Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

Eam fuisse Haeresiarcharum posterioris huius saeculi impiam et absurdam sententiam, ut assererent Christum Dominum non esse verum legislatorem, nec eum novam aliquam legem condidisse, sed solum a lege veteri nos liberasse. Ita sensit Lutherus, libro De libertate Christiana, ubi ait: Nullo opere, nulla lege homini Christiano opus est: cum per fidem sit liber ab omni lege. Eundem errorem evulgavit Calvinus, nam exponens illud Apostoli ad Galat. Misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret etc. sic exclamat: O miserabilem, inquit, iustitiam? o perniciosum errorem praedicantium Christum novum legislatorem. Quasi veterem legem abrogaverit, ut novam Christianis omnibus legem imponeret. Non fuit id Christi officium, sicut ipse dixit: Non misit Deus filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Et alio loco: Ego, inquit, non iudico quemquam. Non habuit profecto Christus id operis ac muneris, ut novam institueret legem, sed ut ab hominum cervicibus servile illud legis iugum auferret. Hoc illud est, quod Paulus clamat, Deum misisse filium suum factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. Nostri vero recentiores Theologi, divino adversantes consilio, pro Liberatore non Legislatorem, qui nos in durissimam tradat servitutem, suscipiendum docent. Huius autem male feriati capitis ut vesania compescamus evidentius.

Notandum 2. Duo maxime esse legis cuiuslibet munia; nempe dirigere, et praecipere: dirigit, inquam, creaturam rationalem ad finem sibi congruum per media convenientia; praescribit, dum ad bonum stimulat, et revocat ab eo quod inhonestum et malum est: praecipit autem quae iudicat esse necessaria; ut finis ille honestus et debitus possit obtineri. Concedunt quidem haeretici Novum Testamentum habere quidem rationem legis directivae, ipsique quadrare quod Regius Vates ait: Lex Domini immaculata, convertens animas, testimonium fidele, sapientiam praestans parvulis. Est enim immaculata; cum nihil pravum aut suadeat, aut permittat; convertens animas, quod nedum externos hominum motus, sed internos etiam, intimosque animi sensus regat: testimonium fidele, quod nulli errori obnoxia sit: sapientiam praestans parvulis, quod hominem sub nativae legis Mosaycae et aurora, velut adhuc coecutientem divina fidei luce illustret, et ad aeternam beatitudinem vocet, ac promoveat. An autem Evangelica lex etiam sit praeceptiva, et fidelibus aliqua mandata sub peccato, et interminatione aeternae damnationis praescribat, controversia est hic determinanda.

Notandum 3. Quod etsi nova lex ea ratione dici possit a mundi exordio instituta, quatenus quotquot iusti fuerunt ad Novum Testamentum spectabant, nec nisi per gratias intuitu meritorum Christi concessas iustificati fuerint, ut significat Apostolus Primae ad Corinth. 10. ubi de patribus veteris Testamenti ait: Omnes eundem potum spiritualem biberunt, bibebant autem de spiritali consequente eos petra: petra autem erat Christus; quocirca idem ad Hebraeos 13. dicit Christus heri, et hodie, et in saecula; hoc est licet Christus apparuerit tantum in medio temporum, nihilominus omnes cuiusvis temporis iustos sua fidei luce illustravit, et gratia ditavit; licet, inquam, haec ratione Evangelica lex censeri possit ab initio condita, tamen certum est ipsam nonnisi per Christum fuisse in medio temporum institutam, et promulgatam, tum quantum ad sua praecepta, tum respective ad gratiam Spiritus sancti, necnon et beneficiorum abundantiam. Cur autem ante id tempus non inceperit, triplex proferri potest ratio: Primo, quia gratia non debuit abundanter dari antea quam impedimentum peccati ab humano genere tolleretur, consummata redemptione per Christum: unde Ioan. 7. Nondum erat spiritus datus, quia nondum erat Iesus glorificatus. Et Roman. 8. Deus filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, de peccato, damnavit peccatum in carne, ut iustificatio legis impleretur in nobis. Secundo, quia quod est perfectum non debuit dari ab initio, sed prius quod est imperfectum tamquam dispositivum ad illud. Et haec est ratio Apostoli ad Galat. 3. Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide iustificemur. Tertio quia lex nova est lex gratiae: et ideo oportuit primo, quod homo relinqueretur sibi in statu veteris legis, ut in peccatum cadendo suam infirmitatem cognoscens, recognosceret se gratia indigere: et hanc rationem assignat Apostolus ad Rom. 5. dicens: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum: ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia.

Conclusio unica. — Christus Dominus revera instituit novam legem, non solum directivam, sed etiam praeceptivam.

Haec est de fide contra haereticos.

Probatur primo variis Scripturae testimoniis, quibus in Veteri Testamento Messias promittitur venturus ut legislator, et novae legis conditor.

Sic Ieremiae 31. Ecce dies venient, dicit Dominus, et feram domui Israil, et domui Iuda foedus novum, etc. dabo legem meam in visceribus eorum. Quae verba de Christo, eiusque lege dicta esse interpretatur Apostolus ad Hebraeos 8. et 10. Item Isaiae 2. sic dicitur: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Iacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis eius: quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Ierusalem. Quae de Messia, eiusque lege dicta esse, ex ipso textu manifestum est. Et cap. 33. de eodem Messia, sic ait: Dominus iudex noster, Dominus legifer noster, Dominus Rex noster, ipse salvabit nos. Idem constat ex Novo Testamento; nam Christus passim loquitur de sua lege: Ioan. 14. Mandata mea servate. Ioan. 15. 10. Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea. Matth. 28. Docete eos servare omnia quaecumque mandavi vobis. Et Paulus 1. ad Corint. 9: Illis qui sine lege erant, factus sum tamquam si sine lege essem, cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi. Et ad Hebraeos 2. confert inter se Christum et Moysen, et tamquam duos legisatores, alterum Veteris, alterum Novi Testamenti; et ait: Si transgressores legis a Moyse datae puniti sunt, multo magis transgressores legis a Christo puniendos esse. Quapropter merito Tridentinum Sess. 6. Canon. 21. sic pronuntiat: Si quis dixerit Christum Iesum a Deo hominibus datum fuisse ut Redemptorem, cui fidant, non etiam ut Legislatorem, cui obediant, anathema sit.

Probatur insuper haec veritas ratione: Ad providentiam, et prudentem administrationem supremi regis, ac summi Pontificis pertinet leges condere, quibus et regnum pacate tranquilleque regatur et subsistat, et debitus Deo cultus impendatur: at Christus fuit Ecclesiae summus Pontifex, totiusque mundi supremus Monarcha: ergo utroque titulo etiam legislator esse, et leges condere debuit. Maior constat: nullum enim regnum, nullave communitas perfecta, civilis, aut Ecclesiastica potest sine certis legibus convenienter gubernari, et stabiliter conservari, atque ad finem sibi propositum efficaciter dirigi, ut experientia notum est. Minor vero constat ex ipsa Scriptura sacra, qua Christum Regem esse profitetur simul ac summum Pontificem. Regem, inquam; sic Psal. 2. David in Messiae persona vaticinans ait: *Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius, praedicans praeceptum eius. Quae verba de Christo interpretatur Apost. ad Hebraeos 1. et Lucae 1. Angelus Virgini Mariae incarnationem Verbi divini in ipsa faciendam ait: Dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius, et regnabit in domo Iacob in aeternum. Fuit pariter Pontifex, ut constat ex Psal. 109. qui totus est de Messia, ut ipsemet Christus exposuit Matth. 22. De ipso itaque dicitur: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Quod etiam specialiter de Christo dictum esse affirmat Apost. ad Hebraeos 5. et cap. 7. prius dixerat: Habentes ergo Pontificem magnum, qui penetravit coelos, Iesum Filium Dei. Cum igitur Christus Ecclesiam instituerit ut novum regnum spiritale, cuius ipse Rex simul et summus Pontifex est, debuit leges instituere, quibus rite administrari, et ad finem propositum, nempe salutem aeternam promoveri possit. — Quapropter merito Concil. Trid. Lutheri ac Calvini errorem proscribens, ita statuit, Sess. 6. can. 19. Si quis dixerit nihil praeceptum esse in Evangelio praeter fidem, caetera esse indifferentia, neque praecepta, neque prohibita, sed libera: aut decem praecepta nihil pertinere ad Christianos, anathema sit.

Obiciunt 1. Haeretici: Novum Testamentum in hoc Veteri opponitur, quod qui vere sub novo sunt, non sunt sub lege, sed sub gratia: unde Ioan. 1. Lex per Moysen data est, gratia autem, et veritas per Iesum Christum facta est: ergo Moses fuit equidem legislator, non autem Christus, qui nullam legem statuit: sed solum gratiam, et iustificationem nobis promeruit. —

Nego consequentiam: et ad antecedens dico, ideo gratiam dici per Christum factam, legem vero datam per Mosen, non quod Christus nullam legem tulerit, sed quod non dederit legem nudam sine ulla gratia, ut Moses dederat Iudaeis legem, quae iubebat, non iuvabat, minabatur, non opitulabatur, languores ostendebat, non sanabat: Christus autem dedit nobis legem cum gratia, idest, legem praecipientem quae facienda sunt, et subministrantem auxilia, quibus fiant.

Obiciunt 2. Illud Apost. ad Rom. 6. Non estis sub lege, sed sub gratia; necnon et illud ad Galat. 5. Si spiritu ducimini, non estis sub lege: sed fideles ducuntur spiritu: subindeque non sunt sub lege. —

Respondeo, Apostolum illis verbis sermonem facere de lege Mosayca, cui legem gratiae opponit, in eo quod praecipiebat, et non iuvabat: secus est autem de lege Evangelica, quae gratiam continet, qua interius iuvamur ad servandum quae praecipit, vel, ut inquit S. August. 1. De continentia, c. 3. Non sumus sub lege bonum quidem iubente, non tamen dante: sed sumus sub gratia, quo id quod lex iubet, faciens nos amare, potest liberis imperare. Ad alterum autem Pauli contextum, dico eum partem legis non amplius vigere: nam cap. 1. ait, Dicite mihi, qui sub lege vultis esse, legem non legitis? etc. Et cap. 3. Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide iustificemur. At ubi venit fides, iam non sumus sub paedagogo. Igitur censet Apostolus, quod licet fideles teneantur ad vitanda peccata, non tamen ad id tenentur vi legis Mosaycae, sed virtute legis naturalis, et legis Evangelicae conferentis spiritum gratiae.

Obiciunt 3. Unde 2. ad Cor. 3. Ubi spiritus Domini, ibi libertas, scilicet ab obligatione legis: sed fideles habent spiritum Domini; Nam, inquit Apost., non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, etc.: quapropter Novum Testamentum, ad Galat. 5. et Iacobi 1. vocatur lex libertatis: ergo fideles nulli legi subiiciuntur. —

Respondeo, Apostolum per legem libertatis intelligere exemptionem a lege Mosayca, quae erat lex cogens et terrens, accusans et damnans, a qua revera liberantur, qui spiritu Christi ducuntur, tametsi sub lege Evangelica degant. Quapropter per annexum divinitus auxilium, fit ut fideles sponte et liberaliter et spiritu faciant ea, quae lex imperat: unde potius videntur esse supra legem, quam sub lege, ut exponit S. Chrysost. in illa verba 1. ad Timoth. 1. Iusti non est lex posita. Hinc S. August. in Psalm. 1. circa versum secundum, Iustus, inquit, non est sub lege: quia in lege Domini est voluntas eius. Qui enim in lege est, secundum legem agitur; ille ergo liber est, iste servus. Ambrosius lib. 3. offic. cap. 5. Lex iusto non est posita, sed iniusto, quia iustus legem habet mentis suae, et aequitatis,

Obiciunt 1. Haeretici: Lex nova vocatur Evangelium, eo quod vitam aeternam promittat sub conditione fidei solius, cum e contrario lex vetus eandem non promitteret, nisi sub conditione observationis mandatorum, iuxta illud Ezech. 20. Qui fecerit ea, vivet in illis. —

Respondeo, legem Evangelicam vocari Evangelium synecdoche, non quia vitam aeternam promittit sub conditione fidei solius, sed quia, ut supra diximus cum auctore Operis imperfecti in Matth., Evangelium est bonum nuntium; bona autem hominibus nuntiantur, quando promittitur eis beatitudo coelestis, peccatorum remissio, adoptio filiorum, mortuorum resurrectio, immortalis vitae, haereditas regni coelestis, possessio gloriae sempiternae, societas Angelorum, et communicatio spiritus, et fraternitas Christi, et paternitas Dei. Haec autem promissio et constitutio authentica praemii est lex, et pars totius legis Evangelicae, sicut comminatio et constitutio authentica poenae est lex poenalis.

Quaeres: in quo igitur consistat libertas Christiana? —

Respondeo, non consistere in eo, quod simus liberi ab observantia praeceptorum Dei, sed primo, in libertate a servitute peccati, et morte, iuxta illud Ioan. 8. Omnis qui facit peccatum, servus est peccati: Si ergo vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Et ad Rom. 6. Liberati a peccato, servi facti estis iustitiae. Secundo, in libertate a iugo legis caeremonialis et iudicialis Iudaeorum: ad Galat. 4. Quomodo iterum convertimini ad infirma, et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Tertio, in libertate a dominio et reatu legis etiam naturalis. Ad Rom. 6. Non estis sub lege, sed sub gratia, 2. ad Cor. 3. ubi spiritus Domini, ibi libertas.