Scotus Academicus, Tomus sextus: De Legibus Divinis et Humanis

Tot ac tanta fuisse legis Mosaycae praecepta, ut non immerito S. August. ipsam esse sarcinam innumerabilium praeceptorum dixerit. Quocirca etiam S. Petrus Vetus Testamentum appellat Act. 15. iugum insupportabile, dicens: Quid tentatis imponere iugum super cervices discipulorum, quod neque nos neque Patres nostri portare potuimus? Nec immerito quidem; si enim fides detur Genebrardo, sub finem Chronologiae, et Guillelmo Parisiensi, lib. De legibus cap. 1. circa medium, praecepta caeremonialia erant ad minus sexcenta et tredecim; ex quibus 218. erant affirmativa; tot scilicet quot sunt membra in homine, et ossa: et 365. negativa, quot in anno dies numerari solent.

Notandum 2. Ex eodem Guillelmo Parisiensi ibidem, triplicem fuisse causam cur tot praecepta Iudaeis praescriberentur:

Prima fuit ruditas, et incrudition ipsius populi, propter quam generalibus praeceptis solum erudiri, et institui non potuit, et ideo per partes particularium mandatorum erudiendum illum ac instituendum decrevit Deus, quasi parvulum magis tractionibus panum, atque micis quam panibus integris nutriendum. Secunda causa, execrabilis idololatria multiplex, in cuius eliminationem pro parte magna intendit lex, et hoc potissimum in omnibus mandatis, quae absurda videntur, et nullam utilitatem afferre servantibus. Tertia causa, quia librum legis voluit Deus esse sufficientem pro tempore illo, et capacitate novitii adhuc illius populi, vel pro parte maxima puerili. Voluit ergo legem continere ea omnia, quae dirigere, moderari, ac decorare sufficerent vitam huius populi, dans eis in hoc multam materiam meditationis, vel exercitationis in lege illa, pro captu ruditatis eorum et imperitiae; ne librorum paucitas, et parvitas mandatorum simul essent eis occasio evagandi ad libros humanarum traditionum, et inde credulitates novas, et errores impietatis, legique Dei contrarias superstitiones haurirent: et haec multa vigilantia, ac distinctione observatum est apud Hebraeos multis temporibus, videlicet ut sapientia legis contenti, libros aliarum gentium declinarent. Unde nec Philosophiae operam dare illis temporibus ausi sunt, donec commixti inter gentes, videlicet Chaldaeos, disciplinas, et studia maxime proveherent, et adhuc ampliare et provehere non desistant; quamque Egyptii inceperint, et Graeci sint studiosissime atque magnifice prosecuti. Hoc ipsum voluit lex Deuter. 4. ubi dicit: Haec est enim vestra sapientia, et intellectus. Similiter, et Isaiae 8. Numquid non populus a Deo suo requirit visionem pro vivis, ac mortuis, ad legem magis, et ad testimonium? Et Psal. 1. Beatus vir qui in lege Domini meditatur die ac nocte; et multa huiusmodi. Deinde ita artavit eos ipsa lex ad sui iugum, meditationem, et observantiam, ut alias ei cogitare, et in aliis studere, nullo modo vacaret; sicut legitur Deuteron. 6. Meditaberis ea sedens in domo tua, et ambulans in itinere, dormiens, atque consurgens etc. Postquam autem Chaldaeis sive Babyloniis, et genti Arabum commixti sunt, et miscuerunt se studiis eorum, et Philosophiae, et secuti sunt opiniones Philosophorum, nescientes legis suae credulitates, et Abrahae fidem, contra disputationes eorum, et rationes defendere; hinc est quod facti sunt in lege erronei, et in fide ipsius Abrahae haeretici; maxime postquam Regnum Saracenorum diffusum est super habitationem eorum, exinde enim eternitatem mundi, et alios Aristotelis errores secuti sunt multi eorum.

Notandum 3. quod lex vetus tria praeceptorum genera complectebatur: moralia, caeremonialia, et iudicialia, iuxta illud Deuter. v. 31: Loquar tibi mandata mea et caeremonias meas atque iudicia.

Lex illa Iudaeis solis praescripta fuit, ut constat multis Scripturae textibus. Primo quidem Deuter. 4. haec habentur: Quae est alia gens tam inclyta, quae habeat caeremonias ac iusta iudicia? Psalmo 75: Notus in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius. Psalmo 147: Non fecit taliter omni nationi, et iudicia sua non manifestavit eis. Ad Rom. 7.: Quid ergo amplius Iudaeo est? multum quidem per omnem modum, primum quidem quia credita sunt eis eloquia Dei. Ergo aliis a Iudaica gente data non est lex vetus: nimirum posita est in caeremoniis ac iudiciis, in sincera Dei cognitione, in eloquiis divinis.

In cultu Dei considerari possunt ipse cultus, colentes, et instrumenta colendi. Cultus ipse specialiter consistit in sacrificiis quae offeruntur in reverentiam Dei. Instrumenta colendi pertinent ad sacra, quale est tabernaculum, et vasa, et alia huiusmodi. Ex parte autem colentium duo possunt considerari, scilicet eorum institutio, quod fit per quamdam consecrationem populi vel ministrorum, atque ad hoc pertinent sacramenta: et eorum singularis conservatio, per quam distinguuntur ab his qui Deum non colunt, et ad hoc pertinent observantiae, puta in cibis, et vestimentis, aliaque eiusmodi.

Sacrificia instituta sunt in veteri lege tum ut hac ratione Iudaei, proclives alioqui admodum ad idololatriam, ab ea retraherentur immolando Deo vero, et non diis.

Explicat ista praeclare Theodoretus, tom. 1. serm. 7. ubi scribit:

Israelim, longum tempus in Aegypto versatum, pravisque indigenarum moribus imbutum, ut idolis ac daemonibus immolaret ab illis edoctum, et ludis, choreisque ac musicis organis oblectari; harum rerum in habitu constitutum liberare volens Deus, sacrificare quidem permisit, non tamen omnia sacrificare, neque falsis Aegyptiorum diis, sed sibi soli, Aegyptiorum etiam deos offerre.... Haud itaque victimarum indigens Deus, nidoris appetens, illa instituit sacrificia: sed ut aegrorum affectibus mederetur. Sic et musica instrumenta in cultu suo passus est, non quod illorum concentu oblectaretur ipse, sed ut idolorum errorem paulatim aboleret. Si enim, ut primum ab Aegyptiorum potestate liberati sunt, perfectas eis leges obiecisset, resiliissent prorsus, et frenum respuentes ad pristinam labem recurrissent. — Similia habet Chrysostomus, homil. 6. in haec S. Matthaei verba: Ecce stella quam viderant Magi, ubi scribit: Ne opineris Deo indignum quod Magi per stellam vocentur: hoc enim modo omnes Iudaeorum caeremonias, omnesque ritus et sacrificia et purificationes, et neomenias, et arcam, templumque ipsum reprobabis. Siquidem haec omnia originem a gentium ruditate traxere. Deus ob deceptorum salutem, se coli passus est per ea per quae illi daemones antea coluere; aliquantulum illa in melius deflectens, ut eos populatim a consuetudine reduceret, et ad philosophiam altiorem perduceret. Inde est quod sacrificia Israelitis non praescripserit Deus, nisi postquam in idololatriam declinaverunt conflantes sibi vitulum adorandum; tum maxime ut per illa homines protestarentur se cognoscere Deum tamquam supremum dominum vitae et necis, atque rerum omnium Creatorem, sed et ut figurarent sacrificium Christi Domini tamquam imperfecta perfectum, ille quippe una oblatione explevit variarum differentiam sacrificiorum.

Sacrificia autem veteris legis erant in triplici differentia, ratione triplicis sacrificandi finis. Primo holocausta, quae specialiter instituta erant ad protestationem supremi dominii Dei in res omnes: ideoque comburebantur omnino talium sacrificiorum victima; ut sic ostenderetur quam summo iure Dominus mortificat, et vivificat, et quod sicut in iis totum animal resolutum in vaporem sursum ascendebat, ita etiam significaretur totum hominem, et omnia quae hominis sunt, Dei dominio esse subdita, et esse ei offerenda. Habes praecepta Levit. 6. et ritus Levitici 1.

In hoc enim sic statuitur: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, idest, de bobus et ovibus offerens victimas; si holocaustum fuerit eius oblatio, ac de armento, masculum immaculatum offeret ad ostium tabernaculi testimonii, ad placandum sibi Dominum; ponetque manum super caput hostiae, et acceptabilis erit, atque in expiationem eius proficiens; immolabitque vitulum coram Domino, et offerent filii Aaron sacerdotes sanguinem eius, fundentes per altaris circuitum, quod est ante ostium tabernaculi. Detractaque pelle hostiae, artus in frusta concident; et subiicient in altari ignem, strue lignorum ante composita: et membra quae sunt caesa, desuper ordinantes, caput videlicet, et cuncta quae adhaerent iecori, intestinis et pedibus lotis aqua; adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum atque suavem odorem Domino. In quibus verbis tria praesertim occurrunt spectanda: per ordinem ad victimam oblatam, ad personam eam offerentem, et ad sacerdotem immolantem. In victima tria requirebantur, 1. ut animal offerendum esset masculum; 2. ut esset immaculatum; 3. ut esset selectum. Debebat, inquam, 1. esse masculum, quia masculinum genus in rebus omnibus faemineo praestantius est; Deo autem bonorum omnium largitori in gratiarum actionem offerenda sunt quae meliora. Deinde, cum Deus sit sanctissimus et ab omni prorsus defectu remotus, nihil nisi mundum et purum, gratum et acceptum habere potest. Denique, victima debebat esse selecta; neque enim omnia indiscriminatim animalia poterant offerri in holocaustum, sed haec dumtaxat: iuvencus, agnus, hircus, turtur, columbarum pulli. — Ex parte offerentis necessarium erat 1. ut victimam adduceret in atrium, nimirum ut offerret oblationem suam coram Domino: praesentia autem Domini in loco sancto maxime spectabatur a primo atrio Israelitarum, mulierum aut virorum ad interiora templi; hic autem ritus adeo necessarius erat, ut mulieres quae alioquin omnino arcebantur atrio, si victimam adducerent, necesse haberent in hoc ingredi, ut iam antea innuimus. 2. Offerentem oportebat manum imponere capiti victimae dum vivebat. Levit. 1. 4. Omnibus victimis quae a quopiam privato offerebantur, seu deberentur, seu spontaneae essent, oportebat ipsum imponere manum dum vivebant, exceptis tantum primitiis, decimis et Paschate. Ita Ioannes Lightfoot, De ministerio templi. 3. Opus erat ut haec manus impositio fieret in atrio, nimirum ut sua veluti peccata imponeret coram Domino, quatenus per eius mortem possent ablui et deleri; locus vero in quo stabat offerens ordinarie erat, ut quidam volunt, ad portam atrii sacerdotum, alii vero iuxta altare et intra atrium sacerdotum, quod minus probabile puto, cum laicis interdictus esset ingressus intra sacerdotum atrium. Offerendo autem victimam et manus ipsi imponendo, dicebat coram sacerdote: Ad Dominum peccari, perperam feci, rebellis fui, hoc et hoc dimisi, paenitet me eorum, te, atque haec sit mea expiatio. — Tertio tandem ex parte sacerdotis immolantis victimam tria pariter requirebantur. 1. Debebat oblatam viventem victimam mactare, hoc tamen munus implere poterat eam offerens aut levita, quando plurimae immolandae erant victimae, adeo ut sacerdotes pares non essent iis matandis, ut fiebat praesertim tempore Paschatis et aliis sollemnitatibus, testibus in quibus singula familiarum capita tenebantur adstare coram Domino, et victimas offerre. 2. Debebat occisae victimae sanguinem excipere priusquam illa excoriaretur. Excipiebat autem sanguinem ipsum in vase mundo et cultui divino consecrato, et ex eo aspergebat altare per circuitum, aut saltem quatuor eius angulos. 3. Tenebatur victimam excoriare, in partes dividere, sale condire, intestina et viscera lavare, eas partes super struem lignorum in altari positam collocare eo ordine quem illae partes servabant in animali dum viveret, et tandem ignem adhibere quo penitus illa cremarentur. Ita ut illius victimae nihil residui superesset praeter cineres. Reservabant tamen sacerdotes victimarum pelles quas sale condiebant, ut absoluto suo ministerio in subsequenti sabbato illas inter se dividerent, et in proprios usus converterent.

Secundo sacrificia pro peccato, quae instituta fuerunt a Deo ad excitandum peccati detestationem eiusque expiationem propugnandam per poenitentiam. Ex illis sacrificiis alia erant pro delicto, et alia pro peccato. Delictum et peccatum in Scripturis aliquando eadem sunt, sed in Levitic. distinguuntur, ut observat S. Augustinus, quaest. 5. in Leviticum; et videtur probabilior sententia quae vult illud esse delictum, quod imprudenter, idest, ignoranter; illud peccatum, quod sciente committitur.

Addunt Hebraei doctores producti a Ioanne Lightfoot loco supra laudato, sect. 3, quod oblatio pro peccato erat pro re imprudenter commissa adversus unum ex negativis praeceptis, et tum demum cognita; oblatio vero pro delicto erat pro re commissa quidem, sed ita ut dubitaretur an praeceptum esset ea actione violatum. Qui adhuc ignorabat utrum transgressus esset necne, attamen tenebatur offerre oblationem pro delicto, qua tutum eum praestaret a poena excisionis. Quod si semel resciret se violasse praeceptum aliquod, quod excisionis poena sancitum esset, tum tenebatur offerre sacrificium pro delicto. Ita Thalmudistae in Herithuth perel. 2. cuius varia proferunt exempla, ut videre est in auctore Thosaphte, ubi inter caetera legimus: Viri uxor et soror simul sunt, et ipse concumbit cum altera, sed utra sit ignorat. Habet duas uxores, una earum est in sua separatione, altera non item; concumbit cum alterutra, sed utra fuerit ignorat. Ipsi opponitur adeps, et aliquid reliquum ex sacrificio, comedit ex alterutro, sed utrum fuerit ignorat. Est sabbatum et dies expiationis; laborat alterutra, sed utra fuerit nescit. R. Eliezer iudicat eum offerre debere sacrificium pro peccato; sed R. Iosua eum absolvit. Iamvero R. Iose dicit quamvis R. Iosua ipsum ab oblatione pro peccato absolvat, tamen eum censet offerre debere dubiam pro delicto oblationem. Hinc ex eorum mente oblationes ita affines sunt ut vix una discerni possit ab altera.

In sacrificio pro peccato pars una comburebatur, altera vero cedebat in usum sacerdotum: ad significandum quod expiatio peccatorum sit a Deo per ministerium sacerdotum: nisi quando sacrificium offerbatur pro peccato totius populi, vel specialiter pro peccato sacerdotis: tunc enim totum comburebatur, quia non debebant in usum sacerdotum venire ea quae pro peccato offerebantur, ut nihil peccati in eis remaneret, et quia hoc non esset satisfactio pro peccato: si enim esset in usum eorum pro quorum peccatis offerebatur, idem esse videtur ac si non offerrentur. Horum sacrificiorum praeceptum habes Levitici 7.; ritus, Levitici 1. et 6.

Victimae offerendae pro peccato diversae erant iuxta diversitatem eorum pro quibus offerebantur. Illa namque oblationes fiebant vel pro congregatione vel pro privatis. Hircus in die expiationis offerebatur pro peccatis omnium Israelitarum, Levit. 16, v. 15. Vitulus autem pro peccatis alicuius communitatis particularis, puta pro una tribu, familia, synedrio, imo et pro omni coetu Israelitarum quando per ignorantiam et per imperitiam peccaverant, et postea peccatum suum agnoverant, ut praecipitur Levit. 4., v. 18. Pro privatorum debent offerri victimae, nam pro peccato principis per ignorantiam admisso hircus de capris immaculatis debebat immolari. Pro peccatis vero particularium et subditorum offerebatur capra aut ovis immaculata. Pro peccato sacerdotis offerebatur iuvencus, idque publice, ut refert auctor Baal Turim in cap. 4. Levit. Ne quisquam, inquit, pra pudore retuleret fateri peccatum suum: ecce enim summus sacerdos peccaverat, confitebatur peccatum suum, et oblationem pro peccato offerebat. Cum autem immolaretur victima pro peccato et delicto per ignorantiam admisso, iidem servabantur ritus qui in holocaustis. Circa sanguinem vero qui ex eis victimis inferebatur in locum sanctum, sic se gerebat sacerdos, ut refert auctor Iosaphtha in Corban perek 6. Iuvenci comburebantur, et hirci qui comburebantur extra castra, dum mactabantur, et aspergebatur eorum sanguis in altare holocaustorum, sacerdos intrabat, et stabat intra altare aureum et candelabrum. Altare erat ante ipsum, immittabatque in sanguinem digitum suum, et septies aspergebat sanguinem versus sancta sanctorum; et quoties digitum immittebat ac aspergebat sanguinem, etiam altaris cornua unguebat.

Tertio denique erant sacrificia pacifica quae offerebantur Deo, vel pro gratiarum actione, vel pro salute et prosperitate offerentium, pro debito beneficii recipiendi, vel accepti. Et in tres partes dividebantur: una pars incendebatur ad honorem Dei, secunda cedebat in usum sacerdotum, tertia denique in usum offerentium, ad significandum quod salus hominis procedit a Deo, dirigentibus ministris Dei, cooperantibus ipsis hominibus qui salvantur. Habes praeceptum huius sacrificii Levit. 7.; ritus autem Levit. 3.

Pacificae oblationes ratione eorum pro quibus offerebantur, erant universaliter duplicis generis; aliae enim erant communes, aliae privatae. Communes dicebantur eae quae fiebant pro universa Israelitarum gente in festo Pentecostes, ut statuitur Levit. 23., ubi post recensita sacrificia holocaustorum et pro peccato quae diebus istis erant offerenda, additur v. 19: duosque agnos annicos hostias pacificorum, et haec oblationes pacificae a Thalmudistis in Zenach perek 5. sanctissima sacrificia dicebantur, cum reliquae oblationes essent sacrificia minus sancta.

Privatae oblationes pacificae triplicis erant generis, nam aliquae offerebantur sine pane: aliquae vero cum pane, ut cautum est Levit. 7. v. 13, idque a singulis Israelitis fieri concessum erat. Aliae vero dicebantur oblationes pacificae Nazaraeorum, de quibus agitur Num. cap. 6. v. 14. et sequentibus. Poterant autem offerri in oblationes pacificas vel boves, vel oves, vel agni, vel caprae, ut statuitur Levit. 3. Offerrebantur autem praesertim propter beneficium aliquod a Deo impetratum, vel liberationem ex periculis, ex morbo et carcere, vel conservatam valetudinem et prosperitatem, et propter votum emissum, vel in testimonium pietatis et devotionis. — Hae autem pacificae oblationes suscipi non poterant nec offerri pro Gentilibus et Ethnicis, ut docet Maimonides, in Corban perek. 3. Accipiebant, inquit, tantum ab Ethnicis holocausta, quia dicitur: a manu filii exteri non offerretis panem Dei vestri. Accipiebant etiam holocausta avium ab Ethnicis, quamvis etiam essent idololatrae, sed non accipiebant ab iis pacificas oblationes, nec farinam, nec oblationes pro peccato ac delicto. Similiter enim holocausta non accipiebant ab Ethnicis, nisi offerrentur instar spontaneorum, vel voluntariorum sacrificiorum. Cum Ethnicus offerrebat oblationem pacificam, offerebant ea tamquam holocausta, quia Ethnicus quendam habet affectum erga caelum, id est Deum. Si vovisset pacifica sacrificia, et daret ea Israeli, ut Israel per ea expiaretur, Israelitae ea comedebant non aliter ac si forent sacrificia Israelitae; si ea daret sacerdotibus, ea comedebant sacerdotes. Ab apostata Iudaeo qui in idololatriam delapsus erat, et data opera profanaverat sabbatum, nulla accipiebant sacrificia, ne quidem holocausta, quod accepissent ab Ethnico.

Iuxta triplicem hominum statum. Quidam enim sunt incipientes, aliqui proficientes, alii perfecti; hostia autem, inquit, Alensis, paragr. 3, pro peccato pertinebat ad incipientes sive ad statum poenitentiae; hostia pacificorum ad proficientes spectabat, sive ad statum iustitiae in impletionem mandatorum: holocaustum ad perfectos, sive ad statum supererogationis in impletionem consiliorum.

Si quis rogaverit qua ratione ad ista offerenda sacrificia urgeri possent Israelitae? — Respondebo duobus ad id incitatos esse stimulis, interiori scilicet et exteriori. Interiori quidem conscientiae, exteriori vero infligendae poenae: ut si prior ad rei executionem non sufficeret, altera succederet. Primo, inquam, ad id provocabantur conscientia stimulis, qui et ad divinorum mandatorum observantiam, et ad peccatorum remissionem, ac Dei beneficiorum assecutionem excitabant, ac subinde urgebant ad ea comparanda media (qualia erant ista sacrificia), ut eorum omnium facili negotio fierent compotes. — At si quis nec conscientia nec religione moveretur ut ista persolveret, nihilo-minus accurrerent aliqui testes omni exceptione maiores, qui assere-rent eum ad ista persolvenda sacrificia esse adstrictum, per iudicum sententiam ad id implendum sub gravissimis poenis cogebatur, maxime vero dum agebatur de sacrificiis et oblationibus pro peccato et delicto, atque etiam pro implendo voto quod in testium praesentia factum fuerat.

Si requiras quid praestandum esset ab Israelita qui in peccatum aliquod lapsus, quod absque sacrificio expiare non deberet, dum procul Ierosolyma consisteret, an videlicet statim illuc deberet contendere ut istud sacrificium offerret? — Respondebo, eo in casu qui ad persolvendam oblationem pro delicto aut peccato tenebatur, potuisse eam differre ad proximum festum ex tribus illis sollemnibus, quibus omnes Israelitae aut saltem familiarum capita tenebantur apparere coram Domino in Ierusalem. Qui tamen legis erant ferventiores aemulatores, statim atque alicuius se reos agnoscebant criminis, omnibus relictis properabant Ierusalem, ut per oblationem victimae reatus admissi veniam obtinerent. — Qui vero immunes erant ab hac comparitione in tribus illis festis aliis sua vota committebant. Quidam enim inter Iudaeos ab ista comparitionis lege immunes erant, puta servi nondum manumissi, surdi, muti, mutili, immundi, decrepiti, aegri, debiliores, et qui pedibus iter facere nequibant, necnon et infantes qui manu a parentibus deducti non poterant ascendere in Montem Domus. — Qui autem prius invitabantur per nuncios emissos a synedrio magno qui per universas Israelitarum regiones decurrentes, denunciabant tali die celebranda fore festa Paschatis, Pentecostes et Tabernaculorum, ac propterea properandum esse Ierosolymam ut ibi festum celebrarent. — Conveniebant itaque prima hebdomadae festae die in atrium templi ubi tenebantur offerre victimas pro peccato aut delicto, si quod admiserant, deinde vero oblationes pacificas quae dicebantur illis diebus oblationes laetitiae, quod scilicet cum animi exultatione dies illos festos agere deberent.

Quaeres primo: Quare ex animalibus quae sibi offerri mandarit Deus, solum ex quadrupedibus designata sint boves, oves, et caprae; ex volatilibus vero tantum turtur, et columba. — Respondet Alensis noster qu. 50. huiusce rei assignari posse multiplicem rationem.

Quia, inquit, ista sunt, quae totum, quod vivunt, et sunt, necessitati hominis tribuunt: hoc est, victui, et vestitui. Si igitur recte humana necessitas respiciatur, sola ista de animalibus necessaria sunt hominibus in victum, et vestitum: cetera vero superflua sunt, quantum ad necessitatem vitae, ut porcus, canis, et equus. Eo ergo ipso quod noluit alia sibi offerri in sacrificiis, abstulit eis occasionem quaerendi non necessaria, dum eis non voluit honorari. Amplius, quia de quadrupedibus ista mundissima sunt; quia ex mundissimis vivunt pastibus. Et eorum immunditiae etiam mundae sunt. Praeterea inter omnia quadrupedia ista mansuetissima sunt, et minori rebellione sustinent mortem: et ideo minori periculo immolantium. Insuper, quia istis animalibus maxime utebantur, et in his erat largior beneficentia Conditoris erga eos: conveniebat igitur de his animalibus Conditori regratiationem, et honorificentiam pro beneficentia exhibere. Quare vero elegerit de avibus turturem, et columbam; quas et praecepit Abrahae, ut sibi offerret in sacrificium, Genes. 15. dicendum est, inquit, quod haec praecipue electa sunt ad sacrificium, quia inter omnes aves istae mundae, et mansuetae, et utilia usibus humanis sunt: et etiam castitas quasi coniugalis in columbis, et quasi vidualis in turturibus invenitur: unde per hoc expresse dabatur intelligi, quod > si huiusmodi requirit in avibus sibi offerendis, quanto fortius in hominibus sibi offerentibus? De hoc vero quod passer additur in emundatione leprosi, praeter rationem quae supra dicta est, posset specialis ratio assignari: quia dicitur passer secundum modum suum morbum consimilem aliquando pati. Ratio autem generalis, quare alia animalia ab istis noluit Deus sibi offerri, est quia omnia alia genera animalium, aut idololatrae sacrificiis suis execrabilia fecerant, aut Augures vanitate observationum suarum profanaverant, aut Magi veneficis maleficiis suis abominabilia reddiderant.

Haec Alensis. Ideirco ex avibus praecipue sibi Deus delegit columbas et turtures; tum quia horum magna habebatur copia in terra promissionis; tum quia haec animalia sunt symbola luctus, castitatis, dilectionis, et mentis simplicitatis: unde Christi Domini simplicitatem, charitatem, atque dolorum acerbitatem praesignabant. — Observandum insuper Deum voluisse sibi offerri pullos columbarum, non autem pullos turturum; quia in turturibus maiores longe meliores sunt quam pulli; in columbis vero pulli meliores sunt: id autem quod est optimum Deo debet offerri. Insuper solius masculini sexus animalia offerri debebantur in holocaustum, quia praestantissimum est inter sacrificia, faemina vero est animal imperfectum. Quocirca etiam animalia maculosa, et imperfecta v. g. clauda, caeca, removebantur a sacrificio, quia solito despiciuntur ab hominibus. Denique non offerebantur ante octavum diem suae nativitatis: quia erant quasi abortiva, et nondum plene consistentia propter suam teneritudinem. Pisces autem Deus non requisivit in sacrificia; tum quia cum in aquis degant, magis sunt alieni ab homine, eiusque minus dominio ac imperio subsunt, subindeque minus ad eum pertinent; homo autem offerre debebat Deo aliquid sibi proprium in testimonium suae erga Deum observantiae et gratitudinis: tum quia pisces statim ex aqua extracti intereunt; quod autem sacerdotibus sacrificandum Deo vivo offerebatur vivum esse debebat.

Quaeres secundo: Cur Deus quaedam animalia sibi offerri voluerit, alia vero a sacrificiis ablegaverit ut profana et immunda? — Respondet Theodoretus, quaest. 1. in Levit: Deum ea sibi sacrificari iussisse quae pro diis coluntur ab Aegyptis: de numero quidem quadrupedum, vitulum et hircum et ovem; e volatilibus autem turturem et pullum columbarum. Nec ignoramus alia multa pro diis habuisse Aegyptios; sed ex his quae pro diis colebant, mansuetiora sacrificiis deputarit; reliqua vero appellarit immunda, ut haec quidem execrati tamquam impura, in deorum numero non ponerent; illa vero, ut quae ipsi sacrificarent, pro diis non haberent, sed eum solum adorarent cui convenit haec offerri. Similia habet serm. 7. contra Graecos supra laudato, ubi cum dixisset Deum Israelitis permisisse sacrificia quoniam his ritibus erant assueti cum degerent in Aegypto, addit:

Sacrificare quidem permisit, non tamen omnia sacrificare, neque falsis Aegyptiorum diis, sed sibi soli Aegyptiorum deos offerre. Deorum siquidem in numero bovem olim habebant Aegyptii, et ovem, et capram, et columbam, et turturem, et alia quaedam ex iis quae non esculenta erant, sed immunda vocabantur. Ne itaque indignarentur tamquam a moribus illis penitus exclusi, falsis quidem diis sacrificare vetuit, > sibi autem ea immolare iussit quae ab eis dudum adorabantur, et terrestribus quidem, capram, et bovem, et pecudem, et volueribus turturum et columbam. Mansueta enim sunt et hominum amantia haec utraque animalia. Itaque sapientissimus medicus hoc remedii genus adhibuit Aegyptiae agritudini, ut sacrificare quidem Iudaeis propter eorum imbecillitatem indulgeret, sed ea quae prius colebant immolare iuberet: ut sacrificando discerent deos non esse, quos tamquam victimas ipsi mactarent.

Ita Theodoretus. — Itaque Deus ex animalibus quae colebantur ab Aegyptiis, quaedam sibi sacrificari voluit, quaedam vero ut impura a sacrificiis reiecit, ut Israelitas a profanis Aegyptiorum ritibus revocaret. Aliam profert rationem Origenes lib. 1. Contra Celsum, quod videlicet Aegyptii illis animalibus utebantur ad praesagia.

Mali quidem daemones, et Titanici aut Gigantes qui impie in verum Numen et caelestes Angelos se gessere, idemque e caelo eiecti sunt, circa corporum crassiora et impuriora in terris se agitant: cumque habeant aliquam circa futura perspicaciam, ut qui a terrenis corporibus sint liberi et in talibus negotiis multum versati, hoc unice studentes humanum genus ut abducant a vero Deo, insinuant se in animantium fera ac rapacia maxime, deinde et in callidiora; et ea, quoties volunt, quo volunt movent, aut etiam talium animantium vim imaginariam invitant ad hos aut illos volatus motusque, ut homines, capti divinationibus quae per muta fiunt animalia, Deum cuncta continentem non quaerant, neque veram exerceant pietatem; sed cogitationibus suis decidant in terram, in aves, in dracones, quin etiam in vulpes et lupos. Observatum enim est harum rerum peritis, praedictiones maxime notabiles per id genus animantia fieri: non valentibus, ut videtur, daemonibus tantum efficere in mansuetis animantium, quantum prava ista animantia possunt in aliis quae diximus animantibus, ob id quod ista habent ritum simile, non vitium proprie, sed quasi vitium. Quamobrem si quid aliud in Mose, et miratus sum ipse, et dignum miratu existimo, hoc est quod cum percepisset naturas animantium diversas, sive a Deo edoctus ea quae ad animantia et ad daemones animantium cuique affines pertinebant, sive propria ipse scientia perductus ad noscendos animantium gradus, omnia ea impura pronuntiavit quae ab Aegyptiis aliisque gentibus vim divinam habere censebantur; contra vero omnia ea pura quae extra illam essent censum.

Ita Origenes. — Ex quibus verbis elicitur quod cum Moses certa quaedam animalia ad sacrificium et escam vel concessit, vel prohibuit, rationes partim physicas ex natura animalium petitas, quae a Plutarcho in Sympos. lib. 1. probl. 5. et Eliano lib. 10. De animalibus c. 16., tanguntur, et fusius a S. Thoma 1. 2. quaest. 102, art. 6. explicantur; partim morales ex animantium instinctu sumptas, atque ab Aristea apud Eusebium lib. 8. De praeparatione Evangelica, cap. 9., Philone lib. De Agricultura, Barnaba in epist. cap. 10., et Theodoreto quaest. 2. in Levit. etc. declaratas, secutus est, et ad Ethnicorum praesertim Aegyptiorum respexit consuetudines: quibus pugnantia constituit plurima, ut ait Manetho apud Ioseph. lib. contra Appionem, et confirmat Tacitus hist. lib. 5., asserendo profana Iudaeis esse omnia quae apud Ethnicos sacra, cedique ab illis arietem quasi in contumeliam Ammonis, bovem quoque immolari quem

Aegyptii Apim colunt. Itaque Moses edoctus a Deo impura pronuntiavit, aut sacrificiis deputavit quaedam animantium genera quae vel ex natura sua rapacia sint et callidiora, vel ab Ethnicis ad profanos cultus usurpari solebant, ut apposite observat clarissimus Ludovicus Ferrandus in notis ad psalm. 18.

Rogabis: quare Deus mandavit sibi offerri spicas, similam et his similia exigui valoris et pretii? — Respondeo id ex indulgentia et summa bonitate statuisse, quia consultum esse voluit paupertati offerentium, ut qui non posset offerre animal quadrupes, offerret avem, qui non posset avem, saltem offerret panem, qui panem non posset offerre saltem farinam vel spicas praesentaret. Ex iis vero quae ex terra proveniunt maxime Deus requirebat in sacrificiis ea quae veniunt in usum hominum: unde panis offerebatur, quia hominis cibus: vinum, quia potus; oleum, et sal, quia cibi condimenta: thus quia medicamentum. Haec autem omnia Christum figurabant: panis quidem, quia erat panis vivus, qui velut in spica pro statu legis naturae in fide Patrum; sicut simila in doctrina legis, et Prophetarum: sicut vero panis de Caelo descendit a Spiritu sancto formatus in utero Virginis, et coctus in clibano passionis. Vinum autem erat figura Sanguinis eius, oleum gratiae ab eo diffundendae, sal ipsius divinae sapientiae, thus iugis ac ferventissimae eius orationis.

Quaeres tertio. — Quare Deus, Levit. 2. prohibuerit sibi offerri mel et fermentum? — Respondet Alensis noster, hoc ideo, tum quia haec offerri consueverant in sacrificiis idolorum, tum etiam ut significaretur eos qui sacrificare intendunt, debere a se removere omnem carnalem dulcedinem et voluptatem; necnon et omnem corruptionem a sacrificiis arcere. Observandum denique circa sacrificium pro peccato, quod tanto vilius in eo animal offerrebatur, quanto gravius erat peccatum pro quo offerebatur.

Quaeres quarto: Cur inter animantia in sacrificia offerri et esum usurpari Iudaeis prohibita praeceteris tantopere sues aversentur ut ex eorum tactu se etiam contaminari existiment? — Fingit Plutarchus in Symposiis lib. 1, quaest. 5, suem Iudaeis haud sane inter res execrabiles haberi, sed summo in honore apud eos esse autumat, quippe quam venerantur ut arationis magistram. Id eos primum in Aegypto didicisse ait: quippe illic agros numquam aratro verti, sed simul ac Nilus post solitam exundationem in alveum se recepit, e vestigio sues ab incolis propelli in agros, ut uberem glebam rostro todiant, et semina occultent terra: quare vomerem quoque Graecis pyr dici, originatione optima. Et quid mirum, inquit, tam foedum animal a superstitiosa gente coli, cum Aegyptii quoque felem, gryphem, crocodilum adorent? Verum quam turpiter hallucinetur Plutarchus non opus est pluribus demonstrare, utpote cum inania Ethnicorum commenta qui cum rerum Iudaeorum essent ignari plurima de istis commenti sunt, de quibus ne levis quidem apud Iudaeos erat suspicio. Plutarcho tamen hoc in commento consentit Petronius cum vetustissimo epigrammate sic lusit: Iudaeus, licet et porcinum numen adoret, Et caeli summas advocet auriculas.

Genuinam autem rationem cur praeceteris animantibus sues abominantur Iudaei, existimat Petrus Cunaeus De Republica Hebraeorum, cap. 21. inde petendam quod populus Israeliticus fuit olim mire obnoxius iis morbis qui Syros ut plurimum atque Aegyptios infestabant. Vitiligines enim psorasque et tetra ulcera iam olim illis gentibus velut proprias pestes adscripserunt summi medicorum. Hos autem et similes pene morbos uno nomine complexus Moses est, et lepram vocavit. Porro in suibus scabies et immundities non vitium sed natura est. Quare ne ad corporum pravam affectionem contagio quoque accederet aliqua ex esu contactuve paulo superstitiosius aversati sunt quam aut lex Numinis fortasse iusserat, aut positum in gentium aliarum institutis erat. — Attamen revera sues inter animantia immunda, quorum et esus et contactus et oblatio prohibebantur in lege veteri, notabantur imprimis; unde Isaiae 65. carnem suillam comedentes conferuntur cum idolorum cultoribus, et iis qui arte necromantica daemones consulebant in sepulchris; legimus enim v. 3. et 4.: Populus qui ad iracundiam provocat me ante faciem meam semper: qui immolant in hortis, et sacrificant super lateres: qui habitunt in sepulchris, et in delubris idolorum dormiunt: qui comedunt carnem suillam, et ius profanum in vasis eorum. Et v. 17. capitis sequentis comedentes carnem suillam assimilantur iis qui edunt abominationem et mures: qui comedebant carnem suillam et abominationem et murem.

Inde est quod Iudaeorum hostes sumpserunt occasionem aut eos acriter persequendi, aut proterve deridendi. Sic Antiochus postquam in ipso Ierosolymorum sacrario sacrilege mactasset sues per universam Iudaeam iussit aedificari aras et in eis immolari carnes suillas, ut refertur 1. Machabaeorum, cap. 1. v. 50, ad quae impura et profana sacrificia metu mortis intentato Iudaeos cogebat. Unde ipsius immanitatis et impietatis ministri Eleazarum unum de primoribus scribarum, ut ab avita religione abducerent, compellebant carnem poreina manducare, Machab. cap. 6. v. 18. At extrema quaeque vir religiosus generosusque perpessus est, potius quam impii regis perditis ministris hac in parte obsequeretur. Eleazari virtutem imitati septem Machabaei fratres, una cum matre, eadem de causa multa tormenta passi, vitam martyrio consummarunt. Hinc est quod Ethnici proterve Iudaeos dicteriis impetendi et subsannandi ansam arripuerunt. Iuvenalis enim satyra 6. de ipsis scribit:

Observant ubi mero pede sabbata reges, Et vetus indulget senibus clementia porcis. Et satyra 14.: Nil praeter nubes et caeli numen adorant, Nec distare putant humana carne suillam.

Et apud Macrobium, lib. 2. Saturnalium, cap. 4, refertur quod Augustus cum audisset inter pueros, quos Herodes Rex Iudaeorum, infra bimatum iussit interfici, filium quoque eius occisum ait: melius est Herodis esse porcum, quam filium; eum scilicet suggillans quod porcis parceret, qui proprio filio non pepercerat. Riserunt tamen et nihil fecerunt hos profanorum hominum sarcasmos sibi traditae legis memores Iudaei. Proinde cum a tyrannide Antiochi respirare coeprunt, tradunt thalmudistae in lib. Iuchasin eos hanc legem sanxisse: maledictus quisquis suem aluerit. Et hoc animal tantopere sunt execrati, ut illud nominare etiam proprio nomine nefas ducerent. Hinc quoties de porco sermo faciendus erat, pro hac voce porci substituebant rem aliam. Qua praeconcepta de hoc immundo pecore a Iudaeis ad Arabes etiam derivata est. De his enim scribit Solinus: suillis carnibus prorsus abstinent: sane hoc animalis genus, si infectum illic fuerit, moritur illico. Hinc S. Hieronymus, lib. 2. in Ezechielem, cap. 6. de Saracenis qui Arabum pars erant scribit: Hi nefas arbitrantur porcorum carne vesci. Herodotus similiter de Aegyptiis scribit lib. 2. cap. 47. suem pollutum animal esse putant; et eum si quis vel transundo contigerit, abit immersum se flumini cum ipsis vestibus. Cuius rationem hanc refert Elianus lib. 10. Historiae, cap. 16: sus pro ferocitate, ne propriis quidem foetibus parcit: et cum in humanum corpus incidit, non abstinet, sed illud mandit: proinde Aegyptii hoc animal oderunt ut abominandum et omnimodis vitandum.

Quaeres quinto: Cur Deus Deuteron. 23. v. 18. sanxerit: non offeres mercedem prostibuli, nec pretium canis, in domo Domini Dei tui, quidquid illud est quod voveris, quia abominatio est utrumque apud Dominum Deum tuum?

Respondeo ad primum sanctionis membrum merito iure prohiberi prostibuli pretium in templum inferendum et offerendum Domino, nempe ut Israelitae caverent a prava Ethnicorum consuetudine qua prostitutae mulieres solebant ex quaestu meretricio comparata donaria fictitiis Numinibus offerre; nempe ut inde templorum structurae reficerentur, sacerdotes alerentur, redimerentur hostiae, et in illius obscaeni Numinis honorem, pudicitiam suam cuilibet obvio mortali exponerent. Docet nos ista imprimis propheta Baruch. cap. 6. v. 12. et 43. etc. his verbis quae sacros interpretes plurimum torquent: Mulieres autem circumdatae funibus in viis sedent, succendentes ossa olivarum. Cum autem aliqua ex ipsis attracta ab aliquo transeunte dormierit cum eo, proxima sibi exprobrat quod ea non sit digna habitu, sicut ipsa, neque funis eius diruptus sit. Omnia autem quae illis fiunt, falsa sunt. Quomodo aestimandum aut dicendum est, illos esse deos? A fabris autem et ab aurificibus facta sunt, etc. Ubi sermo est de mulieribus inanium deorum cultui addictis, quae ut ad eorum ministrorum et sacrificiorum necessaria compararent, sedebant in viis ad eorum templa ducentibus, et arte magica nodos amatorios ex longis funibus quibus erant nexae, ut viros ad templum pergentes resano amore inescarent, suique corporis copiam facerent ut prostituti pudoris praemium accipientes illud Numini suo consignarent. Tradit ista Herodotus qui lib. 1. cap. 199. impurum illum feminarum babylonicarum ritum sic recenset:

Ad templum Veneris sedent multae mulieres, nodis corollisque tempora redimitae, ex quibus aliae accedunt, aliae discedunt. Deversicula undecumque sic funiculis distincta aditum praebent externis ad mulieres illas, quam cuique libuerit eligendum. Porro, cum semel illic consederint, non prius domum revertuntur, quam hospitum aliquis pecuniam mulieri in sinum coniecerit, et cum eadem, a sacro seorsim abducta, rem habuerit. Hospitem autem illum qui pecuniam obtulit, dicere oportet: Tanti egtibi deum Mylittum imploro. At vero pecuniam illam, quantulacumque sit, non est fas reiicere: siquidem in sacrum convertitur usum.

Confirmat ista Micheas propheta, cap. 1. v. 7. ubi idololatricum hoc ac meretricium ritum Iudaeis exprobrat his verbis: omnia idola eius in perditionem: quia de mercedibus meretricis congregata sunt, et usque ad mercedem meretricis revertentur. Quae sic exponit S. Hieronymus: idola, donaria, ornatus et supellex idololatrica, mercede meretricia comparata, ad aliam meretricem, Nineven, ducentur: ut exitum ortu suo dignum capiant, et igne consumpta in nihilum redigantur. Quamvis haec expositio probabilitate sua non careat, non praeter rem erit hic interponere, quod alicubi memoriae reliquit Athenaeus; nempe gentes, deorum sive templorum donaria quandoque meretricibus obtulisse. — At in scopum nostrum proximius collineat S. Hieronymi expositio, nihil enim usitatius apud idololatras, quam ut mulieres aliquae talium numinum cultui addictae pudicitiam suam prostituerent, ut impudicitiae pretium idolorum suorum templis et altaribus devoverent. Aegyptios amore illo non prorsus alienos colligitur ex Luciano lib. De dea Syria, ubi agens de incolis terrae Bybliorum scribit: E mulieribus una quaecumque tonderi nolunt, talem poenam exsolvent: unum quidem diem, ad quaestum corpore faciendum, foro prostant: forum autem illud solis peregrinis exhibetur: et quod inde mercedis auferunt, hoc Veneri in sacrificium datur. Moris eiusdem apud Cypros obtinentis testis est Iustinus, Hist. lib. 22. cum ait: Mos erat Cypro, virgines ante nuptias, statutis diebus dotalem pecuniam quaesituras, in quaestum ad littus maris mittere pro reliqua pudicitia libamenta Veneri soluturas. Huic affine testimonium nobis praebet Iul. Firmicus de error. profan. relig. p. m. 15. Audio Cinyram, Cyprium, templum amicae meretrice donasse. Ei erat Venus nomen. Initiasse etiam Veneri Cypriae plurimos, statuisse etiam, ut quicumque initiari vellet, secreto Veneris sibi tradito, assem in manum mercedis nomine deae daret. Eiusdem Ethnicorum propudiosae consuetudinis tam apud Graecos quam apud Romanos fidem firmant Clemens Alexandrinus in Protreptico, Arnobius lib. 6. adversus gentes, Athenaeus lib. 13. cap. 3. t. et 5. Vides etiam Martinum Delrio, lib. disquis. magic., Schedium de diis Germanis, Seldenum de diis Syris, et Ioannem Spencerum, lib. 2. De legibus Hebraeorum, cap. 23. e quibus ista delibavimus. Ex his omnibus apparet merito iure Deum repudiasse oblationes meretricis praemio comparatas, ne populus Israeliticus inde resanae libidinis frequentandae occasionem arriperet, et in omnem vitae propudosae licentiam solveretur. Nam si stupri mercedem sibi oblatam acceptasset Deus, pronum esset impuris mulieribus opinari ipsum non omnino ingratum habere libidinis commercium, atque facilem de eo commisso veniam concessurum. Accedit quod hac prohibitione improbare voluit pravum gentilium ritum in cultu Veneris usitatum; si enim acceptasset meretricum donaria et sacrificia earum turpi quaestu acquisita, propudiosum etiam hunc Ethnicorum cultum non improbare videretur.

De pretio canis non offerendo. — Non modicum laborant Interpretes in huius divinae prohibitionis rationibus et causis inquirendis et exponendis. Quorsum enim potius canis, animalis domestici et fidelitatis ac vigilantiae symboli, quam alterius bruti cane vilioris et hominis minus utilis pretium repudiavit Deus? Hunc nodum solvere putant Abarbanel, Iunius et alii recentiores, dicendo canem hoc in loco figurate accipiendum esse, et ea voce designari cinaedum, seu puerum meretricium ac scortum masculum, cuius in praecedente versu facta fuerat mentio his verbis: Non erit meretrix de filiabus Israel, nec scortator de filiis Israel. Cinaedum autem ideo canem hic appellari existimant, quod hoc animal impudentia simul ac libidine repraesentet; hominem enim pudore vacuum canem appellat Martialis, lib. 1. Epigram. 53. At cum legislatores tropis et metaphoris edicta sua proferre non soleant, sed ea efferant verbis propriis, ne aliqua in lege occurrat aequivocatio, videtur haec divina constitutio ad litteram de cane proprie dicto intelligenda. Quamobrem Iosephus lib. 4. antiq. cap. 8. putat hic prohiberi inferendum in templum Dei pretium acceptum pro cane venatico vel pastorali; cui interpretationi subscribit Bonfrerius in commentario. At cum Iosephi leges explicantis interpretationes plerumque sint erroneae ac Scripturae genuino sensui parum cohaerentes; nec aliunde ulla appareat ratio cur pretium istiusmodi canis quod est animal ex aequo venale sicut et caetera, potius repudiari debeat quam pecunia ex aliorum venditione comparata — S. Augustinus, cui consentiunt Lyranus, Abulensis et alii, istius legis verba intelligenda esse de canis primogenito, cuius fit exceptio ne quemadmodum aliorum domesticorum primogenita pretio redimatur. At cum canis, inquit Spencerus, parere soleat in latebris, et catulos uno partu plures edere, adeo ut quinam ex illis redimendus esset vix cognosci possit, non videtur illa praedictae legis genuina interpretatio. Accedit quod non videretur Deus voluisse legem de primogenitis animalium immundorum redimendis, Num. 18. ad animalia vilissima extendi voluisse: tunc enim felis aut simiae catulus primogenitus, agno, columba, vel forte siclo (non sine damno fortunae tenuioris, hominibus oneroso) fuisset redimendus. Satis clare superiora demonstrant, canem, hoc in loco, nec figurate sumendum esse, pro cinaedo scilicet aut canis admissura, nec stricte, pro cane primogenito; sed proprie lateque, pro omni animali, quod canis nomine vulgo designamus.

Cur autem canis pretium sanctuario suo arceri voluerit Deus, plurimae rationes probabiles occurrunt: 1. Quod canis licet vigilantissimum animal, et hero suo fidissimum, nihilominus inter animalia immunda in mosayca lege haberetur, Isaiae 66. v. 3. 2. Quod reputaretur animal vilissimum et abiectissimum; unde nomen canis in opprobrium et vituperium vertebatur, hinc 2. Regum 3. 8. Abner Isboseth obiurganti quod ingressus esset ad concubinam patris sui, respondit: numquid caput canis ego sum, etc. Quamobrem ferre canem ignominiae argumentum et poena olim fuit, unde sequentes versus:

Quippe vetus mos est, ut si quis rege remoto Sanguine vel flamma vel seditionis apertae Turbine, seu crebris regnum turbare rapinis Audet, ante gravem quam fuso sanguine poenam Excipiat, si liber erit de more vetusto, Impositum scapulis ad contigui comitatus Cogatur per rura canem confinia ferre.

In qua verba Ursinus: Nobiles, inquit, antequam capitali supplicio afficerentur, exauthorabantur prius, ut et armigeri et servii eorum, illis equis dubatur gestandis publice. In quorum confirmationem Guilielmus Saldenus, Exercit. 7. producit id quod narratur ab Ottone Frisingensi, nimirum a Frederico Barbarossa Imperatore condemnatum fuisse Hermannum quemdam Rheni comitem, decemque eiusdem socios, comitesque alios, quod, se in Italia absente, praedationibus et inconditis pacem publicam turbassent, ut per integrum milliare germanicum canem portarent. Sellam ferre pro ignavia, canem pro contumaciae indicio habebatur. Hinc est quod Galli homines infimae sortis et nebulones designare solent hoc dicteterio et scommate la Canaille, idest non pluris quam canes faciendi. — 3. Quod canes inter animantia bruta impurissimi sint et impudentissimi: impurissimi quidem, nam inquit Vossius, lib. 3. De idololatria, cap. 62. de canum libidine domestici animalis res notissima, et quam fortasse illud est libidinis argumentum quod, ut ab Aeliano proditum est, lib. 7. De animalibus, cap. 19. Romae maritus uxorem accusarit adulteri, inque iudicio adulter propalam canis diceretur; notum et illud, nec mutribus parcere. Unde homines obsceni, et vitae impurissimae, assimilantur canibus, Eecli. 13. v. 22: quae communicatio sancto homini ad canem? Et Matth. 7. v. 6: nolite dare sanctum canibus. Et Apocalyps. 22. v. 15: foris canes et venefici et impudici. Quamobrem Hebraei non minus canes quam porcos aversantur, propter utriusque impuritatem, teste Lightfoot in cap. 8. S. Matth., quin etiam maledictum pronunciant in eos qui canes et porcos alunt. Mirum igitur videri cuiquam non potest quod Deus purissimus noluerit cultum suum in contaminatum eius impudicissimi animalis oblatione pollui. — Praeterea canes impudentissimi sunt, unde Aelianus, lib. 7. Historia animalium, cap. 19. imprudentia sunt animalia quae iis summoveantur, musca et canis. Inde cynici a cane nomen habent quod impudentissimi essent, aliosque philosophos continuo morderent. Unde Diogenes ipse Cynicus apud Apuleium Florida 2. rogatus cur canis appellaretur, respondit quia is qui dant blandior; qui non dant, oblatro; malos autem mordeo.

At potissima ratio cur Deus prohibuerit sibi canes offerri in sacrificio et canis venditi pretium repudiavit, haec est, ut Israelitas ab ethnicorum, praesertim Aegyptiorum nefario cultu revocaret, nam ut refert Plutarchus in Iside, antiquitus canis maximis in Aegypto honoribus afficiebatur. Et Diodorus Siculus lib. 1. animalia quaedam Aegyptii supra modum, non viva tantum, sed et demortua venerantur, ut feles, ichneumones, mustelas, et canes. Hinc Iuvenalis satyr. 15. stolidum ac ridiculum Aegyptiorum cultum referens, inter caetera canit:

Illic coeruleos, hic piscem fluminis, illic Oppida tota canem venerantur, nemo Dianam.

Tanta vero religione canem venerabantur, ut omnes domus incolae in qua canis extinguebatur toto raderentur corpore, quod maximi apud illos indicium doloris erat. Idcirco autem eum tam impense colebant, ut scribit Diodorus, quoniam canis dicitur adiuvisse Isidem in indagando Osiridis cadavere, qua de causa in sacris Isidis canes primas tenebant. Itaque ut superstitionem tam insulsam ludibrio et contemptui exponeret Deus, atque Israelitas in Aegyptiorum mores propensissimos, ab illo nefario cultu revocaret, prohibuit ne canis pretium in templum inferretur. Hoc enim sicut et meretricis abominatio est coram Deo. Idcirco prostibuli et canis pretium coniunctum reprobavit Deus, tum quod canis animal sit salacissimum, tam quod Aegyptiis ipsique ac aliis gentibus deam Isidem stupris colere, et lucrum stupro comparatum illius templo consecrare. Isis autem fictitium numen simul colebatur cum Mercurio, quod inter utrumque necessitudo intercederet, ut scribit Diodorus, lib. 1. Mercurius vero ab Aegyptiis repraesentabatur et colebatur sub imagine capite canino. Unde Virgilius, 8. Aeneid.:

Omnigenumque Deum monstra et latrator Anubis.

Anubis autem dictus est Mercurius cuius idolum canino capite repraesentabatur, quod apud Aegyptios, ut litterarum et scientiarum auctor haberetur; solebant enim Aegyptii veteres canis hieroglyphico vatem, scribam, magistratum et iudicem adumbrare. ut refert Horapollo hieroglyph. 39. Sacrum quidem scribam, inquit, quoniam quicumque voluerit, ut par est, et absolutissime hoc fungi munere, eum oportet inulta meditari assidueque omnibus canum more allatrare et ferum esse, nullique gratificari. Vatem autem, quod canis praeter caetera animantia fixis in deorum simulacra, non secus ac rates consueverunt, intentisque prospiciat oculis. Sacrorum vero pollinctorem, quod et hic nuda et resecta, quibus iusta facit, simulacra contempletur. Quanta autem esset Isidis cum isto Mercurio necessitudo, apparet ex columna Aegyptiaca his inscripta verbis, ut refert Diodorus lib. 1:

Ego Isis sum, Regina huius regionis, a Mercurio erudita. Ego sum, quae in canis sidere exoritur, etc.

Verum de istis plura recensere impresentiarum non expedit.

DE SACRAMENTIS VETERIS LEGIS. — Sacramenta veteris legis duplicis erant generis, alia quidem omnibus Israelitibus communia, qualia erant circumcisio, agnus Paschalis, purificationes variae ab immunditiis legalibus, et expiationes a peccatis: alia erant particularia solis sacerdotibus, et ministris; qualia erant consecratio, esus panum propositionis, ablutio manuum, et pedum. Nam per sacramenta homines deputantur quodammodo ad cultum Dei, cultus autem Dei generaliter spectat ad omnem populum Dei, et specialiter ad ministros. Respectu utriusque tria sunt necessaria: Primo quod instituantur ad talem cultum; id autem praestabat circumcisio in populo, consecratio in sacerdotibus, et institutio specialis in ministris Dei. Secundo, quod utantur iis quae spectant ad divinum cultum; id autem populus praestabat per esum agni Paschalis, sacerdotes autem per esum panum propositionis, necnon et aliorum suis usibus deputatorum. Tertio, quod removeantur ea quae prohibentur a cultu divino, quales sunt immunditiae; respectu autem populi id fiebat per purificationes, et expiationes; respectu vero aliorum per manuum et peduum ablationem, necnon et per pilorum aut capillorum abrasionem. — Aliter veteris legis sacramenta distinguit Hugo Victorinus.

Tria, inquit, generi sacramentorum inveniuntur fuisse scripta sub lege: quaedam specialiter ad remedium, quaedam ad obsequium, quaedam ad cultum > divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem, secunda ad exercendam devotionem, tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis fuit circumcisio et hostiae pro peccato et pro delicto, et caetera quaedam, quae specialiter ad emundationem et remissionem instituta fuerunt. Secunda autem quasi ad exercitationem fuerunt proposita ut in eis devotio fidelium exerceretur, et meritum augeretur quales sunt hostiae pacificorum quae offerebantur a fidelibus ad reconciliandam sibi gratiam divinam. Tertia instituta fuerunt quasi ad praeparationem quamdam; ut quasi instrumenta quaedam essent ad caetera sacramenta tractanda et sanctificanda, quale fuit tabernaculum, et atrium, et omnia utensilia quae continebantur in eis.

Per quas praeterea causas instituta fuerit Circumcisio tantum octavo die a nativitate parvuli facienda, cultro tantum lapideo, soli Abrahae, et non ante praescripta, nec ab exitu de Aegypto usque ad ingressum in terram promissionis usurpata?

HIS OMNIBUS QUAESITIS respondet Alensis varias ob causas tactam fuisse circumcisionem per extremitatem pelliculae membri virilis. Prima ratio, inquit, est debilitatio libidinosa concupiscentiae, qua viget in illo membro virili, et ex vulnere circumcisionis, et ex effusione sanguinis, quae in ea fit. Secunda est expositio illius partis, idest, pulpae membri illius frigori, et defricationi vestium; ex quibus omnibus efficitur minus sensibilis: quemadmodum et manus duris operibus assuetae, minus sensibiles, minusque passibiles inde redduntur: nihil autem in parte magis minuit ac debilitat concupiscentiam, quam diminutio sensualitatis, et passibilitatis illius. Tertia est in deletionem sacrorum Veneris, et Priapi: in quibus illa tamquam pars, et occupatio Veneris in corpore humano, non parum ornabatur, et colebatur: haec enim erat pars carnis quae maxime pugnabat contra spiritum, maximeque contaminaverat populos illarum terrarum, ita ut in omnia flagitia non solum masculorum, sed etiam brutorum animalium proruebant: sicut legitur Levit. 18. Omnes execrationes ista fecerunt accolae, qui fuerunt ante nos, et polluerunt eam. Et iterum cap. 20. Omnia haec fecerunt, et abominatus sum eos. Haec plaga execratae ac flagitiosae libidinis gentes illas septem execrabiles quae terram promissionis ante adventum filiorum Israel inhabitaverant, in idololatria nutriebat ac potissimum detinebat. Quarta vero causa, seu ratio est fortitudo impressionis memoriae Creatoris: est enim circumcisio signaculum, et stigma inseparabile, gravissimoque dolore impressum; et propter hoc fortissimum est memoriale Salvatoris. Quinta causa est firmitas pacti cum Deo; sicut legitur: Statuam pactum meum inter me, et te, et inter semen tuum post te in generationibus tuis foedere sempiterno. Et iterum: Hoc est pactum meum: circumcidetur ex vobis omne masculinum. Quare manifestum est, quod hoc signaculo protestatur omnis circumcisus se huiusmodi pactum seu foedus iniisse cum Deo, et ipsa susceptione huius signaculi intrat in pactum ac foedus Abrahae: et ipsa susceptione illius obligat se, ac debitorem se constituit universae legis, quae data est semini Abrahae, sicut dicit Apostolus: Testificor omni homini circumcidenti se, quoniam debitor est universae legis faciendae, etc. quemadmodum suscipiens signaculum, hoc est, tonsuram vel habitum cuiuscumque religionis, ad eam se obligat universam. — Quare vero praescriptum fuerit primo Abrahae, et non ante: ratio est, quia exuberante errore idololatriae Abraham primus fuit (sicut narrant antiqua historia) qui revocavit homines ab idololatria ad latriam Conditoris: quia ergo circumcisio ad hoc erat, ut per ipsam distinguerentur cultores Creatoris a cultoribus idolorum, dabatur Abrahae primo praescriptum faciendae circumcisionis. Praeterea ratio alia est, quia Abrahae primo facta est promissio expressa, quod de eius stirpe nasceretur Redemptor: cum dictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Conveniebat autem signaculum sanctificationis generationi de qua debebat nasci Redemptor: inde est quod Abrahae et semini suo tantum praescriptum circumcisionis est datum. — Cur autem iussa est fieri circumcisio die octava a nativitate parvuli? Ad hoc ratio est, quoniam ante octavam diem teneritudo infantium tam grave vulnus absque periculo mortis non facile sustineret: si autem differretur usque ad annos pueritiae, vel maioris aetatis, multi declinarent eam suscipere propter gravitatem doloris. — Cur autem dilata fuerit ab exitu de Aegypto usque ad ingressum terrae promissionis, ratio talis assignatur; quia forte non vacabat eis, quia vel bellis concutiebantur, vel pestibus vastabantur, vel seditionibus dividebantur, vel a murmurationibus exagitabantur, vel aliis incommodis urgebantur: secundum quod dicit Ioannes Damascenus. Locus autem fuit circumcisionis faciendae firmato populo in fide Abrahae, et obtentis pro parte promissionibus eidem factis. Tunc enim innovandum fuit pactum Abrahae, et firmandum ex parte seminis eius, cum firmum apparebat ex parte Dei, et hoc per exhibitionem promissorum. — Quare autem fieret cultro lapideo, causa est, quia malefici ferro faciebant incisiones in corporibus suis, et maxime in sacris Martis; metallum enim ferri metallum Martis, et partes eius in metallis opinabatur idololatrarum vanitas: voluit ergo ritum istum per aliud, quam per ferrum exerceri, ut saltem hac dissimilitudine aliquantulum eos ab idololatria abduceret. Alia ratio est, ut foedus quod cum eis pepigerat Dominus in petra Horeb, eis per hoc ad memoriam reduceretur: vel quod aquam eis de petra produxerit, in aspectu cultorum lapideorum recordarentur. Tertia ratio est, ut lapideorum cordium suorum duritiam in huiusmodi cultris lapideis legerent in ipsa hora circumcisionis: ut sic in paenitudinem emollirentur: et cordium suorum duritiam sentirent interius per compunctionem: quemadmodum cultrorum huiusmodi duritiam corporalem per circumcisionem. — DE AGNO PASCHALI. — Quantum autem ad Agnum Paschalem, ratio naturalis eius institutionis fuit commemoratio beneficii quo Deus populum suum eduxit de Aegypto: tunc enim praescriptum illis est, ut sanguine agni linirent postes domorum, quasi protestantes se recedere a ritibus Aegyptiorum qui arietem colebant. In illo dum ob oculos Iudaeorum ponebantur: Primo, festinantia ad discedendum de Aegypto, quod designabatur, et per panes azymos quos comedere tenebantur, quasi non fuisset satis temporis ut fermentaretur: et quod comederent agnum assum igni; quia sic velocius praeparabatur: et quod os non comminueretur, quia qui festinant in transgrendis ossibus non morantur: quod etiam designabatur per id quod renes debebant habere accinctos, calceamenta in pedibus, baculos in manibus, quibus significatur homo promptus ad iter faciendum, et per id quod in una domo comedere debebant, neque foras carnes efferre; quia qui discedere festinant non valent mittere xenia. Secundo, amaritudo quam passi fuerant in Aegypto, quae significabatur per lactucas agrestes. — Ratio figuralis haec erat: immolatio Agni Paschalis figurabat immolationem Christi. Sanguis Agni liberans ab exterminatore Sanguinem Christi quo liberamur a peccato: comedebantur carnes agni ad significandum esum Corporis Christi in Sacramento: erant assae igni, ad significandum quod Christus in Sacramento est memoria passionis, vel quod igne charitatis omnia consumit: cum azymis panibus, quia Christum comedentes puri, et sinceri esse debent; cum lactucis agrestibus, quia corde paenitenti; accinctis renibus, quia casti; cum calceamentis in pedibus, quia habentes exempla Patrum mortuorum: cum baculis, quia in pastorali custodia; in una domo, quia in Ecclesia Catholica, et non extra illam.

DE PURIFICATIONIBUS. — Quantum autem ad caeremonias purificationum ab immunditiis, et expiationes a peccatis, earum institutio et ordinatio iustae congruentique rationi sita est; nam homines contrahebant immunditiam interiorem per peccatum, a qua purgabantur per sacrificia aut oblata pro tota communitate, aut etiam specialiter pro peccatis singulorum: non quod haberent ex se vim expiandi, sed quia significabant expiationem futuram per Christum, cuius participes illi erant per fidem in eundem. Contrahebant etiam immunditiam externam quae reputabatur primo ex hominibus, secundo, ex contactu rerum immundarum. Reputabatur ex hominibus immundum, quod corruptionem aliquam habebat, vel erat corruptioni expositum: unde cadaver immundum, leprosus immundus, mulier patiens sanguinis fluxum immunda, viri etiam immundi fluxum seminis patientes per infirmitatem, per nocturnam pollutionem, per coitum: reputabatur homo immundus, qui vel mortuum tetigerat, vel leprosum. Erat praeterea immunditia in domo, in vasis, in vestibus, etc. Purificabantur communiter per ablutionem, et per quaedam sacrificia. — Ratio litteralis istarum purificationum et expiationum fuit; primo, ut cum reverentia tractarent ea quae ad divinum cultum pertinent, nec immundi accederent ad illa. Secundo, ut raro accedentes ad huiusmodi sacra, quia saepius immundi, maiori reverentia, et humilitate ad ea se disponerent. Tertio, ut non reformidarent accedere ad divinum cultum, quasi refugientes consortium leprosorum, aliorumque similium, quorum morbus erat abominabilis et contagiosus. Quarto, quia Gentiles quandoque et humanum sanguinem et semen in suis sacrificiis adhibebant. — Ratio figuralis fuit, quia per varias istas immunditias varia peccata figurabantur: peccatum mortale, quod est mors animae, per immunditiam cadaveris; haeresis per immunditiam leprae, nam est contagiosa haeresis ut lepra, et vera habet falsis admixta, sicut in corpore leproso apparent partes integrae, et partes maculatae: idololatria, per mulierem sanguinifluam, propter immolantium cruorem: vana locutio, per virum seminifluum; peccatum originale, per immunditiam coitus, et partus mulieris: voluptatum mollities, per feminam menstruatam; consensus in peccatum alienum, per contactum rei immundae. Ita de ceteris. — Quia vero tum circa purificationes istas, tum etiam circa expiationes aliqui negligentes erant, placuit Deo ut semel in anno decimo die septimi mensis fieret sacrificium expiationis pro toto populo, in quo prius Sacerdos offerebat pro suo peccato vitulum et arietem in holocaustum; deinde pro populo duos hircos, quorum unus immolabatur ad expiandum peccatum multitudinis: hircus enim est animal foetidum de cuius pilis fiunt vestimenta pungentia, et per hoc significatur fotor, et immunditia aculei peccati. Huius autem hirci immolati sanguis inferebatur simul etiam cum sanguine vituli in Sancta sanctorum, et aspergebatur ex eo totum sanctuarium, ad significandum quod Tabernaculum emundabatur ab immunditiis filiorum Israel. Corpora vero hirci et vituli immolata pro peccato comburebantur, ad ostendendam consummationem peccatorum: non in altari, quia ibi non comburebantur nisi holocausta, sed extra castra in detestationem peccati. Alter vero hircus emittebatur in desertum, ac si ille deportaret peccata populi. Ritus emissionis erat ut Sacerdos imponeret manum super caput eius, confitens peccata filiorum Israel. — Ratio autem figuralis horum ista erat: Christus significatur per vitulum propter virtutem; et per arietem, quia est dux fidelium: et per hircum, propter similitudinem carnis peccati, quia immolatus est pro peccatis, et per eius sanguinem nobis aditus patet in regnum caelorum, quemadmodum sanguis vituli et hirci infertur in Sancta per Pontificem. Passus est extra portam; ad Hebraeos ultimo; quemadmodum hircus, et vitulus combusti sunt extra castra. Hircus qui emittebatur in desertum est, vel divinitas quae Christo patiente virtutem cohibens, veluti in solitudinem abiit, vel concupiscentia mala quam debemus a nobis abiicere, studiosos autem motus Domino immolare.

DE PONTIFICIS ET SACERDOTUM INAUGURATIONE. — Caeremoniae triplicis generis observabantur in institutione ministrorum. Primo namque purificabantur. Secundo, ordinabantur et consecrabantur. Tertio, applicabantur ad usum sacri ministerii. Purificabantur, inquam, idque communiter per ablutionem aquae, et per quaedam sacrificia: specialiter autem Levitae radebant omnes pilos carnis suae. Consecrabantur Pontifices et Sacerdotes hoc ordine. Primo abluti, vestibus specialibus dignitatum induebantur. Secundo, Pontifex oleo unctionis in capite ungebatur. Levitae Domino offerebantur a populo per manus Pontificis qui orabat pro eis. Minorum vero Sacerdotum solae manus consecrabantur, quia erant applicanda ad sacrificia, et de sanguine agni immolati tingebatur extremum auriculae dextrae ipsorum, et pollicis pedis, aut manus dextrae: ut scilicet essent obedientes legi Dei in oblatione sacrificiorum, quod significatur in tinctione pedis, et manus dextrae. Aspergebantur etiam ipsi et vestimenta eorum sanguine immolati animalis, in memoriam sanguinis agni per quem fuerunt in Aegypto liberati. — Offerebatur autem in eorum consecratione vitulus pro peccato, in remissionem peccati Aaron, circa vitulum conflatilem: aries in holocaustum, in memoriam orationis Abrahae et obedientiae eius, quam Pontifex debet imitari: aries quasi hostia pacifica, in memoriam liberationis ex Aegypto: canistrum denique panum in memoriam mannae praestitae populo. Tertio, applicabantur per impositionem super manus corum adipes arietis, tortae panis unius, et brachii dextri: ut ostenderetur quod accipiebant potestatem offerendi Domino sacrificia. Levitae vero per hoc quod intromittebantur in Tabernaculum foederis, quasi ad ministrandum circa vasa Sanctuarii. — Ratio figuralis erat, quia qui ad ministerium Ecclesiasticum deputantur, debent primo purificari per aquam baptismi, et lacrimarum in fide passionis Christi, quod est expiativum et purgativum sacrificium. Radere praeterea debent omnes pravas cogitationes, quae per pilos carnis adumbrantur: ornari virtutibus, et Spiritus sancti oleo consecrari ac aspersione Sanguinis Christi. — Observandum est autem quod Sacerdotes quatuor praecipue vestiebantur dum sacra ministeria implebant; nempe Femoralibus, tunica linea stricta, zona, seu balteo, et tiara, seu mitra, seu cidari. Femoralia, inquit Alensis, significabant continentiam, tunica linea munditiam, balteus modestiam, mitra capitis intentionem rectam. Praeter haec vero Pontificibus communia, si aliquid leve excipias, habebant, et quatuor alia sibi propria Pontifices, quibus fas non erat simplicibus Sacerdotibus vestiri, scilicet primo tunica hyacinthina, seu Pontificali in cuius extremitate versus pedes ponebantur per circuitum tintinnabula quaedam, et mala punica, facta ex hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto. Secundo, Ephod Pontificale, seu Superhumerale quod tegebat humeros, et anteriorem partem usque ad cingulum; erat vero ex auro, et hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, et super humeros habebat duos smaragdinos, in quibus erant scripta nomina filiorum Israel. Tertio, Rationale ex eadem materia factum, quadratum, et ponebatur in pectore, et coniungebatur Superhumerali: in hoc erant duodecim lapides pretiosi distincti per quatuor ordines, in quibus erant etiam sculpta nomina filiorum Israel; sic eos super humeros, et in corde Pontifex habere significabat. Quarto, lamina aurea pendens in fronte eius, in qua scriptum erat nomen Domini. — Haec autem vestimentorum diversitas, inquit Alensis, circa Articulum primum, secundum Iosephum figurabat ipsum esse Ministrum, et Pontificem Conditoris universorum. Unde secundum quod tangitur Sap. 18. Dispositio totius orbis figurabatur in veste Pontificis; feminalia linea, et tunica linea, seu byssina terram figurabant. Balteus vero circumvolutionem Oceani: tunica vero hyacinthina ipso colore aera praeferebat: per tintinnabula tonitrum: per mala granata coruscationes significabantur; superhumerale sui varietate caelum sidereum: duo Sardonices, duo Hemispheria, vel Solem et Lunam: duodecim Gemmae in pectore, duodecim Signa et Zodiacum; et pulchre quod in medio erat appellabatur Rationale: ratione enim cuncta sunt plena, et terrena per caelestia disponuntur: Cidaris Caelum empyreum: lamina aurea, Deum omnibus praesidentem; non ridebit haec significatio convenire? Dicendum ergo quod varietas vestimentorum designabat varietatem virtutum, quibus oportebat Pontificem esse munitum: feminalia signabant continentiam: tunica byssina quae multis tunsionibus pervenit ad candorem, per mortificationem carnis munditiam interiorem: balteus, qui stringit ventrem, continentiam, et abstinentiam: tunica hyacinthina, quae est exterior, et aetherei coloris, conversationem caelicam; cingulum vero quo tunica stringitur conversationis modestiam: superhumerale mandatorum obedientiam: rationale vero divinam scientiam: cidaris intentionem bonae voluntatis: lamina, cui nomen Dei inscribitur, memoria seu meditatio Dei iugis figurabatur.

DE PRAECEPTIS SERVANDIS IN VESTIBUS ET CIBIS. — Denique erant quidam ritus ex praescripto observandi a populo in vestibus exterioribus, in ciborum delectu, in cultu divino. Primo quidem in vestibus, quibus indui debebant, plura cavebantur: sic Deuter. 22. Non induetur mulier veste virili, et vir non induetur veste feminea. Et cap. 22. Non indueris vestimento quod ex lana, linoque contextum est. Causae autem, inquit Guillelmus Parisiensis libro De Legibus, c. 13. prohibitionis, ne vir uteretur veste feminea, vel e converso, multa fuere: Prima fuit congruentia ipsius naturae, videlicet, ut quos natura sexu discerneret, discernit et vestibus. Secunda, ut opportunitas auferretur turpitudinum latibus. posset enim intrare vir ad mulierem sub habitu muliebri, et e converso mulier sub habitu virili: ablata igitur est per hanc discretionem vestitus multa opportunitas flagitiis. Tertia, exterminatio sacrorum Martis, et Veneris. in sacris enim Martis non solum virili vestitu vestiebantur mulieres, sed etiam armabantur, ut in ipsis vestimentis bellicis, idest, armis, ipsum tamquam Deum belli, et victoriae datorem colerent. Et Cocco Graecus in libro maledicto, quem scripsit de stationibus ad cultum Veneris, inter alia sacrilega, et Deo odibilia praescripsit, ut qui nefandum illud exercet, coronam femineam habeat in capite suo. Eodem modo in sacris Veneris viri effaeminabantur, videlicet in vestibus muliebribus sacra Veneris exercentes: propter huiusmodi sacrilegos ritus Marti et Veneri se placere credentes, atque quaerentes. Quarta causa est ut occasio magna provocationi libidinis auferretur; magna enim est provocatio libidinis viris vestitus muliebris, et e converso, et hoc est quoniam vestis muliebris viro circumdata vehementer refricat memoriam, et commovet imaginationem mulieris, et e converso. Quinta causa, ut auferretur occasio maleficii, quibus gentes illae refertissimae erant, et in eis nutritae. Consueverunt enim malefici, et maleficae in vestibus, aut de vestibus libidinis maleficia exercere, et hoc nos in libris eorum saepe legimus. Ut ergo occasio huiusmodi tolleretur, iam voluit Deus hanc confusionem vestitus esse in viris, et mulieribus. Sexta causa, ut tolleretur error periculosus, et superstitiosa credulitas, qua trahi possent ad idololatriam, quibus credebant decepti applicatione vestium muliebrium, maxime in sacris Veneris coniungi sibi ac conciliari amore fortissimo corda mulierum, propter quas hoc facerent, vel quae postea huiusmodi vestibus uterentur. Similiter et deceptae mulieres idipsum credebant de viris, et virilibus vestimentis. Voluit ergo Deus hunc superstitiosum errorem auferri de cordibus eorum, per ablationem huiusmodi confusionis istius, ne per illum tandem traherentur ad cultum Veneris. Usus vero vestis ex lana, linoque contextae, prohibitus fuit iuxta litteram, quia Sacerdotes idolorum, et in Aegypto maxime vestibus huiusmodi utebantur. Causa igitur in hoc fuit ne Dei populus assimilaretur idololatris. Altera causa fuit generalis, ut idololatria, quae coniunctionibus exercebatur, eo ipso pereunteretur. Tertia fuit, ut ordo naturae quem idololatrae multipliciter pervertebant, servaretur in vestibus, ut linum scilicet sub lana esset, et corpori humano propinquius. Quarta, ut in vestibus, et materiis earum, ipsa discretio quam natura inter eas fecerat, servaretur, ut linea sive camisia, natura camisia esset, et tunica, natura tunica, et ita de aliis. Haec enim quae diximus omnia confundebant, et commiscebant idololatrae, ad venerationem maxime elementorum, de qua aliquid dicemus in sequentibus, pro eo scilicet quod de commixtione elementorum, quibus serviebant, eorumque confusione omnia huiusmodi gigni dicebant. — Plura etiam erant prohibita quantum ad esum, nam iudicavit lex Levit. 11. immunda gustibilia, quae non ruminant, aut non findunt ungulam. Item aquatilia, quae non habent pinnulas, et squamas. Item, volatilia rapacia, ut aquilam, et corvinum genus, et quaedam alia, Levit. 11. et universaliter omnia reptilia, sicut stellio, lacerta, et alia quae in terra moventur, ut mustela, mus, et similia, Levit. 11. — Huius autem prohibitionis has rationes profert Alensis, dicendo, generali responsione, quod ratio fuit elongatio ab idololatria.

Illa enim animalia quae praecipue lex iudicavit immunda, idololatrae assumpserant, vel in ritu sacrificiorum, vel in venerationem. Patet enim quod ex gustibilibus, et volatilibus, et aquatilibus idolorum imagines figurabant: unde Exodi 20. propter hoc dicitur: Non facies eorum similitudinem, quae in caelo desuper, ut volatilium: nec eorum quae in terra deorsum, ut gustibilium: nec eorum quae sunt in aquis, ut natatilium. Item patet quod simili modo faciebant idola reptilium: unde Isaiae 2. Proiiciet homo idola sua quibus offendebarut, talpas et vespertiliones: Et Ezechiel 8. Ingressus vidi, et ecce omnis similitudo reptilium, et animalium abominatio, et universa idola ibi depicta, etc. Inde est quod lex huiusmodi iudicavit immunda; vel quia in talibus idolis sacrificabant; unde porcus qui non ruminat, sed findit ungulam iudicatur immundus: quia adhuc pagani porcos immolabant, et foedera sua sacrificio porcorum firmabant: non aliter ratum existimantes, nisi ipsi qui paciscuntur, aut foederantur, per intermedium partium huius sacrificii transierint. Simili modo Camelum qui ruminat, sed non findit ungulam, sacrificant idololatrae, et malefici, sicut legimus in libro De Annulis, i. Planetarum: ita etiam de aliis intelligendum est. Sicut nunc enim ex necessitate statuendum esset in regionibus, ubi cattus dicitur adorari, ne ibi inveniretur, et apud quem inveniretur, graviter puniretur: eadem ratione, et in regionibus, in quibus bufo dicitur adorari, si quis bufonem inveniens, non statim occideret, gravi animadversione plectendus esset: ita et praedicta animalia, quae usurpaverat sibi idololatria, voluit esse abominabilia Deus suo populo, ut nec ea comederent, nec contingerent.

Ita Alensis noster.

DE TEMPORIBUS SACRIS IN VETERI LEGE SERVANDIS. — Tempora sacra ea dicimus quae in religiosum Dei cultum ex ipsius mandato aut inspiratione praescribuntur. Illa vero in lege veteri duplicis erant generis, alia quidem diurna, nimirum determinatae quaedam cuiusque diei horae in Dei venerationem et obsequium impendendae: alia vero tantum post aliquot dies recurrentia. Prioris generis erat iuge sacrificium mane et vespere offerendum, ut praescripserat Deus his verbis Num. 28: Haec sunt sacrificia quae offerre debetis: agnos anniculos immaculatos duos quotidie in holocaustum sempiternum: unum offeretis mane, et alterum ad vesperum; decimam partem ephi similae, quae conspersa sit oleo purissimo, et habeat quartam partem hin. Holocaustum iuge est quod obtulistis in monte Sinai in odorem suavissimum incensi Domini. Et libabitis eiui quartam partem hin per agnos singulos in sanctuario Domini. Alterum quoque agnum similiter offeretis ad vesperum, iuxta omnem ritum sacrificii matutini, et libamentorum eius, oblationem suavissimi odoris Domino.

De eodem similia sic statuerat Exod. 29. v. 38: Hoc est quod facies in altari: agnos anniculos duos per singulos dies iugiter etc. Vocabatur autem sacrificium istud iuge aut sempiternum, quia iugiter singulis diebus debebat offerri quamdiu lex mosayca vim obtineret. Praesignabat autem hoc sacrificium mane et vespere offerendum duplicem Christi oblationem, alteram quidem initio incarnationis et in primo assumptae nostra humanitatis momento, de qua S. Paulus ad Hebraeos, 10. v. 5: Ingrediens mundum dicit, hostiam et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi: holocausta pro peccato non tibi placuerunt: tunc dixi ecce venio. Alteram autem in cruce, nam ait ibidem Apostolus. cap. 9. v. 11. Christus autem assistens Pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum non manufactum, idest, non huius creationis; neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa etc. Hoc autem in sacrificio potius agnus immaculatus quam quodlibet aliud animal debebat offerri, quia typus erat Christi Domini qui in Apocal. vocatur Agnus. Unde Origenes, homil. 24. in Num. Dicitur agnus quia voluntas et bonitas eius, qua Deum repropitiavit hominibus, et peccatorum indulgentiam dedit, talis extitit humano generi, quasi agni hostia immaculata et innocens, qua placari hominibus divina creduntur. Accedit S. Augustinus cap. 1. lib. 21. sententiarum Agnus, inquit, eligitur, ut simplicitas et innocentia designetur: masculus quaeritur, ut virtus comprobetur; immaculatus, ut sine crimine etc. Quibus perfectam Christi figuram inducabat repraesentabatque illius innocentiam et mansuetudinem atque voluntariam oblationem: nam ait Isaïas, cap. 53: oblatus est quia ipse voluit, et non aperuit os suum: sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet etc. — Hoc in sacrificio offerebantur pariter simila, oleum et vinum, quia Christus non solum immolari voluit cruento sacrificio in ara crucis, sed etiam incruento in Eucharistia sacrificiis per manus sacerdotum novae legis sui perpetui sacerdotii secundum ordinem Melchisedech administros: quia vero hoc debebat esse eximii sui erga nos amoris pignus, in eius divina charitatis symbolum oleum iusserat admisceri. Amplior autem simila quam vini erat mensura, quia plures illius divini beneficii debebant esse sub specie panis quam sub specie vini. — Sacra per aliquod tempus recurrentia, erant festivi dies qui triplicis generis possunt distingui, nimirum hebdomadarii, menstrui et annui. Hebdomadarius erat diei septimi solemnitas dicta sabbatum, de qua satis supra dictum est. Menstrui festivi dies erant primus cuiusque mensis dies festus ab Hebraeis initium mensis dictus; a septuaginta vero interpretibus Neomenia, nomine composito a vocibus neos id est novus, et men id est mensis, ita ut Neomenia dicatur quasi novus mensis, vel apo tes selenes a luna, quia Hebraei menses cum nova luna ut plurimum incipiebant. Unde Philo. lib. De septenario: In Neomenia incipit sol splendore sensibili lunam illustrare, ipsa proprium decus tum patefacit spectantibus. Ipsi concinit Maimonides in hilkoth hachodesh, idest sanctificatio kalendarum, ubi scribit: Haec est constitutio Moysis in monte Sinaï, quod quamdiu duraret sanhedrim, Neomenias constituerent secundum lunae aspectum, idest apparitionem. Docet ibidem Hebraeos mensis initium computasse a primo lunae apparentis momento, ita quod quando luna apparebat statuto tempore, hoc est trigesima nocte mensis latetis, mensis iste constabat viginti novem diebus; dies autem sequens primus erat mensis exordientis, si vero illa nocte non appareret, prior mensis constabat triginta diebus, subsequens vero dies primus erat mensis exordientis. Ut autem de istis constaret, senatus Hierosolymitanus tabulas astronomicas habebat. quarum beneficio sciebat utrum nova luna nocte trigesima appareret, aut adhuc lateret: delegabat praeterea viros fide dignos qui inspicerent et renuntiarent an exoriens luna fulsisset, si vero per tabulas astronomicas deprehenderent lunam apparere non posse nocte trigesima, non expectabant relationem inspectorum, sed absolute statuebant diem sequentem esse primum mensis exordientis. — Ut autem hoc notum esset coteris pariter civitatibus, iubebat senatus faces accendi supra montium vertices, ut indicium esset celebrandae Neomeniae. At cum Samaritani, Iudaeorum hostes, interdum similes faces accenderent, ut hac arte ipsos ludificarent, inducerentque ad celebrandas Neomenias altero, quam par erat, die, ut hoc praeiudicium declinaret senatus ille, delegabat cursores ad praecipuas civitates iudaicas, ut denuntiarent novam lunam apparuisse, ac Neomenias celebrari debere. Hic pariter ritus Neomenias celebrandi propagatus est apud Ethnicos, teste S. Isidoro lib. 5. Originum, cap. 33. Apud veteres, inquit, omnium mensium principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Hinc de Homero refert Herodotus in ipsius vita quod in Neomeniis ad divitum domos se conferre solitus esset, ut eorum munificentiam experiretur. Scribit etiam Macrobius lib. 1. Saturnalium, cap. 15, priscis temporibus pontifici minori hanc provinciam delegatam fuisse ut novae lunae primum observaret aspectum, visamque regi sacrorum, idest, pontifici nuntiaret. Huc etiam respiciunt illa Virgilii 6. Aeneidos.

.... qualem primo qui surgere mense, Aut videt, aut vidisse putat per nubila lunam.

Qualiter autem Neomeniae celebrandae essent declarat Moyses Num. 28: In calendis autem offeretis holocaustum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos septem immaculatos, et tres decimas simila oleo conspersae in sacrificio per singulos vitulos: et duas decimas similae oleo conspersae per singulos arietes: et decimam decimo similae ex oleo in sacrificio per agnos singulos etc. — Tametsi vero in Neomeniis publica fierent sacrificia, in eis tamen vacandum non erat ab omni opere servili ex praescripto, licet plerique ab eis abstinereut propter diei solemnitatem, ad quam tubarum clangore invitabantur, iuxta illud Num. 10: Si quando habebitis epulum, et dies festos et calendas, canetis tubis super holocaustis, et pacificis victimis, ut sint vobis in recordationem Dei vestri. Quo etiam spectat illud psalm. 80: Buccinate in Neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestri. — Celebrabatur autem haec solemnitas in gratiarum actionem beneficii divinae gubernationis, inquit S. Thomas 1. 2. quaest. 102. art. 4. ad 4; et Lyranus addit in illud Num. 28. In calendis autem etc.: Ideo fiebat in neomenia, quia mutatio in istis inferioribus magis appareat secundum innovationem lunae, quam temporibus aliis, et ideo celebratur hoc festum in novitate lunae, non autem in eius plenitudine, ut evitandum idololatrarum cultum, qui in tali tempore lunae sacrificabant. Possunt et aliae huius institutae solemnitatis rationes proferri, nempe quod sicut e terra nascentium primitias sibi Deus offerri voluit, ita pariter voluit sibi consecrari primitias temporis revolvente quolibet mense per revolutionem illius astri quo apud Iudaeos tempora distinguebantur. Atque etiam ut Deus precibus et sacrificiis placatus, sua benedictione efficeret ut cuncta prospere fausteque succederent. — Festa annua duplicis erant generis, quaedam enim quotannis recurrebant, alia vero dumtaxat post certam annorum periodum anniversariae festivitates, in quibus omnis masculus ex Dei mandato comparere debebat cum oblationibus et munere coram Domino. Maxime celebres erant Pascha, Pentecostes et festum tabernaculorum, quae quamvis instituta essent ob recordationem beneficiorum praeteritorum, ut Pascha, in memoriam liberationis ex Aegypto; Pentecostes ad recolendam gratiam traditae et acceptae Legis; Scenopegia vero seu festum tabernaculorum in memoriam divinae protectionis in tempore peregrinationis Israelitarum in deserto; erant tamen typus et adumbratio spiritualium beneficiorum per Christum concedendorum: sic Pascha praesignabat et spondebat liberationem ex Aegypto, et liberationem de potestate inferni, et Christi immolationem adumbrabat 1. Cor. 5. 7; 1 Petr. 1. 18. 19. Pentecostes Spiritus Sancti remissionem, et legis in tabulis cordium per eundem Spiritum inscriptionem 2. Cor. 3. 5. 6; Ierem. 31. 32. Scenopegia peregrinationem hominis pii per hoc mundi desertum ad caelestem patriam. Hebr. 11. 13. — Ad haec autem tria festa convenire tenebantur omnes Israelitae, praesertim viri qui mentis et sanitatis erant compotes. Observant autem Thalmudici agentes de Chagigah, idest, die festo, singulare illud fuisse divinae Providentiae beneficium et veluti assiduum miraculum quod qui ad ista festa pergebant et domi tantum relinquebant senes aut infirmos, aut mulieres et pueros, res suas in reditu salvas et intactas inveniebant. Adiicit R. Nathan in Aboth quod illis diebus decem, inquit, miracula ostendebantur Patribus nostris in sanctuario. Nulla mulier abortum fecit propter odorem carnis victimarum. Nemo unquam Hierosolyma cespitavit: nec unquam cecidit quisquam Hierosolymae: nec unquam contigit abortus Hierosolymae: nec quisquam alteri unquam dixit: non inveni Hierosolymae ignem ad quem torrem agnum meum paschalem: nec dixit unquam quisquam alteri: non inveni lectum Hierosolymae in quo cubarem: nec unquam quisquam dixit alteri: meum hospitium est nimis arctum Hierosolymae etc. — Festa post certam annorum periodum recurrentia erant primo, annus sabbaticus septimo quoque anno celebrandus, ut praescribitur Levit. 25. in quo terrae culturae erat intermissio, siquidem in eo non serebantur segetes, nec arbores excolebantur; sed quidquid sive terra, sive arbores ex nativa foecunditate progerminabant, cedebat in subsidium et usum pauperum, ut cautum est Exod. 23. ubi de cul toribus terrae statuitur: anno autem dimittes eam, et requiescere facies, ut comedant pauperes populi tui, et quidquid reliquum fuerit, edant bestiae agri. Idem facies in vinea et in oliveto tuo. Quod ut facilius exsequerentur Israelitae, promiserat Deus Levit. 25. se daturum benedictionem terrae anno sexto ut feceret fructum trium annorum. Secundo, in eo anno manumittebantur et libertatem recuperabant omnes servi ex Hebraeis oriundi, ut cautum est in Exod. 21. Si emeris servum hebraeum, sex annis serviet tibi, in septimo egredietur liber gratis. Nam si alienigena erat servus, numquam manumittebatur, Levit. 25. Servus et ancilla sint vobis de nationibus quae in circuitu vestro sunt: et de advenis qui peregrinantur apud vos, vel qui ex his nati fuerint in terra vestra, hos habebitis famulos, et haereditario iure transmittetis in posteros, ut possideatis in aeternum. Tertio, omnia debita remittebantur, Deuter. 15. Septimo anno facies remissionem quae hoc ordine celebrabitur: Cui debetur aliquid ab amico, vel proximo ac fratre suo, repetere non poterit, quia annus remissionis est Domini. A peregrino et advena exiges; civem et propinquum repetendi non habebitis potestatem. — At omnium celeberrimus erat annus iubilaeus quinquagesimo quoque anno revolvente celebrandus, in quo fiebat manumissio servorum, debitorum remissio et bonorum venditorum restitutio, quibus praesignabantur eximia beneficia nobis per Christum concedenda, scilicet libertas a servitute peccati, diaboli et mortis, ut apparet Luca 4. v. 18; et Rom. 6. v. 13; deinde debitorum spiritualium, nimirum peccatorum relaxatio, ad Rom. 8. et ad Coloss. 2. v. 14; praeterea restitutio honorum spiritualium deperditorum in Adamo, Rom. 5. v. 15. et 20. — Mitto caetera Iudaeorum festa quae erant minoris celebritatis, qualia erant dies expiationis, dies castitatis atque collectae, dies Encaeniorum seu dedicationis templi Salomonici, dies victoriae de Nicanore, dies sortium ob liberationem Iudaeorum beneficio Estheris etc.

DE LEGE FORENSI. — Praecepta iudicialia veteris legis ea erunt, quae non sola ratione, sed ex institutione Dei habebant obligandi homines in ordine ad se invicem. Quadruplex autem ordo in aliquo populo inveniri posset. Primo, principum populi ad subditos. Secundo, subditorum ad se invicem. Tertio, eorum qui sunt de populo ad extraneos. Quarto denique ad domesticos. Ergo totidem modis dividi possunt iudicialia praecepta veteris legis. De principibus convenienter ordinavit lex vetus; nam, ut ait S. Thomas, in bona ordinatione principum duo attenduntur. Primum est, ut omnes habeant partes in principatu, quia per hoc conservatur pax populi, et omnes talem ordinationem amant, et custodiunt. Secundum est summa regiminis, vel principatus, cuius cum sint diversae species, praecipuum tamen est regimen, in quo unus principatur secundum virtutem, et Aristocratia in qua aliqui pauci principantur secundum virtutem: unde optima ordinatio Principum est in aliqua civitate, vel regno, in quo unus praeficitur secundum virtutem, qui omnibus praest, et sub ipso sunt aliqui principantes secundum virtutem, et tamen talis Principatus ad omnes pertinet: tum quia ex omnibus eligi possunt: tum etiam quia ex omnibus eliguntur: atqui sic disposuerat Deus de Principatu veteris Legis; nam Moyses et eius successores gubernabant populum quasi singulariter omnibus principantes, quod est quaedam species regni. Eligebantur autem 72. Seniores secundum virtutem, et isti de omni populo eligebantur. Electionem vero Principis non reliquit populo, sed sibi reservavit, ut patet de Moyse, Iudicibus ac Regibus, hac de causa, quia populus ille sub speciali Dei cura regebatur: neque vero constituit ab initio Reges in plena potestate, sed Iudices, et Gubernatores, ne degeneraret tale regimen in tyrannidem, quod contingit maxime si crudeles sint atque avari: tales autem erant Iudaei: unde Regem ad petitionem populi tantum quasi indignatus concessit. 1. Regum 8. Instituit tamen a principio circa Regem eligendum; Primo, modum electionis, qui in eo consistebat ut iudicium Domini expectaretur, neque ex altera gente quis in Regem eligeretur. Secundo, qualiter se habere deberent Reges constituti ad seipsos, ad Deum, et ad subditos. Deuter. 17. — De subditis ad se invicem convenienter ordinavit: nam iustis praescriptis ordinatum est de communione quam ad invicem habere debent. Haec duplex: alia quae fit auctoritate Principum, alia quae fit propria voluntate personarum privatarum. Circa utrumque providit lex sufficienter: circa primum instituendo iudices, ordinem iudicii, numerum testium, et certas personas pro venditionibus, successionibus, cura parentum, et similibus. Lege S. Thomam de his fusius more suo disserentem optime qu. 105. art. 2. — De subditis per ordinem ad extraneos convenienter pronuntiavit: nam cum extraneis conversatio potest esse duobus modis: pacifice et hostiliter; de utroque modo statutum. De primo, et cum alienigenae transibant per terras eorum, et cum apud illos inhabitabant, prohibendo ne contristarentur, aut molestia illis inferretur, Exodi 22. et 23. et cum volebant totaliter admitti in eorum consortium, cui etiam provisum est, ut nec statim admittenterur, nec tam omnino excluderentur, quidam tamen omnino excluderentur, quia hostes infensissimi, quales Amalecitae. De secundo autem, antequam inirent bellum pax offerebatur: Deut. 20. Secundo, praescripiebatur ut bellum inceptum fortiter exequertur. Tertio, ut impedimenta praedicta removerentur, remittendo quosdam ad domum, qui possent impedimenta praestare. Quarto denique, ut victoria moderate uterentur, parcendo mulieribus et parvulis, ac ligna fructifera regionis non incendendo. Lege S. Thom. art. 3. — Denique quantum ad domesticos lex vetus ordinavit convenienter; nam circa domesticas personas tres sunt combinationes; scilicet, domini ad servum, viri ad uxorem, et patris ad filium. Circa primam ordinavit convenienter, et de laboribus illis moderate imponendis, et de poenis infligendis, et de dimissione eorum, qui erant ex populo: circa secundum ordinavit etiam convenienter, praecipiendo ut ex eadem tribu duceretur uxor, ne tribus confunderentur, ut frater ducat uxorem fratris sui defuncti absque liberis, suscitaturus semen fratri suo, ut alienigenae non acciperentur in coniuges propter periculum seductionis, neque propinqua, propter reverentiam naturalem, quae debetur illis: ut recens coniugato nihil publici necessitatis iniungatur quo possit libere laetari cum uxore sua, et firmare amicitiam, ut non leviter uxores infamentur; ut propter odium vir non affligat uxorem; sed potius dimittat, idque nonnisi scripto libello perficiat: ut denique propter uxoris odium filius detrimentum minime patiatur. Circa tertium denique, ut patres filios instruant in disciplinis et moribus, ne vacent comessationibus et lasciviis. Cetera vide apud S. Thomam.