientis spiritus vehementis, et apparuerunt dispertitae linguae tamquam ignis.

Conclusio tertia. — Lex Mosaica non fuit mortifera statim ac obligandi vim amisit, sed licitum fuit, quamvis non necessarium, aliquo tempore post eius abrogationem illius praecepta caeremonialia servare.

Probatur: Illud non potest censeri mortiferum quod ab Apostolis repletis et illustratis Spiritu sancto fuit usurpatum: sed post Christi mortem, postque legis Evangelicae in die Pentecostes promulgationem imo post eiusdem apud Iudaeos et apud gentes evulgationem, ipsimet

Apostoli usurparunt, et frequentarunt legis Mosayca praecepta caeremonialia, quamvis ea necessaria observatu non iudicarent: ergo non mortifera fuit legis observantia statim ac mortua eius fuit obligatio. Maior constat. Probatur minor pluribus quidem Apostolorum factis. Primo namque Paulus qui ad Galat. 2. c. non est passus Titum Gentilem circumcidi, ne veritati Evangelii praeiudicaret: nihilominus Act. 16. Timotheum ex matre Iudaea, et patre Gentili natum circumcidit, et cap. 18. more Nazareorum totundit caput in Cenchris: et cap. 21. seipsum purificavit cum Iudaeis ut illos sibi conciliaret, et cum ipsis purificatus templum est ingressus. Insuper, S. Iacobus, qui Act. 15. ierat in sententiam Petri, scilicet ut non onerarentur gravi iugo legis qui ex Gentilibus ad Christum converterentur, idem Act. 21. consilium dedit Paulo ut se cum aliis purificatum sisteret Sacerdoti levitico, nempe ut Iudaeorum recens conversorum invidiam et aemulationem declinaret; eum enim ex consilio seniorum ita alloquitur: Tu vides frater quot millia sunt in Iudaeis qui crediderunt, et omnes aemulatores sunt legis: audierunt autem de te, quia discessionem doceas a Moyse, eorum qui per gentes sunt Iudaeorum: dicens non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? atque oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quatuor, votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum illis, et impende in illis ut radant capita: et scient omnes quia ea quae de te audierunt falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem.

Quod autem iudicaret Iacobus hanc legis observantiam non esse necessariam, sed tantum licitam, patet ex his quae subiicit: De his autem qui crediderunt ex gentibus, nos scripsimus iudicantes ut abstineant ab idolis immolato, et sanguine, et suffocato, et fornicatione. Denique Apostoli etiam omnes in Concilio convenientes Act. c. 15. statuerunt ut Christiani abstinerent a sanguine et suffocato: sed abstinentia a sanguine et suffocato una erat ex caeremoniis legalibus: ergo Apostoli non iudicaverunt mortiferam esse veteris legis observantiam, statim ac mortua fuit eius vis et obligatio. Hanc autem veritatem clarius demonstrabit subsequentis quaestiunculae resolutio.

Quaeres: qualis, et quantus fuerit S. Augustini cum S. Hieronymo de legali observantia post Evangelicae legis promulgationem controversia, et disceptatio?

Respondeo 1. Eam quidem gravissimam fuisse, ut constat ex utriusque sancti Patris epistolis ultro citroque hac de re scriptis: cum enim S. August. Commentarium sancti Hieronymi in Epistola ad Galatas legisset, advertissetque eum contendere, quod quae narrantur cap. 2. de reprehensione Petri a Paulo, eo quod ille legalia usurparet, seque a gentibus Antiochenis recens conversis segregaret, ut viveret iudaice cum Iudaeis qui Ierosolymis a Iacobo advenerant: quod, inquam, S. Hieronymus vellet illam reprehensionem non fuisse seriam, sed simulatoriam, nec Apostolum serio, sed tantum simulatorie legalia servasse, ne scilicet Iudaeis recens conversis foret in scandalum; S. Augustinus id graviter accipiens, ita ad eum scribit Epistola 9.

In expositione epistolae Pauli ad Galatas invenimus aliquid quod nos multum moveat: si enim ad Scripturas sanctas admissa fuerint officiose mendacia, quid eis remanebit auctoritatis? quaenam tandem de Scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis subruatur improbitas? Statim enim ut protulerit: si aliter sapit, qui contra nititur: dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. Quapropter cum illam sententiam sancti Hieronymi pluribus improbasset, dixissetque: Itaque et ipse (Petrus) vere correctus est, et Paulus vera narravit, ne sancta Scriptura, quae ad finem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet, et fluctuet. Tandem concludit: Quare arripe, obsecro te, ingenuam, et vere Christianam cum charitate severitatem ad illud opus corrigendum, atque emendandum; et palinodiam, ut dicitur, cane, incomparabiliter enim pulchrior est veritas Christianorum, quam Helena Graecorum.

Hanc autem Epistolam una cum duabus aliis ab eodem S. Augustino exaratis cum recepisset S. Hieronymus, graviter quidem, et acerbe tulit, quod eum ad canendam palinodiam S. Augustinus provocaret: quapropter ad eum rescripsit Epistolam, quae est numero undecima apud Augustinum, in qua non leviter eundem S. August. carpit, pluribusque suadere nititur Apostolos tantum simulatorie servasse legalia, et ita S. Paulum reprehendisse Petrum. Unde post plura, sic Epistolam concludit: Veto in fine Epistolae, ut quiescentem senem iamque veteranum, militare non cogas, et rursum de vita periclitari, tu qui iuvenis es, et in Pontificali culmine constitutus, doce populos, et nostris Africae frugibus Romana tecta locupletem. Mihi sufficit cum auditore et lectore pauperculo in angulo Monasterii susurrare.

Igitur huius controversiae inter utramque Patrem summa fuit, quod licet inter se convenirent in tribus: Primo, quod observatio, sive ficta sive seria, legalium aliquo modo licita fuerit post Christi mortem: Secundo, quod ea non erat necessaria, nec vim, nec efficaciam habebat ad salutem: Tertio, quod post sufficientem Evangelii praedicationem tandem haec observatio fuit mortifera: nihilominus in quatuor maxime invicem dissidebant: Primo namque S. Hieron. censebat duo esse distinguenda tempora, unum ante Passionem Christi, in quo legalia non erant mortua, sed adhuc aliquam vim obligatoriam, necnon et expiativam suo modo conservabant; nec etiam erant mortifera, quia non peccabant ea observantes: Alterum post Passionem Christi, in quo non solum mortua fuerunt legalia, nec ullam obligandi vim et efficaciam habuerunt, sed etiam mortifera fuerunt, ita scilicet quod peccarent mortaliter quicumque ea observarent: unde ita S. Augustinum interpellat: Iudaeorum Paulus caeremonias observabat, cum iam Christi esset Apostolus, et dicis eas non esse perniciosas iis, qui eas velint sicut a Parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario loquar, et reclamante mundo, libera voce pronuntiem, caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse, et mortiferas Christianis, et quicumque eas observaverit, sive ex Iudaeis, sive ex gentibus, eum in baratrum diaboli derotum. Finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti, Iudaeo scilicet, et Gentili; neque enim omni credenti erit finis ad iustitiam, si Iudaeus excipitur. Sane autem Augustinus volebat distinguenda esse tria tempora, unum ante Christi Passionem, in quo legalia neque mortua erant, neque mortifera: aliud post tempus sufficientis promulgationis Evangelii, in quo legalia mortua sunt, et mortifera, quia videlicet sine mortali peccato ab hoc tempore observari non poterunt: tertium autem erat tempus medium, scilicet a Passione Christi usque ad Evangelii sufficientem evulgationem, quo tempore legalia quidem fuerunt mortua, quia neque vim aliquam habebant, nec aliquis ea ex praecepto servare tenebatur: non tamen fuerunt mortifera, quia illi qui ex Iudaeis conversi fuerant ad Christum, poterant per id tempus legalia servare, dummodo non putarent illa esse necessaria ad salutem, quasi sine legalibus fides Christi iustificare non posset. Secundo, S. Hieronymus existimabat, quod Apostoli numquam secundum veritatem servaverunt legalia, sed simulaverunt se ea servasse, ut vitarent scandalum eorum, qui fuerant ex circumcisione: quod quidem facientes non deludebant alios, quia id praestabant, non animo servandi legalia, sed propter causas alias, veluti si quis nunc abstineret a sanguine et suffocato, quia id suae sanitati adversaretur: S. Augustinus censebat e contra Apostolos ex animo servasse legalia, non tamen in illis posuisse spem salutis, quasi ad salutem essent necessaria: et hoc quidem fecisse eos, Non mentientis astu, sed compatientis affectu, nec simulatione fallaciae, sed compassionatione misericordiae. Quod fiebat ut Apostolus 1. ad Cor. 9. diceret: Factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem: hoc est, inquit Augustinus Epist. 9. fit tamquam aegrotus, qui ministrat, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi ministrari vellet, si ipse aegrotaret: Nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus, non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: denique deseruerat ea celebranda, cum iam esset Christi Apostolus, ut doceret non esse perniciosa iis, qui ea velint, sicut a Parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum Christo credidissent: non tamen in eis iam constituebant spem salutis, quoniam per Dominum Iesum salus illa, quae illis sacrificamentis significabatur, advenerat. Tertio, S. Hieronymus existimabat quod Petrus in simulatione ista, qua dicitur coegisse gentes iudaizare, non docentis imperio, sed conversationis exemplo, inquit S. August. quod, inquam, S. Petrus per hanc inductionem non peccavit: quia hoc faciebat ex motivo charitatis, ne scilicet Iudaeis foret in scandalum. Sanctus autem Augustinus contra censebat peccasse S. Petrum, venialiter tamen, propter scilicet parum discretam adhaesionem parti Iudaeorum ad vitandum scilicet eorum scandalum. Hinc S. Hieron. S. Augustinum a sua sententia non multum discedere putavit, ita scribens: Nec multum interest inter meam, et tuam sententiam: quia ego dico, et Petrum et Paulum, timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, imo simulasse mandata: Tu autem asseris eos fecisse clementer, non mentientis astu, sed compatientis affectu, dummodo illud constet, sive metu sive misericordia eos simulasse esse, quod non erant. Quarto denique S. Hieron. existimabat, quod Paulus vere non reprehendit Petrum, sed simulatorie tantum, sicut ipsemet Petrus dumtaxat simulatorie servabat legalia. ita quod sicut Petrus nolens scandalizare Iudaeos, simulabat se legalia servare, sic Paulus ut non scandalizaret gentes, voluit Petrum arguere, quibus significa ret se non probare, quod Petrus faciebat, sicque conventione et pacto uterque fidelibus sibi commissis providebat: Petrus quidem Iudaeis, Paulus vero Gentilibus. S. autem August. e contra censebat Paulum vere reprehendisse Petrum, non autem simulatorie: et licet Petrus venialiter peccaverit servando legalia, quia inde erat scandalum apud Gentiles, a quibus se subtrahebat: Paulus tamen non peccavit reprehendendo Petrum, quia ex eius reprehensione nullum scandalum oriebatur. His ita praemissis,

Respondeo 2. quod Apostoli legalia ficto atque simulato animo non observaverunt, imo nec observare potuerunt. Huius responsi prior pars constat ex dictis; et insuper probatur, quia nullum talis simulationis extat argumentum in Scripturis, imo contrarium colligitur ex eo, quod Paulus de consilio Iacobi, et seniorum sanctificavit se cum quatuor viris. Cuius quidem consilii motivum erat, ut ostenderet hoc ritu Paulus se non docere discessionem a Moyse; unde subiiciebat Iacobus: Et scient omnes quoniam quae de te audierunt, falsa sunt: sed ambulas ipse custodiens legem. Consilium autem illud non fuit datum Paulo, ut simulate tantum se cum viris quatuor sanctificaret; sed ut se sanctificaret simpliciter; nam, inquit S. Augustinus epistola 19. Si revera sic esset reprobatus, quemadmodum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam: non diceret Iacobus, et scient omnes: sed diceret, et putabunt omnes, quoniam, quae de te audierunt, falsa sunt: praesertim quia in ipsis Hierosolymis Apostoli iam decreverant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare; non autem decernerent ne quisquam tum Iudaeos iudaizare prohiberet, quamvis etiam ipsos iudaizare doctrina Christiana non cogeret. Patet etiam secunda pars responsi: id enim licite fieri non potest quod annexum haberet mendacium, irreligionem et scandalum: sed tria haec in simulata observatione legalium ab Apostolis reperta fuissent. Mendacium quidem, toties enim censetur quis mentiri, quoties assumit falsa signa ad insinuandam falsam opinionem cum intentione fallendi: atqui si Apostoli simulato animo servassent legalia, usurpassent falsa signa ad insinuandam falsam opinionem cum intentione fallendi: nam si usi fuissent legalibus, ut persuaderent se per illa legalia colere religiose, cum tamen non esset illis animus tali cultu Deum colendi: ergo revera mentiti fuissent. Fuisset pariter irreligio in ipso facto: tum enim est irreligio, quando quis assumit ritus falsae religionis eo animo, ut alii credant, se illam falsam religionem tamquam veram sectari: unde peccatum est contra religionem sumere etiam signa distinctiva externa pseudo-religionis: hine plurimi inter Martyres habentur, atque coluntur a fidelibus, quia thus idolis noluerunt adolere: hoc autem si animo simulato licitum fuisset agere, non tamquam Martyres venerationem, sed tamquam homicidae contemptum, atque maledictionem hominum promeruissent; quapropter lib. 2. Machab. c. 6. iure merito Eleazarus senex cum ab amicis sollicitaretur, ut simularet se manducasse carnes porcinas, sicut Rex imperaverat, ut hoc facto a morte liberaretur; generoso animo respondit, dicens: mitti se velle in infernum: Non enim aetati nostrae dignum est, ut multi adolescentium arbitrantes Eleazarum nonaginta annorum transisse ad vitam alienigenarum, et ipsi propter meam simulationem, et propter malitiam corruptibilis vitae tempus decerpiantur: et per hoc maculam, atque exsecrationem meae senectuti conquiram. Sed si Apostoli simulato animo legalia mortifera servassent, assumpsissent ritus falsae religionis eo animo ut alii crederent se illam falsam religionem tamquam veram fuisse sectatos.

De scandalo denique probatur: is dat scandalum alteri, qui confirmat illum suo exemplo in mali operatione, vel inducit alios exemplo suo ad malum faciendum: atqui si mortifera erant legalia tempore Apostolorum ante sufficientem ipsius Evangelii evulgationem, Apostoli exemplo suo confirmassent Iudaeos in observatione legalium, quae erat mala, quandoquidem erat mortifera. Exemplo quoque suo provocassent Gentiles ad similem observationem, qui merito credidissent sibi ex religione usurpandum quod usurpatum agnorissent ab Apostolis. Neque vero scandalum dederunt Apostoli quando ex animo ea observaverunt. Non Iudaeis, quibus videntibus ea significabant se ideo usurpare, non quasi necessaria essent saluti consequendae, sed ut cum honore deducerent ad tumulum Synagogam, neque detestari sicut idololatria detestanda est, cum illa fieri Deus praeciperit, hanc satanas persuaserit: et quod ut tamquam necessaria non debent appeti, ita neque damnari debent tamquam sacrilega. Non Gentilibus, quia illis significabant se ideo honorem impendere Deo tali cultu, quod ipsi ex Iudaeis assumpti essent, apud quos non vigebat lex vetus, bona erat tum cum observabatur, modo mortua, sed non mortifera, cum e contra cultus idolorum semper mortem intulit.

Confirmatur 1. Quia ratio quare nunc non licet simulato etiam animo servare legalia, alia non potest afferri, nisi quod nunc sunt mortifera: ergo si tempore Apostolorum ante divulgationem Evangelii fuerunt mortifera, ne quidem simulato animo licuit Apostolis ea servare. Secundo, quia non licet Gentilismum simulare, quia est aliquid mortiferum: ergo neque a pari licuit Apostolis Iudaismum mortiferum simulare. Hanc autem rationem urget S. Augustinus epist. 19:

Cur, inquit, mihi non licet dicere Apostolum Paulum, et alios rectae fidei Christianos, tunc illa vetera Sacramenta paululum observando reverenter commendare debuisse? deputarentur illae Propheticae significationis observationes a piissimis patribus custoditae, tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestandae: iam enim cum venisset fides, quae prius illis observationibus nuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tamquam vitam officii sui, veruntamen sicut funesta corpora necessariorum officiis deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulata, sed religiosa: non autem deferenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus obicienda. Proinde nunc quisquis Christianorum, quamvis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare voluerit, tamquam sopitos cineres eruens, non erit pius defunctor, vel baiulus corporis, sed impius sepulturae violator.

Dices cum S. Hieronymo:

Legalia aut bona erant, et salutem afferentia, aut non; si salutem non attulerunt, cur observantur? si autem observanda sunt, utique salutem afferunt, maxime quia observata martyres faciunt: non enim observarentur, nisi salutem afferrent: neque enim indifferentia sunt inter bonum, et malum, sicut Philosophi disputant: bonum est continentia, malum est luxuria; inter utrumque indifferens ambulare, digerere alvi stercora, capitis > naribus purgamenta proiicere, sputis rheumata iacere. Hoc nec bonum, nec malum est: sive enim feceris, sive non feceris, nec iustitiam habebis, nec iniustitiam. Observare autem legis caeremonias non potest esse indifferens, sed aut malum est, aut bonum est: tu dicis bonum, ego assero malum, et malum non solum his, qui ex Iudaico populo crediderunt. In hoc (nisi fallor) loco dum aliud vitas, in aliud devolveris. Dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos, iis qui credunt ex Iudaeis observandam legem esse decernentibus.

Respondet S. Augustinus Epist. 19. praecepta legalia statim post Christi Domini mortem potuisse dici nec bona, nec mala.

Cur autem, inquit, non dicam praecepta illa veterum Sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur, umbrae enim sunt praenuntiantes gratiam, qua iustificamur; nec tamen mala, quia divinitus praecepta sunt temporibus, personisque congruentia: cum me adiuvet etiam Prophetica sententia, qua dicit Deus se illi populo dedisse praecepta non bona: forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, idest, non talia ut illis homines boni fiant, aut sine illis boni non fiant. Si simulate quisquam sanctus Orientalis, cum Romam venerit, ieiunet Sabbato, excepto illo die Paschalis vigilae? Quod si ita dixerimus, non solum Romanam Ecclesiam, sed etiam multa ei vicina, et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur, et manet. Si autem non ieiunare Sabbato malum putaverimus, tot Ecclesias Orientis, et multo maiorem orbis Christiani temeritate criminabimur? Placetne tibi, ut medium quiddam esse dicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate absque superstitione fecerit? Et tamen nihil inde legimus in Canonicis libris praeceptum esse Christianis: quanto magis illud malum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, quia didici non eo iustificari, sed gratia Dei per Iesum Christum Dominum nostrum? Dico ergo circumcisionem proprii temporis, et caetera huiusmodi priori populo per Testamentum, quod Vetus dicitur, divinitus data ad significationem futurorum, quae per Christum oportebat impleri, quibus adventientibus remansisse illa Christianis legenda tantum, ad intelligentiam praemissae Prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut veniret fidei revelatio, quae his significabantur esse ventura. Sed quamvis gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda, atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari, salvosque fieri, non illis umbris rerum antea futurarum, tunc iam venientium, atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum vocatione, quos praesentia carnis Domini, et Apostolica tempora sic invenerant, omnis illa actio consumeretur, umbrarum hoc eis sufficiente ad commendationem, ut non tamquam detestanda, et similis idololatriae vitaretur, ultra vero non haberet progressum tamquam vel ab illa salus esset, vel sine illa esse non posset. Quod putaverunt haeretici, qui dum volunt, et Iudaei esse, et Christiani, nec Iudaei, > nec Christiani esse poterunt; quorum sententiam mihi cavendam, quamvis in ea numquam fuerim, tamen benevolentissime admonere dignatus es.

In hoc enim videtur S. Hieronymus S. Augustini mentem non fuisse assecutus in prioribus Epistolis: ex eo enim, quod S. Augustinus assereret legalia fuisse licite usurpata ab Apostolis; inde existimat S. Hieronymus, quod etiam vellet ea adhuc fore licita post sufficientem Evangelii promulgationem; propterea quod tempus non determinaverat Augustinus quo licite fieri posset Legalium observatio, ut ipsemet indicat Epist. 19. dicens:

Fateor sane in eo, quod Epistola continet mea, quod ideo sacramenta Iudaeorum Paulus celebranda susceperat, cum iam Christi esset Apostolus, doceret non esse perniciosa his, qui ea vellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, minus me posuisse illo dumtaxat tempore, quo primum fidei gratia revelata est, tunc enim hoc non erat perniciosum; progressu vero temporis erat perniciosum, nisi illae observationes ab hominibus Christianis desererentur: ne si tunc fierent, non discerneret, quod Deus populo suo per Moysen praecepit, ab eo quod in templis daemoniorum spiritus immundus, etc. Proinde potius culpanda est negligentia mea, quia hoc non addidi, quam obiurgatio tua.

Quaeres 2. An Petrus vere fuerit reprehensibilis, et vere, non autem simulate, a Paulo reprehensus?

Affirmo; idque probatur primo ex 2. cap. ad Galatas, ubi S. Paulus ait: Cum autem venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat. Et postea: Cum vidissem, quod non recte ambularent ad veritatem Evangelii, dixi Cephae etc. Quibus quidem verbis praemiserat 1. cap. Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Nam si verum est in Scriptura sacra nihil falsi contineri, verum est Petrum merito reprehensibilem fuisse, et vere a Paulo reprehensum. Unde Augustinus Epist. 19:

Si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum viderit non recte ingredientem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit, quod facere debet, recte utique facit, et idem falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum novit facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ingrediebatur ad veritatem Evangelii: id ergo faciebat, quod facere non debebat. Et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correptum potius credam coapostoli sui correptionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua Epistola posuisse: et si hoc non in Epistola qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior?

Probatur secundo; quia ille reprehensibilis est, qui exemplo suo inducit alios ad faciendum id, ad quod non tenentur tamquam ad illud tenerentur, sicque illis est causa scandali: atqui Petrus exemplo suo gentes inducebat ad iudaizandum, quasi vero illud esset necessarium, quod tamen necessarium non esse illis statutum fuerat in Concilio Apostolorum: nam res ita se habebat: Petrus cum Gentilibus conversis ad fidem conversabatur, utens indifferenter cibis illorum, idque instinctu Spiritus sancti, qui dixerat ei: Quod Deus sanctificavit, tu ne commune dixeris. Act. 10. Cum autem ad eum accessissent postea Iudaei a Iacobo zelantes pro legalibus, substraxit se a Gentibus, seque ab eis segregavit, quia timebat Iudaeos istos, simulans se in illorum sententia esse. Exemplo illius Barnabas, ceterique Iudaei, qui erant Antiochiae, discreverunt quoque se a Gentilibus in cibo. Tunc commoti sunt Gentiles, quasi iugum legis ipsis imponeretur: unde et non iudicante, quomodo gentes cogis iudaizare? Non quidem imperio, sed suae conversationis exemplo. Hinc reprehensionis occasio, quia cum Petrus instructus esset a Deo de non discretione ciborum, contrarium tamen simulabat: inde sequebatur scandalum Gentilium.

Obicies 1. Hoc contigit post acceptam gratiam Spiritus sancti ab Apostolis die ipso Pentecostes: ab eo vero tempore nullo modo peccaverunt Apostoli: ergo falsum est, quod Petrus tunc fuerit reprehensibilis: nam reprehensibilis nemo est, nisi propter peccatum.

Respondeo. A die, qua acceperunt Apostoli Spiritum sanctum, non amplius peccasse illos mortali peccato; quia fuerunt confirmati in gratia: caeterum peccasse venialiter, quia non fuerunt confirmati in bono. Peccatum vero S. Petri fuit veniale conversationis vitium, non doctrina, ut loquitur Tertullianus lib. 4. contra Marcionem cap. 3. superstitiosae simulationi, ex qua sequebatur Gentilium scandalum.

Obicies 2. Non est verisimile Paulum id ex animo arguisse in Petro, quod ipse censuerat posse fieri legitime, immo et fecerat: sed Paulus offensionis Iudaeorum metu observaverat legalia, factusque fuerat Iudaeus Iudaeis et omnia omnibus, ut omnes lucrifaceret. Qua igitur fronte, inquit S. Hieron., qua audacia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit? Hinc praemiserat:

O beate Apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem qua subtraxit se a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo venerant, cur Timotheum, filium hominis Gentilis, utique, et ipsum Gentilem, neque enim Iudaeus erat, qui non erat circumcisus, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? Respondebis mihi: propter Iudaeos, qui erant in illis locis. Qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli venientis ex gentibus, ignosce et Petro praedecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum.

Respondet S. August. non fuisse parem utriusque Apostoli legalium observationem; Nam, inquit, Petrus illa servarit mentientis astu: Paulus vero compatientis affectu; nam Paulus circumcidit Timotheum, ne Iudaeis, et maxime cognationis eius maternae sic viderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idololatria detestanda est: cum illam Deus fieri praeceperit, hanc Satanas persuaserit: et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine ulla circumcisione dicebant credentes salvos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. Itaque Paulus haec omnia praestitit compatientis affectu, ne scilicet Iudaeis, aut gentibus foret in scandalum; Petrus vero non ita, sed id praestitit, ut simularet se cum Iudaeis zelare legem et legalium observantiam; nam, inquit S. Thom. q. 103. art. 1. ad 2. Non peccavit Petrus in hoc, quod ad tempus legalia observabat, quia hoc ei licebat tamquam ex Iudaeis converso; sed peccabat in hoc, quod circa legalium observationem adhiberet nimiam diligentiam, ne scandalizaret Iudaeos, ita ut ex hoc sequeretur scandalum gentilium: at Paulus continebat moderatam circa legalia diligentiam, quia usurpabat tantum illa, ut non censeretur damnare synagogam, atque ut eandem cum honore sepeliret.

Obicies 3. Inferior non potest licite superiorem arguere: sed Paulus erat inferior Petro, qui Apostolorum princeps a Christo fuerat institutus, ut alios confirmaret: ergo etc. — Respondet S. August. Epistola 19. inferiorem non posse quidem superiorem arguere reprehensione, qua fiat per auctoritatem, concedit: qua fiat libertate charitatis, negat. Verba eius sunt:

Ipse vero Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sancta ac benigna pietate humilitatis accepit, atque sanctius et rarior exemplum posteris praebuit, ut non dedignarentur sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo confidenter auderent etiam minores maioribus, pro defendenda Evangelica veritate saltem fraterna charitate resistere. Est laus itaque iusto libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro.

Hoc sane exemplo motus Augustinus circa finem eiusdem Epistolae, ita S. Hieron. precatur:

Idemtidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris; quamquam enim secundum honorum vocabula, quae iam Ecclesiae usus obtinuit, Episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda vel dedignanda correctio.

Quaeres: utrum ille qui reprehensus est a Paulo, fuerit revera Petrus Apostolorum princeps: an alius quispiam, siquidem non nominatur ibi Petrus, sed Cephas?

Respondeo 1. Illum Cepham a Paulo reprehensum aliquibus videri unum esse ex 72. discipulis. Ita censent Dorotheus in Synopsi, et Clemens Alexandrinus apud Eusebium l. 1. Histor. c. 12. Eo autem fundamento nituntur, quod S. Lucas in Act. Apost. non referat adventum Petri Antiochiam, in qua tamen civitate erat ille, qui reprehensus est a Paulo.

Respondeo 2. Verius apparere illum Cepham a Paulo reprehensum revera fuisse Petrum Apostolorum principem: quia hic Cephas, qui reprehensus fuit, una et Iacobus, et Ioannes, dicuntur ibidem esse Ecclesiae columnae, et dedisse dexteras Paulo et Barnabae: non videtur autem alius a Petro Apostolorum principe adiungi Iacobo et Ioanni posse, ut cum eis dicatur columna, qua maxime Ecclesia fulciebatur; subindeque verior apparet aliorum sanctorum Patrum sententia existimantium illum Cepham revera fuisse Petrum Apostolorum principem.